30-01-08

Politie Kortrijk gaat naar opgetilde stalen driehoek van vier lagen

politiehoofdkwartier XDGA1

Foto's van Xaveer De Geyter Architectenburaeu bvba

Zopas is bekendgemaakt dat uit de shortlist van vijf inzendingen voor de Europese architectuurwedstrijd voor een nieuw politiehoofdkwartier in Kortrijk de jury het ontwerp van Xaveer De Geyter Architectenbureau bvba in vereniging met de ingenieurs Boydens en Ney heeft bekroond. Het wordt een project van 22,8 miljoen euro (BTW incluis), gerealiseerd door een samenwerkingsverband van stad Kortrijk, het Stadsontwikkelingsbedrijf Kortrijk (SOK), de Regie der Gebouwen, de Politiezone VLAS en de Federale Politie. Het is de bedoeling dat nog in 2008 de bouwvergunning wordt bekomen, in 2009 de aanbesteding wordt gehouden en de bouw van stapel loopt, en dat in 2011 de manschappen van zowel Politiezone VLAS als de Federale Politie hun intrek kunnen nemen in het in alle opzichten hoogstaande complex. VLAS-korpschef Stefaan Eeckhout is in zijn nopjes.

Het bekroonde ontwerp

De bekendmaking vond plaats op 30 januari 2008 in het stadhuis van Kortrijk. De uitspraak van de avond kwam van de bekroonde architect zelf. Xaveer De Geyter verklaarde bij het begin van zijn presentatie droogweg: "Het is niet zo moeilijk een politiegebouw te ontwerpen. Dat ga ik u bewijzen". Meende hij het of wou hij stoer doen? In elk geval zal zijn gebouw de ogenschijnlijk simpele vorm hebben van een driehoek, zoals het voor de hand lag op het aangewezen terrein aan de buitenkant van de westelijke binnenring. Je zou het complex een vol gebouw doorzeefd met vierkantige gaten (14 gaten en 5 inkervingen aan de Leiekant) kunnen noemen, maar je kunt het ook bekijken als een leeg gebouw opgevuld met een netwerk van nuttige ruimten in kruisverband. En het staat op poten.

Politiegebouw2

Het wordt in elk geval een letterlijk schitterende aandachtstrekker. Want de lange, heel lange gevels worden uitgevoerd in spiegelend inox, roestvrij staal. Het complex komt voor een deel in de winterbedding van de Leie. De rest van de driehoek komt op het drie meter hogere terrein dat zich uitstrekt van de kluifrotonde 'Den Appel' tot het gewezen entrepot van de NMBS. Zo kan ook de onderste laag van de driehoek half open worden gemaakt, met toegang en uitzicht over de woonparkzone die nog ontwikkeld moet worden op die Leieoever.

Politiegebouw 7

In die half-ondergrondse kelder komen de eigen parking van de politie, de stelplaats voor het interventiematerieel en de cellen voor arrestanten. Een weg zal als aftakking van de nabijgelegen 'ventweg', die de westelijke binnenring bedient, de driehoek doorkruisen. Zo komt er een interne verbinding met de verdieping erboven, en kunnen de politiewagens op elk moment aan verschillende kanten uitrukken.

Ook de hogere gelijkvloerse verdieping zal op palen staan ('verticale stijgpunten' in architectenjargon), die uitgevoerd worden in zwart beton en verspreid zijn over het plan. Die verdieping sluit aan op de nieuwe parking 'Kortrijk Weide', 250 stalplaatsen groot, die ook kan gebruikt worden voor allerlei evenementen zoals circussen en muziekfestivals. Die gelijkvloerse verdieping bevat een toegangs- en ontvangstlokaal, in nachtblauwe - politiekleur! - glazen uitvoering, en is voor de rest een groot waaigat waar de auto's van politieklanten en -personeel kunnen geparkeerd worden. Het wordt wel een klaar waaigat door niet minder dan 14 grote uitsparingen in de hogere verdiepingen. Het risico van een verwaarloosde aanblik, die parkings meestal bieden, wordt tegengegaan door het plafond uit te voeren in spiegelend inox-staal.

Politiegebouw 6

De verdiepingen +1 en +2 bieden werkruimte voor alle politiefuncties van zowel het korps van de lokale Politiezone VLAS als de Federale Politie. De kantoren en andere lokalen komen ter beschikking in een rasterstructuur ('grid' zeggen architect en burgemeester) rond de fameuze 14 vierkantige gaten. Met die structuur kan men alle kanten uit - een flexibiliteit die voor het veelzijdige en onvoorspelbare politiewerk mooi meegenomen is.

Die veertien vierkantige gaten in de reusachtige stalen driehoek zijn een ingenieuze vondst van Xaveer De Geyter. Het is een van de elementen waarvoor de jury van de architectuurwedstrijd viel: "De royale aanwezigheid van lichthappers in alle vormen (patio's, atrium, terrassen), zowel opgetild als doorgezakt brengen een zee van licht tot in de kern van de verdiepingen". Geen enkel van die gaten ('vides' zeggen architect en burgemeester) zal inderdaad hetzelfde zijn; de mogelijkheden van glas zijn onbeperkt. 

De motivatie van de jury

In zijn motivatie verklaart de jury onder leiding van Vlaams Bouwmeester Marcel Smets de palm aan Xaveer De Geyter en co te geven, omdat zijn gebouw opvallendheid combineert met "een uitdagend maar beheerst materiaalgebruik". Voorts achten zij de "heldere en logische planopbouw" een grote troef.

Politiegebouw 5

Toch plaatst diezelfde jury ook bij het winnende ontwerp enkele vraagtekens. Zo krult hun neus een beetje bij de vaststelling dat de architect de belangrijkste plek van het complex, de gelijkvloerse verdieping (zelf in twee niveaus) slechts gebruikt voor het parkeren van wagens. Dat betekent, zoals Kortrijkwatcher er mij op wees, dat iedereen die bij de politie moet zijn de trap of de lift moet nemen. Ik probeer mij voor te stellen hoe men zich veilig met verdachten in een lift kan afzonderen. De jury roept de ontwerper dan ook op om de nodige aandacht te besteden aan de toegankelijkheid van het gebouw. Overigens was het een opdracht aan de ontwerpers om de parkeerbehoeften vanhet politiegebouw in het complex zelf op te vangen; andere ontwerpen opteerden voor ondergrondse garages.

Een tweede vraagteken plaatst de jury bij de duurzaamheid en het rationeel omspringen met de energiebehoefte van het complex. "Zijn er niet teveel gevels?" vraagt de jury zich openlijk af. Xaveer De Geyter antwoordt daarop dat het een heel compact gebouw wordt - de 14 vides ten spijt? - en dat daardoor de energieverliezen als gevolg van het grote geveloppervlak gecompenseerd wordt.

De jury is niet ingegaan op het volgende. In de stedenbouwkundige randvoorwaarden voor het politiegebouw staat dat het een groendak moet krijgen om de externe buffering van regenwater te beperken. Het is mij niet bekend of de architect daaraan heeft gedacht.

Ook is gevraagd te voorzien in uitbreidingsmogelijkheden. Daarover heeft de ontwerper bij zijn presentatie evenmin iets laten weten. Maar goed, als de zwartbetonnen palen waarop de twee werkverdiepingen rusten sterk genoeg zijn, kan er eventueel nog een derde volle laag bovenop gebouwd worden. Maar worden die veertien gaten dan niet al te kokerachtig?  

Een oplossing na meer dan twintig jaar

Met dat opvallende project komt uitzicht op een oplossing van een oud probleem: de huisvesting van de Kortrijkse politie (nu geïntegreerd in de Politiezone VLAS, die ook Kuurne en Lendelede omvat). Het commissariaat in de Persynstraat, in Oostblokstijl, voldoet al lang niet meer en is te klein voor het hele korps. Waar is de tijd dat burgemeester Sansen met het idee speelde om voor de politie een nieuwe stek in te richten in het opgedoekte slachthuis aan de Veemarkt. Er zijn toen, twintig jaar geleden, zelfs testen gedaan met politiewagens om te bekijken hoe vlug met van daaruit kon interveniëren. Het plan is niet gerealiseerd; de slachthuispanden zijn verkocht aan promotor Thiers, die er een flatgebouw neergepoot heeft alsof het zicht op zee had.

Als noodoplossing heeft de politie dan maar een tweede gebouw in gebruik genomen, de vroegere kantoren van Gaselwest in de Sint-Amandslaan. Korpschef Stefaan Eeckhout noemt dat nu nefast voor de goede werking van zijn korps: er blijken zich twee clans met verschillende culturen te hebben ontwikkeld in de twee commissariaten. In het nieuwe complex komen ze weer allemaal bijeen.

Het complex zal trouwens gedeeld worden met de Federale Politie in Kortrijk.  Ook de gewezen gendarmerie zit in - hoewel stijlvolle - verouderde gebouwen: de kazerne in neo-renaissance trant op de hoek van de Zwevegemsestraat en de Boudewijn IX-laan. Overeengekomen is dat de Federale Politie ongeveer een derde van de kantoren en de parking zal innemen en 6,5% van de logistieke ruimte in het nieuwe complex. 

Voor korpschef Stefaan Eeckhout van de Politiezone VLAS is het een droom van twintig jaar die uitkomt. En uit de vijf resterende inzendingen van de architectuurwedstrijd is het een ontwerp naar zijn wensen: "Het wordt een krachtig functioneel gebouw dat ook heel open en uitnodigend zal zijn voor de bevolking". We toosten op een voorspoedige realisatie.

De ontwerpen die het niet hebben gehaald

Het ontwerp van Xaveer De Geyter Architectenbureau bvba (Brussel), versterkt met de ingenieurs Ney & Partners en het studiebureau R. Boydens haalde het van vier concurrenten. De grootste teleurstelling heeft wellicht de combinatie Carlos Ferrater & Stephane Beel Architecten/SWK/Arcadis-Gedas/Daidalos-Peutz (Gent) opgelopen. Sterarchitect Stephane Beel heeft in Kortrijk immers machtige vrienden, heeft er al meer gewerkt (het nieuwe gerechtsgebouw en de Tack-toren bijvoorbeeld) en is de auteur van een stedenbouwkundig masterplan (2003) voor de zowat 7 ha gronden die opeens vlak bij het centrum vrijkwamen door de aanleg van de westelijke binnenring. Het is in dat gebied en in de onmiddellijke omgeving van zijn gerechtsgebouw dat het politiehoofdkwartier komt, dat Beel niet mag ontwerpen. Zijn concept had veel weg van het nieuwe Antwerpse gerechtshof met inbegrip van de glazen frietzakken op het dak.

De andere ontwerpers combineerden alle internationaal bekende namen aan plaatselijke expertise. Francisc Mangado associeerde zich met Snoeck & Partners en Cenergie bvba. Willem Jan Neutelings (Neutelings Riedijk Architecten, Amsterdam), die het opvallendste voorstel deed, een gebouw in de vorm van een binnenstebuiten gekeerde accordeon, trad samen op met Bureau Bouwtechniek, Daidalos, Ney & Partners en Ingenium. En ten slotte was er nog de tijdelijke vereniging Caruso St.John Architects LLP/Desmet-Vermeulen Architecten BVBA/Signum/Technum.

Politiegebouw 4

07-09-06

Xavier Beyens ontwerpt verbouwing Hoeve Te Coucx

In de 60 hectare van stadsgroen Marionetten wordt een hoeve omgebouwd tot bezoekerscentrum: Hoeve Te Coucx. De studieopdracht voor die verbouwing is na grondige selectie toegewezen aan architect Xavier Beyens van Kortrijk. De ontwerpkosten bedragen 8% van de bouwkosten en worden geraamd op 46.090,74 euro.

In de groene bufferstrook tussen het in opbouw zijnde fusieziekenhuis AZ Groeninge en de E17 ligt een eeuwenoude hoeve: Goed Te Coucx uit de zestiende eeuw. Die strook van 6 hectare aan de voet van de Marionettenberg werd in 1999 aangekocht door het stadsbestuur van Kortrijk (10.130.000 frank). Het is een deel van het Groen Lint Zuid (thans Stadsgroen Marionetten) dat het Kennedybos moet verbinden met het stadsrandbos van het Vlaamse Gewest (Preshoek). Dat stadsgroen is een gebied van 60 hectare natuur en bos, bekroond met een paviljoen in de vorm van een libel op de Schittenberg (Bosstraat). Hoeve Te Coucx moet in dat wandel- en natuurontdekkingsgebied een bezoekerscentrum worden. Het Goed is beschermd als bouwkundig patrimonium door Monumenten en Landschappen.

De verbouwing van Hoeve Te Coucx zal naar raming 622.225 euro kosten. De Vlaamse Regering verbond er zich evenwel toe een subsidie te geven van niet minder dan 324.680 euro. Het Goed is een schilderachtig complex van diverse gebouwen achter een brede ringgracht. Het witte woonhuis is nog bewoond - en wordt bewaakt door een nijdig keffertje. In een eerste fase wordt de grote schuur (met paardenstal) heringericht tot een soort loft met inkomhal, informatie- en verkoopsbalie, expositieruimte, vergadermogelijkheden, leslokaal, kantoortje, sanitair, bergruimte en stalplaatsen voor fietsen en zwaar materieel. Ook het monumentale poortgebouw wordt aangepakt - het staat bijna op invallen.

Voor de ontwerpopdracht werden zes architecten aangezocht. Alleen de bouwmeesters Maarten Ternier en Xavier Beysens dienden een dossier in. De architecten Veerle Waegemans en Bureau Goddeeris lieten weten teveel werk te hebben. Ook architecte Sophie Lecot zag af van een offerte.

De ingediende kandidaturen werden grondig onderzocht. Beide beantwoorden aan de kwaliteitseisen en werden door diverse instanties onderzocht op hun positieve en negatieve punten. De eindevaluatie werd gemaakt door de stedelijke directie Facility na raadpleging van milieuambtenaar Lode Valcke en van Frederik mahieu van Monumenten en Landschappen, Brugge. In die beoordeling scoorde Xavier Beysens het hoogst. Hij kreeg door het stadsbestuur dan ook de opdracht toegewezen.

Zie ook: http://kortrijklinksbekeken.skynetblogs.be/?number=1&...

05-08-06

Fabriek breidt uit in de hoogte

Veevoederfabrikant Dumoulin krijgt een bouwvergunning om uit te breiden, ... in de hoogte. Of het een teken is van een nieuwe trend in de industriebouw, weet ik niet. Toch is het een zeldzaam voorbeeld van zuinig ruimtegebruik door bedrijven.

Veevoedermenger Dumoulin (ex-Picora, sinds 1999) aan de Vaart in de Stasegemsesteenweg 102 in Kortrijk wil uitbreiden. De bestaande fabriek krijgt er extra opslagmogelijkheden en productie-eenheden bij. Het is vermeldenswaard dat die uitbreiding zal gebeuren bovenop de bestaande bedrijfsgebouwen. Er wordt geen nieuw terrein ingenomen. Het is de bedoeling de verschillende hoogtes van het gebouwencomplex op te trekken tot de 38,5 meter van het bestaande silogebouw. De bedrijfsoppervlakte die er op die manier bijkomt, bedraagt 1300 m². De afwerking gebeurt met beige geprofileerde staalplaat, zoals al aangewend op al bestaande delen van het complex.

Dumoulin heeft in de Stasegemsesteenweg een laad- en loskade aan de Vaart Kortrijk-Bossuit (in de nota van de directie Stadsplanning "Bossuyt" genoemd - naar de burgemeester van Menen of naar de zwemster?). Het is het enige bedrijf op Kortrijks grondgebied dat nog gebruik maakt van de binnenvaart. Wellicht is die gebondenheid aan het vaarwater de hoofdreden om ter plekke uit te breiden, desnoods in de hoogte, en om niet te verhuizen naar de ettelijke hectaren die ter beschikking liggen op nieuwe bedrijventerreinen. Maar daarmee wordt toch bewezen dat het kàn: er bestaat geen enkele reden, behalve dan een eenmalige besparing van investeringskosten, om bedrijfsgebouwen angstvallig gelijkvloers te houden en om op die manier al te kwistig kwistig om te springen met de schaarse grond.

De veevoederfabriek ligt in een gebied voor milieubelastende bedrijven volgens het gewestplan. De hoge torens steken niet af in de omgeving waarin aan beide kanten van de vaart omvangrijke febrieksgebouwen liggen of nog komen. Na de bouwvergunning moet Dumoulin nu ook nog een milieuvergunning bekomen eer men kan uitbreiden.

De architect van het gedurfde bouwwerk is Marleen Salomez van Ledegem. Zie: http://www.bouwsite.net/Architecten/Salomez/Salomez.htm