10-11-06

Les Misérables, persoonlijk standpunt

les misérables
Schooiers zijn wij, zowel VLD als sp.a-spirit! Nu ten alle kante 'afspiegelingscolleges' worden gevormd met zeer brede coalities, laten wij ons in Kortrijk als reservewielen van de CD&V-limousine behandelen. Samen hadden wij de helft van de schepenzetels kunnen opeisen. Nu scheept de CD&V bijna 40% van de kiezers af met anderhalf mandaat. Is het al te laat om de historische ban te doorbreken en het gezond verstand te laten zegevieren?
 
De stroom verontwaardigde reacties blijft aanhouden. Te veel kiezers zijn teleurgesteld door een coalitievorming die ingaat tegen de keuzes die ze in het stemhokje hebben laten blijken. Ik voel mij verplicht hier nogmaals op terug te komen.
 
De kiezers hebben de kaarten in Kortrijk geschud zoals ze er nu bij liggen: de CD&V van Stefaan De Clerck en Guy Leleu verliest meer dan 5% en strandt op 40%; VLD (plus 0,7% tot 21,5% - 9 zetels) en sp.a-spirit (plus 2,5% tot 18% - 7 zetels) gaan vooruit. Groen! sleept met 5,6% (min 1,8%) 1 zetel uit de brand. Vlaams Belang piekt tot 14,4% en maakt met zijn 6 zetels een democratische meerderheid zonder CD&V (18 zetels) onmogelijk.
 
Minderwaardigheidscomplex
 
In de eerste uren en dagen na de verkiezingen is, ondanks alle stoere verklaringen, de frank niet gevallen bij de eeuwige minderheidspartijen van vroeger. Liberalen en socialisten hebben niet in de gaten gehad dat er iets fundamenteels is veranderd in de Kortrijkse politiek: ze zijn samen bijna even groot geworden als de christendemocratische heersers van altijd. Behept met een minderwaardigheidsgevoel bleven de partijen van paars de CD&V erkennen als de meester van de situatie. De CD&V had geen moeite om zich ook op die manier te gedragen; de arrogantie van de macht zit erin gebakken.
 
Een groot deel van de Kortrijkse bevolking is de oranje alleenheerschappij beu. Het is niet waar dat die ontevredenheid enkel en alleen richting Vlaams Belang ging. Een pak stemmen verschoven ook naar VLD en sp.a-spirit, die samengeteld op die manier bijna evenveel stemmen (èn zetels: 16 tegen 18) behaalden als CD&V. Die vaststelling is misschien nog belangrijker dan de constatatie dat de CD&V voor het eerst in de geschiedenis haar absolute meerderheid in zetels is kwijtgespeeld. Het duidt erop dat de politieke mentaliteit in Kortrijk grondig en onomkeerbaar aan het veranderen is: Kortrijk is niet langer een christendemocratische burcht.
 
Die fundamentele verschuiving heeft geen gevolgen gehad in de coalitievorming na de verkiezingen. Dat hebben sp.a-spirit en VLD uitsluitend aan zichzelf te danken, gehypnotiseerd als ze waren door de schijnbare machtspositie van CD&V.
 
CD&V heeft het vooreerst niet tot ernstige onderhandelingen laten komen. 'Divide et impera' is nog altijd de stelregel, Rome getrouw. De Clerck en Leleu hebben de mogelijke coalitiepartners - waarbuiten ze niet konden - platweg tegen elkaar uitgespeeld. Een voor een werden "de reservewielen" geconvoceerd op een vernederend sollicitatiegesprek in het door Stephane Beel verbouwde herenhuis op de Damkaai.
 
VLD (9 zetels, 21,5% van de stemmen) deed een laagtebod van twee schepenmandaten; sp.a-spirit (7 zetels, 18% van de stemmen), die daarvan niet op de hoogte was, vroeg er drie, naar evenredigheid van haar sterkte. In extremis zakte sp.a-spirit dan naar twee, waarna CD&V Quicky kon overtuigen om voor de VLD genoegen te nemen met nog een half zeteltje minder (eigenlijk wilden zij er maar 1 afstaan, maar dat extra halve mandaat is letterlijk afgeschooid met argumenten als "We moeten ook nog iets hebben voor Marie-Claire op het einde van haar carrière"). Ik weet niet wie zich het meest moet generen voor die beschamende ontwikkeling, de arrogante CD&V of de partijen die zich hebben laten behandelen als reservewielen.
 
De wil van de kiezers
 
CD&V heeft dus eens te meer de lakens uitgedeeld, zoals ze zich voornemen dat in de komende zes jaar te blijven doen. Hoe helemaal anders ware de situatie geweest als VLD en sp.a-spirit zich niet hadden laten opjagen maar even hadden nagedacht. Als ze het sollicitatiegesprek bij De Clerck hadden afgewezen en samen ernstige onderhandelingen hadden geëist, dan konden ze met 16 zetels tegen 18 (39,5% van de kiezers vertegenwoordigend tegen 40%) een ernstige verdeling van de mandaten hebben afgedwongen. CD&V had de bittere pil moeten slikken; een alternatief was ondenkbaar.
 
Concreet zou dat betekenen dat CD&V genoegen moest nemen met de helft van de mandaten, waar ze er nu 8,5 van de 11 usurperen. Een mogelijke, eerlijke verdeling zou de volgende zijn geweest. CD&V als grootste partij de burgemeester - een post die traditioneel wordt aangerekend als twee mandaten. Daarbij konden de christendemocraten nog een claim leggen op een drietal schepenen en het voorzitterschap van het OCMW - evenveel waard als een schepenambt. VLD zou in een dergelijke constellatie drie schepenambten mogen invullen en sp.a-spirit twee (waarmee de socialisten wel een beetje onderbedeeld zouden zijn). Andere combinaties zijn mogelijk. Maar het weze duidelijk dat een dergelijke verdeling heel wat beter de wil van de kiezers zou respecteren.
 
Afspiegelingscollege?
 
De CD&V-VLD-sp.a-spirit-bestuursploeg die op die manier aan het bewind zou komen, begint trekken te vertonen van een 'afspiegelingscollege'. Een afspiegelingscollege is een college van burgemeester en schepenen waarbij de mandaten evenredig zijn verdeeld volgens de fracties aanwezig in de gemeenteraad. In Nederland is dat in veel streken de gebruikelijke gang van zaken; in België is het om historische redenen zeer abnormaal. Ook in Nederland is het niet verplicht om de collegemandaten (wethouders) evenredig te verdelen, maar men doet het er in veel gemeenten spontaan. Meer zelfs: afspiegelingscolleges zijn er aan een revival toe.
 
Ook bij ons zie je bestuurders met veel verantwoordelijkheidszin kiezen voor de opname van de belangrijkste politieke strekkingen van de gemeenteraad in het schepencollege. Het voorbeeld van Oostende, waar sp.a de absolute meerderheid heeft en toch CD&V en VLD mee in de boot neemt, krijgt hoe langer hoe meer navolging.
 
Het grote bezwaar tegen die heel-brede coalities is dat het Vlaams Belang het monopolie van oppositie krijgt en nog meer dan anders de stemmen van de ontevredenen aanzuigt. Dat is niet uitgesloten als het politieke debat tussen de meerderheidspartijen binnenskamers wordt gevoerd. Maar ik kan mij heel goed een dergelijke 'tripartite' - en waarom zouden wij er Groen! ook niet bijnemen? - voorstellen waarin dat anders wordt gespeeld. Hoe meer partijen deelnemen aan het bestuur, hoe intenser het politieke debat, op voorwaarde dat elke partij inhoudelijk wil werken. In plaats van een interne discussie kan evengoed een weliswaar beschaafd maar openlijk debat worden gevoerd, waarbij de kiezers een duidelijk beeld krijgen waarvoor elke partij staat.
 
Ik besef dat al die beschouwingen vijgen na pasen zijn. De teerling is geworpen voor de komende zes jaar (of daagt bij liberalen en socialisten nog het licht?). De anderhalve VLD-schepen - "nodig eens een eenzame uit" - zal al ras beseffen dat hij-en-een-halve-zij op vijandelijk terrein spelen; ze worden geduld maar zijn eigenlijk niet welkom. Sp.a-spirit mag niet meedoen aan het beleid. Persoonlijk vind ik het helemaal niet erg om oppositie te moeten voeren, integendeel. Maar misschien moeten wij voor 2012 onthouden dat wij ons niet meer mogen gedragen als schooiers. De kiezers hebben het anders gewild.

12-10-06

A fistfull of dollars (Per un Pugno di Dollari)

FistfullOfDollars2a

Ik val even uit mijn rol en mijn goede voornemens. Maar de gebeurtenissen na de gemeenteraadsverkiezing in Kortrijk wil ik toch even bespreken. En de coalitiewissel zal op de duur ook zijn gevolgen hebben voor de mensen.

Waarom doen de gebeurtenissen in Kortrijk na de gemeenteraadsverkiezingen mij onwillekeurig denken aan de eerste cultwestern van Sergio Leone (met die opzwepende muziek van Ennio Morricone): A fistfull of dollars (1964)? De CD&V heeft zich in haar partnerkeuze laten leiden door postjesbejag. De partij is wel haar meerderheid kwijt, maar het blijft een feit dat er zonder haar geen meerderheid kan gevormd worden. Dat is hèt politieke probleem in Kortrijk. Maar of de coalitiewissel de CD&V in de beste positie plaatst om haar verlies binnen zes jaar weer goed te maken, is maar de vraag. Ik denk van niet en ik ben daar helemaal niet rouwig om.

De CD&V heeft haar keuze gemaakt. De partij breekt een goedlopende samenwerking met de sp.a op en gaat een coalitie aan met de VLD. Men maakt geen mens wijs dat die keuze is gebaseerd op de frisse ideeën aan VLD-kant. Als de nieuwe coalitie er in de eerste drie jaar in slaagt die massa projecten uit te voeren die nu al in de steigers staan, dan zal dat een succes zijn. Voor veel okselfrisse initiatieven zal er geen plaats zijn.

De keuze is gebaseerd op een kille berekening van het aantal mandaten dat men zou moeten inleveren. Sp.a vroeg twee schepenen - wat minder is dan als men een evenredige berekening zou maken. VLD ging na wat pramen akkoord met een en een half. Doorslaggevend was dat men een half schepenambt minder heeft moeten afstaan aan die vreemde luizen in het CD&V-nest.

Bij de CD&V ziet men Kortrijk nog altijd als een exclusief christendemocratische burcht, waarin de andere strekkingen er maar voor spek en bonen bij lopen. Coalitiegenoten worden minder gezien als collega's, dan wel als een noodzakelijk kwaad, indringers die niet teveel 'koorde' mogen gelaten worden.

Daarmee is meteen het fundamentele politieke probleem van Kortrijk geschetst. Het volstaat niet de CD&V-meerderheid te breken. Er kan maar een volwassen debat ontstaan als de CD&V niet meer onontwijkbaar wordt als partner. Met 18 zetels op 41 kan er geen meerderheid zonder de CD&V worden gevormd. Met 14 zetels of minder, was er een alternatieve meerderheid mogelijk en waren de onderhandelingen helemaal anders verlopen.

Hoewel de CD&V in de voorbije verkiezingen in Kortrijk zeer zwaar verloor, kwam zij toch weer aan zet. CD&V had nog voldoende zetels in de gemeenteraad om zelf vrij de partner te kiezen om een meerderheid te vormen. De partij heeft die vrijheid ten volle benut. Ze hebben een soort 'openbare aanbesteding' uiitgeschreven: wie het minst vraagt, krijgt het partnerschap.

De manier waarop een en ander gebeurde, getuigt van weinig respect voor de toekomstige partner. Beide delegaties moesten zich begeven ten hove van Stefaan De Clerck. Een voor een werden zij onbewogen verhoord over wat zij de CD&V te bieden hadden en dan wandelen gestuurd met de mededeling dat men wel zou bellen als het nodig was. Sommigen menen dat men op die manier sollicitanten moet ontvangen, maar zo onderhandelt men niet met gelijken. Des te meer geldt dat voor de sp.a waaraan men toch zes jaar aan een stuk een loyale partner had: op geen enkel moment is ingegaan op een verzoek voor een ernstig gesprek over de toekomst van Kortrijk.

Dank zij die taktiek heeft de CD&V de buit binnen: zegge en schrijve een half schepenambt, drie jaar om een extra mandataris tevreden te stellen. Een magere buit, als je het mij vraagt. Het zou mij niet verwonderen dat de VLD binnen zes jaar het gros van de 'middengroepen' binnenhaalt. En wij van sp.a krijgen nu weer volop vrij spel om in concurrentie te gaan met de ACW-vleugel. Ik ben eens benieuwd in hoeverre die ACW-vleugel weerstand zal kunnen (of willen!) bieden aan de verdubbelde krachten aan de zijde van de middengroepen (Unizo en VLD).