05-08-12

Zondags Kortrijk (ansicht 42)

Elke zondag een bijzonder prentje, een ansicht van Kortrijk. 

brandweerkazerne Heule.jpg

Het prentje van vandaag is door omstandigheden een geleende foto. Ik heb hem geleend van de officiële Vlaamse inventaris van het bouwkundig erfgoed. De auteur is Kris Vandevorst (2003) en het copyright is van de Vlaamse Gemeenschap. Maar ik beloof zo gauw ik kan een eigen kiekje te publiceren.

BRAND DIENST staat er boven de grote poort van het pand Kortrijksestraat 29. Tussen beide woorden: het wapenschild van de ooit zelfstandige gemeente Heule, met ... stedenkroon boven het schild - Heule had blijkbaar ambities en sinds 1977 is de Tinnekesgemeente toch een onderdeel van een echte stad, hihi.

Het was tot maart 2011 de brandweerkazerne (pompiersarsenaal) van Heule. Op dat moment is de Heule brandweerpost gaan samenhokken met die van Bissegem in een hedendaags bedrijfsgebouw op de bedrijvenzone Waterven. Kazerne en arsenaal klinken zeer militair en dat heeft zijn historische redenen: tot 1956 vormden de pompiers in ons land gewapende korpsen, een soort hulptroepen. De pompiers stamden dan ook onrechtstreeks af van de burgerwachten, vrijwillige ordemilities, maar ze mochten er nooit deel van uitmaken omdat zij in tegenstelling met de burgerwachten niet zelf hun uitrusting financierden. Een puur klasseverschil dus, maar zij hebben die gewapende rijkeluizen wel overleefd!

Het dubbele van de schattingsprijs

Het prentje van vandaag is actueel omdat de eigenaar, Stad Kortrijk, erin geslaagd is het gebouw te verkopen. En de stad heeft er een uitstekende zaak mee gedaan. Na een officiële schatting was de instelprijs bij de openbare verkoop bepaald op 155.000 euro. Een Wevelgems koppel heeft zich ertoe verbonden de kazerne aan te kopen voor niet minder dan 295.000 euro, bijna het dubbele van de schattingsprijs dus!

De kazerne bestaat uit twee delen: een huis met grote garage in de Kortrijkstraat 29 (333 m²) en een bedrijfsgebouw uitgevend op de Stijn Streuvelslaan 34 (342 m²). Het  pand in de Kortrijkstraat dateert van 1905, hoewel het toen alleen een gelijksvloerse verdieping had. Het is niet beschermd maar wel opgenomen op de Vlaamse inventaris van bouwkundig erfgoed. De kopers moeten dus rekening houden met de bouwkundige waarde van het pand.

Het aansluitende pand in de Stijn Streuvelslaan dateert van 1952. Het staat niet op genoemde inventaris hoewel het nogal art deco is van stijl. Dat heeft altijd een uitweg gehad naar de Stijn Streuvelsstraat maar die vervalt nu. Het stadsbestuur was eerst van plan beide panden apart op de markt te brengen in de hoop van er wat meer geld van te kunnen maken. Maar toen bleek dat de uitweg naar de Stijn Streuvelsstraat slechts een gemeenschappelijke doorgang was gebaseerd op een erfdienstbaarheid die slechts gold voor openbare diensten. Bij verkoop verviel dat recht op doorgang. Vandaar de keuze voor een enkele verkoop van beide gebouwen.

verkoop_brandweerkazerne_heule_2012.jpg

31-07-12

Schimmelexplosie in Kortrijkse erfgoedbibliotheek

 schimmelexplosie erfgoedbib Kortrijk.JPG

 In het erfgoeddepot van de Kortrijkse stadsbibliotheek is zich een ware ramp aan het voltrekken. Historisch waardevolle en onvervangbare documenten, boeken ,handschriften en landkaarten zitten er plots onder kwaadaardige witte pluizen. Bij een toevallig bezoek van Nederlandse specialisten stelde men er een ‘explosie’ (hun eigen woord!) van pluisschimmel vast. Als er niet onmiddellijk wordt ingegrepen, schiet er binnenkort niet veel meer over dan stof en losse vezels en is alle informatie die de documenten ooit droegen voorgoed verloren. Intussen is het witte pluis ook gevaarlijk voor de gezondheid van het bibliotheekpersoneel. De aangetaste afdeling moet hermetisch worden afgesloten. Als remedie stellen de specialisten een radioactieve bestraling voor. Maar andere deskundigen waarschuwen voor verregaande veroudering als dit procédé wordt gebruikt. Zij pleiten dan weer voor een simpele afzuiging. Het stadsbestuur zal eerst nog eens andere experts contacteren.

Priba

Het is al langer geweten dat de bewaaromstandigheden in de hoofdzetel van de Openbare Bibliotheek van Kortrijk, in een gebouw dat ooit ontworpen is als supermarkt (Priba), alles behalve ideaal zijn. Eerder heeft men er al delen van overgedragen collecties van overgenomen bibliotheken moeten liquideren als gevolg van waterschade. Nu is quasi toevallig ontdekt dat het nog veel en veel erger is. Historisch belangrijke collecties, authentieke bronnen over het verleden van onze stad, zijn ernstig in gevaar.

Het betreft concreet de handschriften behorend tot de fondsen Jacques Goethals-Vercruysse, Joseph de Bethune en het Stadsfonds. Jacques Goethals-Vecruysse (1759-1838) behoorde tot een textieldynastie en een particiërsfamilie van Kortrijk. Hij was een verwoed verzamelaar van historische documenten, waarop hij zich baseerde om retroactief een kroniek van de stad te schrijven. Hij mag de heruitvinder van de Guldensporenslag worden genoemd en hij was het die Hendrik Conscience inspireerde voor de Leeuw van Vlaanderen. Hij liet aan de Kortrijkse stadsbibliotheek niet minder dan 12.000 banden en 600 handschriften na, waaronder zijn ongepubliceerde Chronycke van Kortryk en West- en Frans-Vlaanderen (sinds 2009 in episoden toch gepubliceerd door De Leiegouw), een gigantisch werk van 103 delen.

Joseph de Bethune (1851-1920) was een zoon van architect Jean-Baptiste (de) Bethune, de pionier van de neo-gotiek en andere neo-stijlen en de stichter van de Sint-Lucasinstituten. Jozef zelf was substituut-procureur en onderzoeksrechter maar vooral ook verzamelaar van oude documenten over Kortrijk. Hij liet aan de stad het oudste gedrukte boek over Kortrijk na, alsook veel andere antieke drukken en losse documenten. Het Stadsfonds is een collectie van 1300 boeken, 80 handschriften en ettelijke prenten, die in het bezit van de bibliotheek zijn gekomen door schenking of aankoop.

Als dit alles zou verdwijnen, zou als het ware een stuk van het geheugen van Kortrijk verloren gaan!

Besmetting

De stadsbibliotheek was toevallig van plan dit jaar een restauratieproject te starten voor de historische collectie. Het moet toch zijn dat men besefte dat niet alles in optimale omstandigheden wordt bewaard. Daartoe is een marktbevraging aan de gang. Op 25 juni kreeg met de Nederlandse firma Restauratie-Atelier Helmond bv over de vloer op prospectie. Tijdens een korte inspectie van de twee erfgoeddepots schrokken de Nederlanders zich een hoedje. Ze stootten op duidelijk zichtbare pluisschimmel. Zowat 60 meter van de 400 meter kastplanken in een van beide depots zat onder een watte-achtige begroeiing. De foto heb ik ontleend aan hun rapport.

De twee Nederlandse specialisten spreken van een 'zeer ernstige besmetting'. Ze konden het niet laten om onmiddellijk de meest besmette boeken - dus niet alleen handschriften zoals in de reactie van het stadsbestuur van 18 juli staat - weg te bergen in plastieken zakken om verdere besmetting te voorkomen. Zij gaven de bibliotheekambtenaren de goede raad om ook de documenten en boeken zonder zichtbare aantasting voorlopig met plastiekfolie af te schermen van de andere.

Het stadsbestuur nam onmiddellijk maatregelen voor de gezondheid van het personeel. Vanaf 27 juni is het getroffen depot niet meer toegangelijk en er worden geen raadplegingen meer toegestaan. Prima! Maar daarmee is de collectie nog niet gered.

Airco

Volgens de firma Helmond is de hoofdoorzaak van de schimmelexplosie - zoals zij de aantasting zelf noemen - de aftandse airco. Die airco werkt slechts in één richting (!): er wordt, meestal vochtige, lucht van buiten het gebouw binnengeblazen. Maar er wordt geen lucht afgevoerd. De ideale bewaartemperatuur bedraagt hoogstens 18 graden maar in het depot is het meer dan 21°, een perfecte warmte om schimmels te kweken.

Een deel van de verzameling is bovendien verpakt in kartonnen dozen (foedralen)  verpakt in rood linnen. Dat blijkt een ideale voedingsbodem te zijn voor het witte onheil. Er is ook informatie ingewonnen bij FARO, het Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed. Daar deelde men mee dat schimmeldraden de structuur van het materiaal aantasten. Ze injecteren enzymen in het papier, de lijm, de inkt enzovoort om er de nodige voedingsstoffen uit te kunnen onttrekken. Dat is een destructief proces dat gepaard gaat met verzuring, verkleuringen, ontbinding. De documenten kunnen er onleesbaar door worden. Die schimmels zijn wel degelijk ook een gevaar voor de gezondheid en ze trekken op hun beurt insecten aan.

Solintex  

Intussen is al beslist de rode foedralen te verwijderen en de documenten tussen zuurvrij karton te steken. De getroffen rekken en planken zijn ontmet en wat verderaf van de vochtige muur gezet. Ook is het stadsbestuur zich ervan bewust geworden dat al die historische schatten niet meer in de onaangepaste magazijnen mogen bewaard worden. Men had kunnen beslissen de lokalen in het gewezen supermarktgebouw in de Leiestraat waarin de bibliotheek huist, grondig herin te richten volgens de hedendaagse normen.

Maar het probleem is dat Kortrijk al sinds ettelijke jaren een droom van een geheel nieuwe bibliotheek koestert, een plan dat maar niet van de grond geraakt. Dus heeft men zijn gezond verstand gebruikt en zal men de collecties 'voorlopig' onderbrengen in de nog nieuwe depots van het stadsarchief (gewezen Solintex in de Kortrijkstraat). Als er ooit een nieuwe bibliotheek komt, kan men de fondsen daar hun definitieve bewaarplaats geven.

Cobalt

Maar daarmee zijn de agressieve schimmels nog niet dood. Hoe men ze onschadelijk kan maken, is een twistpunt.

De genoemde Nederlandse specialisten adviseren om de hele besmette boel, zelfs met de nog niet zichtbaar aangetaste documenten die zich in dezelfde depot verbinden, te laten ontsmetten bij de firma Synergy Health (Isotron) in Etten-Leur. Daar zouden ze een week lang worden bestraald met gammastralen van Cobalt-60 (straling 10 kiloGray). Nadien worden de gedode schimmels en ander vuil grondig verwijderd met stofzuigers. Kostprijs geraamd op 7383,5 euro zonder BTW voor de zichtbaar aangetaste 60 meter. Alle documenten bijeen zou het op zowat 40.000 euro komen.

FARO denkt evenwel dat het zou kunnen volstaan met een simpele stofzuiging en bewaring in schimmelwerende omstandigheden. Ook moet een bijkomend onderzoek uitwijzen of alle 400 meter moet behandeld worden of dat die 60 meter volstaan. Er komt dus een tegenexpertise.

Toch jammer dat die nieuwe bibliotheek - 'van de toekomst' zou ze zijn! - er nog niet is. Dat had veel onheil kunnen voorkomen. 

29-07-12

Zondags Kortrijk (ansicht 41)

Elke zondag een bijzonder prentje, een ansicht van Kortrijk.

Manpadstraat 5 1.JPG

Het idyllische hoevetje dat vandaag het Kortrijks prentje vult, is meer dan een twee en een halve eeuw oud. De bliksemafleidende boom is wellicht ook al een eeuweling. De fermette, Manpadstraat 5, heeft pech dat ze nog juist binnen het officiële stedelijk gebied valt. Tot overmaat van ramp staat ze eveneens aan de verkeerde kant van de grens van een industriegebied. Eigenaar Barco wil ze slopen. Maar het stadsbestuur gaat daar op advies van de erfgoedverantwoordelijken tegen in. Nu nog een herbestemming vinden!

Manpadstraat 5 2.JPG

De boerderij dateert uit de jaren 1700. Toen de eerste baksteen werd gelegd - wellicht op het veld gebakken in de onmiddellijke omgeving - was het Oosterijkse hof over onze streken de baas. De bewoners moeten het geweten hebben dat progressisten (Vonckisten) en conservatieven (statisten) de krachten bundelden in een opstand tegen de eigengereide keizer Jozef II, de Brabntse Omwenteling of de eerste poging tot de vorming van een onafhankelijke en bovendien federalistische Belgische staat (ironisch genoeg onder de naam 'Verenigde Nederlandse Staten').

Misschien hoorden de boer en zijn familie van de pastoor ook wel van de Franse Revolutie die in diezelfde tijd het oeroude feodalisme omverwierp en afschafte. Ondertussen bleven zij in afwachting maar hun verplichtingen vervullen tegenover de heertjes die allerhande rechten op hun erf en landerijen uitoefenden. En enkele jaren later stonden de Franse revolutionaire troepen en ambtenaren aan hun poortje.

Manpadstraat 5 3.JPG

Allemaal pogingen van mijnentwege om het historische kader te schetsen, want van het concrete wedervaren van pachters en eigenaars is niets geweten. Hiermee wou ik ook aangeven dat het hier wel om heel erg oude gebouwen gaat. Veel uit die tijd is op Kortrijks grondgebied niet meer overeind gebleven.

In zijn advies beklemtoont ook de West-Vlaamse afdeling van Ruimte en Erfgoed de hoge erfgoedwaarde van het bedreigde pand. In de officiële inventaris van onroerend erfgoed wordt de hoeve omschreven als een typisch L-vormig landbouwcomplex uit de achttiende eeuw. Het hoofdgebouw bestaat uit lage bakstenen elementen waarvan de gevels gewit zijn. In die gevels zitten rechthoekige beluikte vensters onder latei. De gebouwen zijn afgewerkt onder een hoog rood pannendak.

Manpadstraat 5 4.JPG

De officiële erfgoedinstantie is vooral onder de indruk van 'de gaafheid van de volumes': de achtiende-eeuwse gebouwen zijn nagenoeg niet ontsierd door moderne toevoegsels of verbouwingen eigen aan hedendaagse landbouwtechnieken. Bovendien zijn de specialisten gecharmeerd door de mooie omgeving: 'een gaaf landschap waarin de hoeve is ingebed'.

Manpadstraat 5 5.JPG

Nu, als men daar gaaf en inderdaad wondermooi zacht heuvelend landschap wil zien, dan mag men niet achterom kijken. Achter de hoeve staat de horizon immers vol van de industriële gebouwen van het Kennedypark. Ook Barco is daar neergestreken. En alhoewel het aanvankelijk niet de bedoeling was dat er op het Kennedypark, een zone voor hoofdkwartieren van lokale multinationals en grootschalige kantoren, is Barco er mettertijd in geslaagd ook diverse van zijn productie-eenheden daar te vestigen. En binnen afzienbare tijd komen er nog eens 1700 jobs van de elektronica- en schermenreus.

Het hoevetje ligt op een uithoek van de terreinen van Barco. Het is onbewoond en zienderogen aan het vervallen. Wellicht zoekt Barco een oplossing om leegstands- en verkrottingstaksen te ontlopen zonder te moeten investeren in herstel en onderhoud. Want op geen enkel van de uitbreidingsplannen van Barco is er sprake van een gebouw op de grond waar nu de hoeve staat. Het is zelfs de vraag of een dergelijk plan wel enige kans maakt: er is immers ook een verplichting om een bufferzone aan te leggen rond het terrein.

Manpadstraat 5 6.JPG

Het stadsbestuur weigert dus een slopingsvergunning te verlenen aan Barco. Er wordt bij de eigenaar op aangedrongen een herbestemming te zoeken met respect voor de erfgoedwaarde. Wel krijgt Barco de toestemming een later bijgebouwde open loods onder eternitgolfplaten te verwijderen.

Manpadstraat 5 7.JPG

23-07-12

Zomers interview (1): Dominique Dewulf, een man met wel degelijk een verhaal

dominique dewulf tanger1002.jpg

Hoewel weinigen Dominique Dewulf momenteel kennen, zal de kunstwereld vroeg of laat zijn uitzonderlijk talent ontdekken. De jonge man kampt met een waar gebergte aan persoonlijke problemen, maar zijn teken-, kleur- en schilderwerk is prachtig. Het liefste toont hij wat hij kan in de vorm van stripverhalen, waarvan er al enkele zijn gedrukt. Wie die werken onbevangen bekijkt, ontdekt dat de elkaar opvolgende prentjes stuk voor stuk kunstwerkjes zijn op zichzelf. Ik had met Dominique een interessant gesprek.

DDW 1.JPG

Bezoek

Dominique Dewulf woont bij zijn ouders in Kuurne. Maar drie dagen per week brengt hij noodgedwongen door in de kliniek in de Kortrijkse Loofstraat. In die zin past de geïnterviewde toch in deze Kortrijkse blog (grijnsje). Voor zijn nierproblemen moet de Kortrijkse Kurenaar op dinsdag, donderdag en zaterdag aan de dialyse. Het hangt hem na meer dan drie jaar ferm de voeten uit, maar het kan niet anders. Hopelijk moet hij niet al te lang meer wachten op een ruilnier. Op Facebook brengt hij nu en dan relaas van die dialyses. Het is niet altijd een opmonterend verhaal; soms is hij er ziek van. En het ergste is de verveling tijdens de uren dat hij daar aan een machine moet hangen. Graag krijgt hij dan ook bezoek op die momenten maar hij begrijpt ook wel dat er niet elke keer mensen kunnen komen.

Ik ben hem daar in de Loofstraat gaan bezoeken op een zaterdag. Ik beloofde hem een interview. Dat is al enkele weken geleden en wellicht neemt hij het mij een beetje kwalijk dat hij zoveel geduld heeft moeten hebben eer er iets verscheen. Maar zoals een van zijn tekstballonnen (zie prent bovenaan) het zegt: "Hallo allemaal, 't is wat later geworden".

dominique dewulf man zonder verhaal.jpg

De man zonder verhaal

Dominique Dewulf is 33 jaar. Op de leeftijd van 15 jaar begon hij te tekenen en te schilderen. Hij liep school in Tordaele (Torhout) en in die instelling voor jongeren met een zekere verstandelijke beperking ontdekte en stimuleerde men dat talent. Thans kan hij zich wekelijks creatief uitleven, op woensdag, in de kunstwerkplaats De Zandberg, in de gewezen school van de Harelbeekse wijk Zandberg, juist over de Kortrijkse Ring. Niet dat hij er altijd even graag naartoe gaat; soms ziet hij het ook wel eens als een opgave of zelfs een korvee. Doch wat hij er produceert, is opmerkelijk. In de Kunstwerkplaats De Zandberg kunnen getalenteerde kunstenaars met een verstandelijke beperking zich ontplooien onder professionele, geïndividualiseerde begeleiding. Het is een afdeling van de groep ubuntu (voordien Feniks, Avelgem).

Dominique typeert zichzelf zonder daar spel over te maken als "een man met een verstandelijke beperking", hoewel die beperking nogal meevalt als je met hem een gesprek aangaat.

Zijn onmiskenbare creativiteit is tot nu vooral tot uiting gekomen in zijn strips. Hij vind vooral inspiratie in Vlaamse films - hij is verzot op film en video - die hij 'verstript', al dan niet met de medewerking van een scenarist. Zo creëerde hij al de strips Buitenspel, De Hel Van Tanger, De zaak Alzheimer, en De man zonder verhaal. Wie goed kijkt in De man zonder verhaal ziet er Dominique zelf de hoofdrol in vervullen. Maar de artiest bouwt wel degelijk aan een eigen verhaal in zijn leven. Wellicht verschijnt er binnenkort een strip gebaseerd op de kortfilm Utopia, die op zijn beurt vertrekt van de schildpad van Jan Fabre op de dijk in Nieuwpoort. 

dominique dewulf man zonder verhaal001.jpg

Wasco's

Verwacht geen fotografische weergave van genoemde films. Dominique Dewulf maakt van de geselecteerde filmbeelden geheel eigen prenten, die elk op zich het bekijken waard zijn. Soms hebben handen wel es zes vingers maar dat komt de expressiviteit van de prent dan wel ten goede. Ze zijn niet alleen treffend getekend. Ik kan ook mijn ogen niet afhouden van de prachtige inkleuring. Hij wendt daarvoor allerlei technieken aan, van wasco's en kleurpotloden tot computergrafiek. 

dominique dewulf tanger1.jpg

Dat zijn grafisch werk ook op zichzelf kan worden bewonderd, blijkt uit de geregelde tentoonstellingen en demonstraties waaraan Dominique graag deelneemt. Zo is hij een trouwe participant aan de Week van de Amateurkunsten. Laatstleden had hij nog een stand in het Ring Shopping Center. Hij trok talrijke kijkers en verkocht verschillende strips.

DDW in de Ring3.jpg

Politie en gerecht

De grote droom van Dominique was een loopbaan bij de politie. Maar hij beseft nu zelf wel dat dit niet voor hem is weggelegd: "De vereisten om bij de politie binnen te geraken zijn te hoog geworden". Toch koestert hij met heel veel plezier een dag in 2002 dat hij op schok mocht met de flikken van de lokale zone VLAS (Kortrijk-Kuurne-Lendelede). Hij kreeg toen zelfs een op maat gemaakt uniform, dat hij bewaard als een relikwie.

dominique dewulf tanger1001.jpg

Die bewondering voor de politie en de strijd tegen de misdaad inspireert Dominique bijzonder. Het is geen toeval dat veel van zijn strips verband houden met politie en gerecht. Hij broedt trouwens op de productie van een eigen kortfilm met medewerking van de politie. Daarvoor is hij zelf een scenario aan het uitwerken.

Verstripperke

Verschillende van zijn strips zijn intussen al uitverkocht. En dat is een prestatie als je weet dat van De man zonder verhaal er niet minder dan 2500 zijn gedrukt. Wie een exemplaar wil aankopen, kan Dominique een mailtje sturen: hetverstripperke@gmail.com. Hij heeft ook een eigen website

verstripperke.JPG

22-07-12

Zondags Kortrijk (ansicht 40)

Elke zondag een bijzonder prentje, een ansicht van Kortrijk.

OLVstraat 1.JPG

Het prentje van vandaag toont een vredig beeld van het laatste stuk van de Onze-Lieve-Vrouwestraat op 21 juli 2012. Achtenzestig jaar geleden (20/21 juli 1944) was het hier veel minder vredig. Bommentapijten van de laatste zware bombardementen van de Tweede Wereldoorlog op Kortrijk hadden de straat 's morgens vroeg op verschillende plaatsen doorkruist. Het was de bedoeling van de geallieerden om de infrastructuur van het spoorwegknooppunt dat Kortrijk was te treffen, maar erg precies waren de bombardementen niet.

Op het einde van de OLV-straat stond van de Berg van Barmhartigheid (nu Erfgoedhuis) alleen nog de trapgevel recht. De OLV-kerk aan de overkant was ook ernstig getroffen. Maar die gebouwen zijn na de oorlog, in tegenstelling met bijvooorbeeld het postgebouw met zijn karakteristieke toren op de Grote Markt en de Grote Hallen in de Doornikstraat, hersteld en/of heropgebouwd.

Berg van Barmhartigheid.JPG

En toch zijn de wonden in het stadsweefsel in die straat nog altijd niet helemaal genezen! Aan de onpare kant van de straat is er op de plaats waar vroeger nummer 35 stond nu een gat achter een houten schuting. Tot in de jaren zeventig heeft het geduurd eer de ruïne van het gebombardeerde huis helemaal is gesloopt. Het moet een van de duurste bouwgronden in het centrum van Kortrijk zijn.

OLV35.JPG

Aan de overkant is het vroegere nummer 34 vervangen door een bakstenen blinde muur. De grond van nummer 32 is ingenomen door het later opgetrokken flatgebouwtje op nummer 30A. Wellicht blijft het smalle perceel nummer 34 een licht- en luchtgat tussen de hoge panden in dat bouwblok. Maar als die muur er dan toch blijft, zou er dan geen gedenkplaat op kunnen worden aangebracht herinnerend aan die dramatische nacht en aan de vele Kortrijkzanen die er het leven bij inschoten?

Tot zover de - vergeten? - historische betekenis van een houten schutting en een blinde muur van nauwelijks 3,5 meter breed!

OLV34b.JPG Voor het bredere kader moet je voor ogen houden dat de geallieerden op 6 juni 1944 geland waren in Normandië, en traag maar zeker de nazitroepen terugdreven. Toch heeft het nog tot 6 september 1944 geduurd eer de bezetter uit Kortrijk was gejaagd. Zoals gezegd was Kortrijk een belangrijk spoorwegknooppunt voor de aanvoer van verse Duitse troepen en materiaal. Het was niet onlogisch om dat knooppunt zo veel mogelijk onbruikbaar te maken. Het wrede gevolg van die militaire logica waren opeenvolgende zware luchtbombardementen: op 26 maart (250 burgerslachtoffers waaronder 30 opgeslotenen in de gevangenis van Kortrijk (nu Conservatoriumplein), 10 mei (10 doden), 15 mei, en de twee zwaarste op 21 juli 1944 (172 doden en meer dan 1000 gewonden).

In haar scriptie voor het behalen van de graad van licentiaat in de Geschiedenis (1999-2000) haalt Petra Demeyere (sp.a-gemeenteraadslid maar jammer genoeg om persoonlijke redenen geen kandidaat meer voor de komende gemeenteraadsverkiezingen) nog volgende anekdote aan over die 21 juli 1944. Het verzet (Onafhankelijkheidsfront, OF) had een grote actie voorbereid ter gelegenheid van de nationale feestdag. Men wou overal in de stad anti-nazistische en patriottische leuzen schilderen. Maar door de nachtelijke bombardementen heeft men de actie moeten afblazen.

OLV35c.JPG

Niet alle bombardementsvliegtuigen keerden heelhuids terug naar hun basissen in Engeland. Op het Sint-Janskerkhof ligt onder een zerk van de Royal Australian Airforce: Flying Officer D. B. Jeffery, de 20-jarige piloot van de bommenwerper Lancaster LM101 (zie foto) die op 21 juli 1944 in Kortrijk is neergestort. De jonge man had er toen al 134 vlieguren opzitten.

Overigens was een groot deel van de Kortrijkse bevolking die dramatische nacht al op voorhand de stad uitgevlucht. Van de 40.000 Kortrijkzanen waren er nog slechts 10% in de binnenstad. Als je nu, bij het begin van de congé, door diezelfde binnenstad stapt, zou je kunnen denken dat die uittocht een traditie is geworden.

15-07-12

Zondags Kortrijk (ansicht 39)

Elke zondag een bijzonder prentje, een ansicht van Kortrijk.

mewaf4.JPG

Het prentje van vandaag is niet zo vrolijk. Aanleiding is de sluiting van Mewaf, de Kortrijkse fabrikant van stalen kantoormeubelen. De tweejaarlijkse designbeurs Interieur in Kortrijk Xpo (van 20 tot 28 oktober opnieuw) zal deze keer zonder de Kortrijkse kantoormeubelfabrikant Mewaf zijn. Weer een draad minder in de productieve band tussen het lokale bedrijfsleven en de designuitstraling die sommigen de Groeningestad willen aanmeten. Want wat Mewaf al die jaren in aanbod had, beantwoordde perfect aan alle criteria van design: esthetisch verantwoord en vernieuwend maar ook functioneel en uitvoerbaar op maat van de klant.

mewaf51.JPG

De firma Mewaf staat voor 'Metaalwarenfabriek' (wie weet dàt nog?). De fabriek is gesticht door  Raymond Van Marcke in 1939. De man runde sinds 1929 de groothandel in sanitair en verwarming die thans is uitgegroeid tot de Groep Van Marcke, een van de grote spelers in de sector. Na een jaar of tien wou hij zelf aan de slag als producent van metalen kantoormeubilair. Door de oorlog heeft het geduurd tot 1948 eer hij in de Lijnwaadstraat de productie kon opstarten.

Mewaf legde zich toe op baanbrekende concepten van bureau-inrichting. Bovendien waren de stukken nagenoeg zo onverslijtbaar als het staal waaruit ze waren vervaardigd. Een nadeel is dan weer dat de meubels door die materiaalkeuze wat zwaarder wegen. De onderneming pionierde in geïntegreerde meubelsystemen waarin schrijftafels, kasten en scheidingswanden naar ieders behoefte bij elkaar konden worden gezet (het Modular Office System, MOS). Het was bij Mewaf dat voor het eerst kasten werden gemaakt met roldeuren. De Kortrijkse producent had trouwens zijn eigen standaardmaten. Waar doorgaans kasten twee meter hoog zijn, opteert men bij Mewaf voor 1,8 meter. 

De firma groeide, onder leiding van Carl Van Marcke, exponentieel in de heropbouwjaren vijftig en de daaropvolgende golden sixties. Mewaf verwierf zowat een informeel monopolie op de kantoorinrichting bij het leger, de ministeries, de scholen en het bedrijfsleven. Dank zij overnames (zoals concurrent Barro, Mechelen in 1994) positioneerde de firma zich stevig in de top tien van de Europese kantoormeubelmarkt.

mewaf61.JPG

Uiteraard kwamen er uiteindelijk kapers op de kust. Berucht zijn de processen die de directie van Mewaf voerde tegen vermeende discriminatie bij overheidsbestellingen. In 2003 kreeg Mewaf nog gelijk van de Raad van State bij een klacht tegen het Kortrijkse stadsbestuur wegens oneerlijke toewijzing van een bestelling van zowat 110.000 euro kantoormeubels voor het nieuwe stadhuis (ex-Kredietbank). Volgens Mewaf was die opdracht op maat gesneden van zijn Zwitserse concurrent USM.

Diezelfde concurrent verwierf het jaar ervoor al, ten nadele van Mewaf dat eerst de gunning leek gewonnen te hebben, een opdracht van 3,5 miljoen euro voor de inrichting van het Huis van de Vlaamse Volksvertegenwoordigers van het Vlaams Parlement. Ook in dat geval protesteerde de Kortrijkse fabrikant heftig.

In 2008 dan weer haalde Mewaf nog een megabestelling binnen bij het Ministerie van Financiën. Voor 22 van de 29 verdiepingen van de gerenoveerde Financietoren mocht Mewaf niet minder dan 10.000 kasten en 3000 bureaus leveren, een opdracht waarvoor zes maanden lang vier camions op en af reden tussen de Kortrijkse Lijnwaadstraat en de Brusselse Kruidtuinlaan.

mewaf71.JPG

In 2000 werkte Mewaf nog een omzet af van 30 miljoen euro, met een driehonderdtal werknemers. Maar dan kwam de klad erin door de opeenvolgende turbulenties op de markt (de crisis op de ICT-markt, de bankencrisis en nu de eurocrisis in Griekenland en zo). Kantoormeubilair moet meer en meer vooral goedkoop zijn; er is minder vraag naar kwaliteit en duurzaamheid, en er is meer concurrerend aanbod uit lageloonlanden. Tegen 2010 was bij Mewas de omzet geslonken tot 10 miljoen euro. Vorig jaar was er nog een kortstondige groei met 13% maar dat heeft niet meer kunnen baten.

mewaf81.JPG

De directie kondigde begin juli de sluiting aan voor september. Hoewel een spandoek van het ABVV, dat is blijven hangen na de voorbije sociale verkiezingen, kan laten denken dat de arbeiders hun werkstek hebben bezet, is er op 13 juli een sociaal akkoord goedgekeurd door de bedrijfsleiding en het personeel. Elf mensen kunnen aan de slag in de Van Marcke Group; een vijftal kan op brugpensioen, en voor de anderen zijn er diverse ontslagregelingen. Het moet voor iedereen hard aankomen zijn werk te verliezen; des te erger is het voor de vijftigplussers.

mewaf91.JPG

Intussen is er misschien toch wat beter nieuws voor de betrokken werknemers. De firma Pami, Overpelt, de belangrijkste producent van kantoormeubilair na eerdere overname van TDS, neemt het handelsfonds van Mewaf over, met inbegrip van de commerciële organisatie. Het is uitdrukkelijk de bedoeling van Pami om blijvend activiteiten te ontplooien in West-Vlaanderen. Het is nog niet duidelijk of daarmee meer jobs gered zijn dan er in het overeengekomen sociaal plan zijn verzekerd.

mewaf101.JPG

Nu Mewaf zelf de elf blauwe poorten van zijn fabriek tussen de Brugsesteenweg en Heule-Watermolen (Iepersestraat) sluit, zou het wel eens kunnen dat de originele meubelstukken van Mewaf stilaan een vintage-waarde gaan krijgen. Van de designbeurs Interieur naar de even biënnale antiek- en brocantebeurs Classica?

11-07-12

Verliest het Hagedissenstraatje zijn uitgang achteraan?

Hagedissenstraat1.JPG

Het Hagedissenstraatje is een verborgen zijtak van de Oude Vestingstraat. Het was een doodlopende steeg tot in 2004 het stadsbestuur erin slaagde een uitweg te bekomen onder een nieuw flatgebouw in de Rijselsestraat. Die moeizaam bekomen toegeving van de bouwpromotor dreigt nu weer op losse schroeven te worden gezet.

Claridge

De Hagedissenstraat was van oudsher een doodlopende zijstraat van de Oude Vestingstraat. Ooit was het een deel van het pad dat aan de binnenkant van de Oliegracht de Doornikpoort met de Rijselpoort verbond, maar geen kat, laat staan een Kortrijkzaan van het menselijke ras, die dat nog weet. De vergeten steeg, met haar bewaarde rij van vijf typische negentiende-eeuwse arbeidershuisjes, bezit nog altijd haar kasseibedekking van 1859. Bepaalde Kortrijkzanen noemen het soms ook het 'Dievengangske', hoewel het in de schaduw van een politiecommissariaat ligt. Maar het straatje heeft sinds 2005 achteraan een uitweg naar de Rijselsestraat, onder de flats van het appartementenblok Claridge III. Doodlopend kan men het dus niet meer noemen.

Die uitweg is er niet gekomen zonder slag of stoot. In 2004 weigerde het stadsbestuur nog een bouwvergunning aan de projectvennootschap Claridge voor de bouw van een appartementsgebouw met 17 flats, zes bouwlagen en een dakverdieping, na sloping van de nochtans als bouwkundig erfgoed geïnventariseerde herenhuizen Rijselsestraat 45, 47 en 49. Toenmalig schepen van Stadsontwikkeling Frans Destoop ergerde zich aan de saaie gevelwand van liefst 60 meter. Ook ging hij niet akkoord met de manier waarop de promotor de gevraagde onderdoorgang van de Hagedissenstraat had getekend, een smal gat van nauwelijks 3 meter breed.

Negligent

Claridge ging in beroep bij de bestendige deputatie van West-Vlaanderen. Het o zo voorzichtige bestuurscollege in Brugge gaf Claridge gedeeltelijk gelijk. Het flatgebouw kreeg groen licht op voorwaarde dat het zijn plannen wat bijschaafde. Belangrijk voor de Hagedissenstraat was de clausule dat de bouwheer "op het eerste verzoek van de stad" een notariële akte moest ondertekenen waarin de doorgang naar de Rijselsestraat voor fietsers- en voetgangers wordt vastgelegd tot in der eeuwigheid (erfdienstbaarheid).

Jammer genoeg liet het stadsbestuur het dossier 7 jaar liggen. De notariële akte werd nimmer gevraagd tot heel recentelijk. Namens de eigenaars ziet syndicus Milo Marescaux in die negligente houding van de stad een kans om de doorgang, die er heel die tijd, ook zonder akte, gewoonweg was, op te doeken. Volgens hem komt het verzoek van de stad te laat. De bouwheer, NV Claridge, die de doorgang had toegezegd, heeft inmiddels immers alle flats verkocht en is dus geen partij meer in de zaak. Hoe kan die bouwheer nog een akte ondertekenen die zijn kopers een verplichting oplegt als die kopers al lang betaald hebben en aan hun verbintenissen tegenover hem hebben voldaan? Met dat argument trekken de eigenaars onder leiding van Milo Marescaux naar de vrederechter. Maar het is hoogst twijfelachtig of ze het daarmee gaan halen.

Hagedissenstraat3.JPG

Misschien zal de vrederechter wat meer onder de indruk zijn van de klachten van de flatgemeenschap over het feitelijke gebruik van de doorgang. Afval (blikjes, flessen tot spuiten toe), graffiti en allehande vervuiling met bijvoorbeeld olie blijft hen niet gespaard. Het kost hen - is dat waar? - twee uur schoonmaak per week of een jaarlijkse uitgave van meer dan 4000 euro. En het gangetje voor fietsers en stappers zou soms zelfs door auto's worden gebruikt die er doorrijden of parkeren.

Een compromis zou erin kunnen bestaan dat de rechter de flatbewoners wijst op hun recht om de doorgang 's nachts (tussen 22 uur en 7 uur 's morgens) af te sluiten (met een transparant metalen hek). Ook dat staat in vermeld besluit van het provinciebestuur en in de bouwvergunning.

Schakel

Naar aanleiding van dat verzoek van de bewoners van Claridge III vroeg het stadsbestuur advies aan zijn stadsdiensten. Een paar jaar geleden al hadden de betrokken diensten (onder meer Mobiliteit en Stadsontwikkeling) zich geërgerd aan de gebrekkige manier waarop met deze nieuwe fietsdoorsteek wordt omgesprongen. De doorgang zou een logische schakel kunnen zijn in een snoer van veilige fietsverbindingen tussen het station en Overleie. Maar die schakel is slecht uitgewerkt en nauwelijks zichtbaar gemaakt. In het nieuwe advies vraagt de stadsadministratie de doorsteek zeker te behouden en te verbeteren door in de Rijselsestraat twee parkeerplaatsen te elimineren en er een zebrapad te realiseren met verlaagde borduur en paaltjes.

Het stadsbestuur schaart zich achter het advies. Advocaat André D'Halluin wordt benoemd tot raadsheer om de stad te verdedigen in deze zaak bij de vrederechter.

Hagedissenstraat2.JPG

08-07-12

Zondags Kortrijk (ansicht 38)

Elke zondag een bijzonder prentje, een ansicht van Kortrijk.

Ooievaar11.JPG

Het prentje van vandaag is een miskend stadsgezicht. Het is langs het achterpoortje van de herhaalde onbewuste waarneming in het geheugen van de Kortrijkzanen ... geprent. En het is een mirakel dat het na al die jaren nog in 't echt te zien is: de landende witte ooievaar met boorling op het smalste dak van de Grote Markt. Het merkteken verdient bescherming. En zou de neonverlichting nog herstelbaar zijn?

Er had evengoed een Amerikaanse vlag kunnen staan op dat dak. Ooit stond dat dak op de bonnetteriewinkel Au Drapeau Américain, van Kamiel Depreitere. De breigoedmarchand noemde zijn boetiek zo ter ere van zijn nonkel Théophile Meerschaert (1847-1924), die vanaf 1891 de eerste katholieke bisschop was in Oklahoma. De missionaris, die zijn zendingsopdracht persoonlijk van de paus had ontvangen, werd er 'de Engel van de Oevers van de Mississipi' genoemd.

Ooievaar13.JPG

In 1936 werd het smalle huis op de hoek van de Grote Markt en de Sint-Maartenskerkstraat dan een winkel in kinderkleren en baby-artikelen: 'In de ooievaar'. Het is die zaak die het uitzicht vanop de Grote Markt op de toren van de Sint-Maartenskerk opleukte met een opvallend enseigne, genoemde ooievaar met boorling. 's Nachts bleef het reclameobject de aandacht trekken met kunstige neonverlichting.

zk3

Uit een reclame in het programmaboekje van het zomercarnaval van 1946 blijkt dat het huis F. Lacombe-Dendievel in In den Ooievaar toen niet alleen 'kinderartikels' verkocht maar ook "corsets, sargien (dekens dus) en witgoed". De toenmalige uitbaters noemden zichzelf een 'Huis van Vertrouwen'.

In de ooievaar heeft net nog tot in de jaren negentig uitgehouden. Thans is bouwpromotor Thiers er neergestreken. De ooievaar is al die tijd op het dak blijven staan. Zouden we dat te danken hebben aan de ontoegankelijkheid van dat dak? Ik hoop dat het is uit zorg voor erfgoed. Vogel en baby zijn intussen gaan behoren tot het stadsbeeld in het collectieve geheugen van de Kortrijkzanen. En lelijk kan men het beeld - want men kan spreken van een sculptuur nu het geen reclame meer is - niet noemen.

Intussen zijn al enkele jaren naeen opnieuw èchte ooievaars gesignaleerd in Kortrijk, bijvoorbeeld in februari in stadsgroen Marionetten. Al kunnen het verdwaalde dieren zijn, wie weet dat de trekvogels stilaan weer de route over onze streek terugvinden die ze lange tijd geleden opgaven. Laat de ooievaar op de Grote Markt hen een verwelkoming zijn!

Ooievaar12.JPG