15-11-06

Kortrijk, koekenland en Brooklyn

Kortrijkmolen Breukelen

Welke Kortrijkzaan weet dat er in de Nederlandse provincie Utrecht nog een ander Kortrijk ligt? Het is een 'buurtschap' van de deelgemeente Kockengen van de gemeente Breukelen, aan de Vecht. Het bekendst is Kortrijk.nl voor zijn wipwatermolen, de Kortrijker Molen uit 1525. Het is hoogst merkwaardig dat het Nederlandse Kortrijk indertijd schijnt gesticht te zijn door gelukzoekers uit onze stad - of waren het religieuze vluchtelingen? Gelukzoekers uit Breukelen vestigden zich dan weer aan de andere kant van de Atlantische Oceaan op een plaats waarvan de naam later verbasterd werd tot ... Brooklyn.

Een tijdje geleden deed ik een oproep tot mijn lezers van buiten groot-Kortrijk om zich bekend te maken. Vanuit de Verenigde Arabische Emiraten noch uit Zweden kreeg ik enige reactie, maar wel een zeer vriendelijke mail uit Breukelen in Nederland. Mevrouw Nicole Zeilinga verliet 37 jaar geleden onze Groeningestad om als pasgehuwde echtgenote haar Nederlandse man te volgen. Maar volgend jaar maakt het koppel de omgekeerde beweging, naar ons schilderachtige woondorp Watermolen.

Het is onze gewezen en toekomstige stadsgenote die erop wijst dat in haar gemeente Breukelen een piepklein 'buurtschap' (gehucht?) bestaat met de naam Kortrijk. Meer had ik niet nodig om een zoektocht te beginnen op het internet; mijn nieuwsgierigheid was gewekt.

Wipwatermolen

Het Nederlandse Kortrijk is eigenlijk niet moeilijk te vinden. Wie de A2 neemt, de grote autostrade van Maastricht (komende van Luik) naar Amsterdam via 's Hertogenbosch, wordt even voorbij Utrecht afgeleid door een bouwkundige 'folie' van jewelste: een gigantisch hotel in de vorm van een getrouwe kopie van het keizerlijk paleis uit de verboden stad van Peking. Dat is hotel Breukelen, 141 kamers waaronder een Keizerlijke Bruidssuite, een realisatie van de groep Van der Valk. Geheel in de schaduw van die chinese draak staat een molen: welnu, dat is de Kortrijker Molen (ook Kortrijkse Molen).

hotel breukelen

Die molen, een 'wipwatermolen' gebouwd in 1525, hield met de kracht van zijn wieken en zijn pompmechanisme een polder droog met de naam Kortrijk. Door de aanleg van de A2 in 1951 werd de molen gescheiden van zijn polder. Om Kortrijk te zien moet je dus, komende uit het zuiden, naar links kijken. Vlak bij de molen ligt bovendien het treinstation Breukelen en een bedrijventerrein. Wat verder naar het oosten ligt, achter het brede en zeer druk bevaren Amsterdam-Rijnkanaal, de gemeente Breukelen.

Kortrijkse%20Molen%20Breukelen%20large

Breukelen

De gemeente Breukelen telt bijna 15.000 inwoners verspreid over 4.865 hectare. Behalve de kerngemeente (10.000 inwoners) omvat Breukelen ook de dorpen Kockengen (3500) en Nieuwer Ter Aa (1200). Breukelen zit geperst tussen voormelde vaart en de rivier "de Vecht" en is het meest verstedelijkt. De genoemde dorpen liggen in het weidengebied aan de overkant van kanaal en autoweg. In dat weidengebied liggen ook de buurtschappen Portengen, Oukoop, Oud Aa, Laagnieuwkoop, Spengen en ... Kortrijk.

Kortrijk behoort tot het duizend jaar oude dorp Nieuwer Ter Aa, maar sluit het dichtst aan bij Kockengen. Kockengen ontstond als een nederzetting van veenontginners uit het verre Frankrijk. Zij noemden hun plek hoopvol "Pays de Cocagne" of koekenland (Luilekkerland). Portengen zou dan weer afgeleid zijn van Bretagne (Pertangen), en Spengen van Spanje. 

De veenwerkers groeven sloten en greppels om hun land te ontwateren zodat ze erop konden boeren. Maar door de verdroging begon het land te zakken en in te klinken (hard te worden) zodat akkerbouw onmogelijk werd. Men ging over naar weidebouw. Door de verzakking van de bodem ontstond er risico op overstroming en moesten er dijken rond gebouwd worden. Op die dijken plaatste men molens om voordurend water weg te pompen. Kortrijk was een van die polders. 

Kortrijkpolder

Bij onderzoek van veel voorkomende familienamen in de streek ontdekten plaatselijke historici dat er nogal wat namen uit het noorden van Frankrijk en het zuiden van West-Vlaanderen opdoken - zo heet een VVD-gemeenteraadslid "de la Haije". Dat kan erop wijzen dat de plaatsnaam Kortrijk wel degelijk een verwijzing is naar onze West-Vlaamse stad. Wellicht zijn ook uit onze streek gelukzoekers meegetrokken met die Franse emigranten. Het zou ook kunnen dat door de godsdiensttroebels op het einde van de 16de eeuw Kortrijkse protestanten naar daar zijn gevlucht. Zo is bekend dat de bekende schilder Roelandt Savery, geboren in Kortrijk in 1576, uitweek naar die streek; hij overleed in 1639 in Utrecht. 

In Noord-Amerika is in 1625 in opdracht van de West-Indische Compagnie een ander Breukelen gesticht. In Engelstalige monden was dat al vlug Brooklyn, thans met 3 miljoen inwoners een onderdeel van wereldstad New York. Ondanks het schaalverschil is er sinds 1927 een officiële uitwisseling tussen beide plaatsen. Maar zou men in Breukelen weten dat er in het West-Vlaamse Kortrijk een speciaalzaak in jeans bestaat met de naam Brooklyn?

Regenboog

Politiek gezien is Breukelen ook interessant. Er heerst na de gemeenteraadsverkiezingen van begin dit jaar een regenboogcoalitie van CDA (christendemocraten, 3 gemeenteraadsleden), VVD (liberalen, 3), PVDA (sociaaldemocraten, 2), Christenunie (protestants, 1), GroenLinks (1) en SGP (gereformeerd, 1). In de oppositie zitten de partijen Streekbelangen '93 (3 raadsleden) en D'66 (progressief-liberaal, 1). Toch is de burgemeester en voorzitter van de gemeenteraad de heer F.C. Dales van D'66. In Nederland worden de burgemeesters (politiek) benoemd door de regering en het zijn eigenlijk ambtenaren.

In de voorbije verkiezingen verloren Streekbelangen (-1) en de verdwenen Algemene Seniorenpartij (-1) pluimen ten voordele van VVD en PVDA (elk +1). Er zijn nu 3 wethouders (schepenen): Bert Nagel van CDA, Klaas Wiersema van VVD en Gerjet Wisse van PVDA. Plaatsvervangend voorzitter van de gemeenteraad is W. van  den Bosch van SGP. De meerderheid vertegenwoordigt 74% van de kiezers.

Een eigenaardigheidje van het Nederlandse gemeenterecht is dat men bij de benoeming van wethouders mag gaan zoeken buiten de gemeente. Een wethouder maakt er geen deel uit van de raad; een beetje zoals bij ons een minister geen parlementslid kan blijven. Welnu, CDA-wethouder Nagel was pas verkozen als gemeenteraadslid in de gemeente Wijdemeren (150 voorkeurstemmen); hij is aangezocht voor zijn grote ervaring op gebied van financiën en milieu.

Maar a propos: is Kortrijk-Breukelen geen uitgelezen bestemming voor een verrassingsreis met vertrek vanuit Kortrijk aan de Leie?

Zie ook: http://www.breukelen.nl en http://www.hotelbreukelen.nl