08-01-12

Zondags Kortrijk (ansicht 12)

Elke zondag een bijzonder prentje, een ansicht van Kortrijk.

vijf op een rij.JPG

Vijf meeuwen op een lamp... 't Klinkt bijna als dat beroemde liedje van Raymond: "Twee meisjes op het strand".

De drieteenmeeuwen (denk ik) draaien hun gevederde gatjes naar een van de Kortrijkse plekken die het meest in transformatie zijn sedert de verbreding van de nieuwe Leie, de westelijke oever van de vaarweg.

De schuine strepen zijn de kabels van de tuibrug die de nieuwe Noordbrug is geworden. De brug is een kunstwerk van het Ingenieursbureau Greisch, die onder meer in Luik en alle verhoudingen in acht genomen in dezelfde stijl een Maasbrug heeft ontworpen (un 'pont haubané').

De baksteenbruine gebouwen en het verbindingsstuk 'Kantoren te huur' maken deel uit van de verbouwde restanten van de vlasfabriek De Kien, Nijverheidskaai/Gasstraat. Het complex zou een memoriaal van het Kortrijkse socialisme kunnen zijn. Het is in de voor zijn tijd reusachtige fabriek van Léonard De Kien dat de Kortrijkse socialisten voor het eerst een massale aanhang verwierven bij het werkvolk.

Pionier Josef Coole schreef in 1909 in het socialistische dagblad Vooruit een ontluisterende reportage over de schrijnende werkomstandigheden van "de vlasslaven van De Kien". Van een arbeider die tegen stukloon werkte, had hij bijvoorbeeld vernomen dat de baas, voorzitter van de Kortrijkse handelskamer, stelselmatig minder afgewerkte stukken uitbetaalde dan er werden geproduceerd. Daarop brak een wekenlange staking uit. Op een foto van arbeiders van beider kunne met spandoek aan de gesloten fabriekpoort staan opvallend veel kinderarbeiders. Precies voor die beschuldiging van loondiefstal werd Jef Coole opgepakt door het gerecht. Bij zijn ondervraging werd hij onder druk gezet om de naam bekend te maken van de arbeider die het hem had verteld. Hij weigerde consequent en werd veroordeeld tot zes maanden gevangenis. Het leverde de syndicalist een levenslange populariteit op, waardoor hij onder meer senator werd en gemeenteraadslid in zijn stad.

Leonard De Kien had de fabriek, een mechanische vlasspinnerij, weverij en confectiebedrijf in 1884 opgekocht van de stichter, de industrieel Boutry-Van Isselsteyn (van Rijsel). De Fransman had daar in 1850 goedkoop de gronden kunnen opkopen van het in de Franse revolutie opgedoekte Recollettenklooster. De fabriek had een bijna verzekerde afzet van linnen kledij aan de legers van verschillende Europese staten en voor haar kwam de Eerste Wereldoorlog als een godsgeschenk. Na de Tweede Wereldoorlog trok het hele Nederlandse koloniale leger in Indonesië op tegen de onafhankelijkheidsstrijders van Soekarno in kleren van de Kortrijkse vlasfabriek. Meer over het vlas in Kortrijk in een vroeger stuk.

Op de achtergrond zien we dan de Domus Dei-toren van het Sint-Amandscollege. Een hele generatie scholieren moest in de jaren zestig leuren met lotjes van de bisschoppelijke organisatie Domus Dei, die de bouw van de internaatstoren mee financierde. Hij staat al jaren nagenoeg leeg. In afspraak met het stadsontwikkelingsbedrijf SOK wordt hij binnen afzienbare tijd gesloopt. In de plaats ervan komt op het uiteinde van de sokkel waarop hij staat, boven het zogenaamde priesterkwartier, een andere toren, een luxueus flatgebouw (stapeling van glazen villa's). De verhoopte niet-onaanzienlijke opbrengst zal worden geïnvesteerd in de scholencampus Sint-Amand waar een groot deel van de Kortrijkse katholieke scholen zal worden samengebracht.

Ze moesten dat eens allemaal weten, de vijf meeuwen met de vijftien tenen...

5.JPG

01-01-12

Nieuwjaars Kortrijk: een ansicht (11)

Elke zondag - ook op nieuwjaar - een bijzonder prentje, een ansicht van Kortrijk.

konijnekeutels Havenkaai.JPG

Van een konijn of van een haas?

Laat ons ervan uitgaan dat het konijnenkeutels zijn. Alles van het konijn brengt geluk en voorspoed - zo weet de volkswijsheid. Hoeveel kwajongens liepen er in mijnen tijd niet met een konijnenpootje op zak?

De gezellige exemplaartjes op de foto liggen voor het rapen op nog geen 500 meter van de Grote Markt van Kortrijk, op een stuk braakland op de Havenkaai. Een ogenblik onoplettendheid van de beschaving en de natuur rukt op tot in het stadscentrum.

Het zijn in elk geval een of meer konijnen die zich zover buiten hun immer groene weiden wagen. Als dat geen goed voorteken is!

Dit gezegd zijnde, wenst Kortrijklinksbekeken zijn lezersschare dat het voorteken mag uitkomen. Het allerbeste voor 2012!

25-12-11

Kerstdags Kortrijk: een ansicht (10)

Elke zondag - ook op kerstdag - een bijzonder prentje, een ansicht van Kortrijk.

kerstman.JPG

De mode is blijkbaar over van die klimmende kerstmannen tegen de gevel. Je ziet er nog een paar in de Stasegemsestraat maar toch veel minder dan de vorige jaren. Zit Blokker door zijn voorraad? Is de Chinese producent overgeschakeld op andere gadgets? Of zijn de mensen die façadeklimmers gewoon beu gezien?

Of is de kerstman zelf ondertussen al lang gearriveerd waar hij moest zijn? Op de hoek van de Vestingsstraat en de Vaartstraat staat er een enorm exemplaar triomfantelijk te glunderen op het balkon van het tweede. Hij is er geraakt!

Enige tijd geleden was hij nog in het gezelschap van een even omvangrijke opblaassneeuwman. Met hun beiden vulden zij het terrasje compleet. Maar wat is er gebeurd? Is die sneeuwpop van het balkon gewaaid - en gewaaid heeft het!? Is hij lek geslagen? Of hebben de bewoners van het gezellige flatje dan toch maar beslist een deel van hun uitzicht over de Groeningelaan open te houden?

Wat er ook van zij, al wie daar passeert - en het verkeer is druk in den boulevard, onderdeel van de Kortrijkse stadsring - krijgt op die manier prettige feesten toegewenst. Kortrijklinksbekeken sluit zich daar met genoegen bij aan.

 

Vestingsstraat kerst 1.JPG

18-12-11

Zondags Kortrijk (ansicht 9)

Elke zondag een bijzonder prentje, een ansicht van Kortrijk.

Watertoren Schaapsdreef WOLK.JPG

Zodra de straatlantaarns op 't Hoge aangaan, schittert ook het kunstwerk op de watertoren op de hoek met de Schaapsdreef. Afwisselend verschijnen in neonverlichting de woorden WIND en WOLK. De schepper is Geluwnaar Henk Delabie, leraar aan het Kortrijkse VTI (Vrij Technisch Instituut).

Het draagt niet bij tot de bekendheid van het discrete monument dat het alleen 's nachts opvalt, van zonsondergang tot middernacht. In het recente overzichtsboek 'Sculpturen in het stadsweefsel Kortrijk' van fotograaf Danny Veys, uitgegeven met medewerking van Stad Kortrijk, is WIND/WOLK niet opgenomen. Daarmee deelt de lichtsculptuur het lot van bijvoorbeeld Cowboy Henk in de Oudenaardsesteenweg en de Libel in het natuurgebied Bosstraat.

Nochtans is de artistieke decoratie van de watertoren een van de tastbare relicten van Anno'02. Anno'02 is een intercommunaal samenwerkingsverband dat rond de eeuwwisseling door Stad Kortrijk is opgericht, samen met een vijftiental Zuid-West-Vlaamse gemeenten, om de viering van 700 jaar Guldensporenslag (1302) hedendaagse luister bij te zetten. Behalve een menigte kunstzinnige en feestelijke activiteiten moest de tijdelijke intercommunale ook enkele blijvende projecten realiseren, vooral op het grondgebied van hoofdsponsor Kortrijk. Veel ideeën zijn gelanceerd maar niet alles is even goed uit de verf gekomen. Zo heb ik geen weet van de realisatie van het geplande kunstwerk dat in 2002 een plaats moest krijgen op de IJzerkaai.

Wat weinigen weten is dat Anno'02 de luchtverkopende watertoren heeft verwezenlijkt als testamentair uitvoerder van een ander roemrucht maar vergeten 'samenwerkingsverband': vzw Hoog-Kortrijk. In 1990 haalde het stadsbestuur, na een internationale wedstrijd, de Italiaanse urbanist Bernardo Secchi naar Kortrijk om een soort masterplan op te stellen voor het hogere deel van Kortrijk, zeg maar de zuid-oostkant van de stad, aan de overkant van de E17. Hij werd ter plekke uitstekend gebriefd door Leiedalingenieur (thans directeur) Karel Debaere.

Diezelfde Debaere mocht zich naderhand van toenmalig burgemeester Emanuel de Bethune uitleven in voormelde vzw. Het was een publiekprivate instelling waarin vertegenwoordigers zetelden van het stadsbestuur, de gemeenteraad - ik zat er ook een tijdlang in - Leiedal, de werkgevers, vakbonden en De Hallen (nu Xpo Kortrijk). De vzw haalde onder meer de Groep Bert naar de Kennedylaan voor de vestiging van megabioscoop Kinepolis. Ook de nieuwe begraafplaats in de Ambassadeur Baertlaan heeft een en ander te danken aan de vzw. De droom van een 'meubelboulevard' in de Beneluxlaan is dan weer niet uitgekomen. Voorlopig is het alleen Decathlon die daar is neergestreken. Maar bestaat het cliënteel van de Franse sportdiscount niet voor een groot percentage uit kleerkasten?

Toen vzw Hoog-Kortrijk in 2001 werd opgedoekt, was er nog een restje geld in de kas. De raad van bestuur besliste het te besteden aan een geïntegreerd kunstwerk op Hoog Kortrijk. Voor de praktische realisatie ervan werd Anno'02 ingeschakeld, meer bepaald de groep architectuur en vormgeving. Dat comité stond achter het project 'Monumenten van de 21ste eeuw'. Het kunstwerk WIND/WOLK werd nog in 2002 aangebracht op het hoogste gebouw van Hoog Kortrijk, de watertoren van de Vlaamse Maatschappij voor Watervoorziening (VMW). 

De toren is een merkwaardig bouwwerk uit 1934; het eigenlijke waterreservoir (1 miljoen liter!) bevindt zich 66 meter boven de zeespiegel. Hij stond lange tijd leeg, maar kreeg een nieuw leven door de stedenbouwkundige ontwikkeling in de omgeving (Kennedypark, Beneluxlaan enzovoort). In de jaren negentig werd hij opgekalefaterd om dienst te doen als reservewatervoorraad voor onder meer het Kennedypark.

Toen na 2002 Anno'02 toch een stille dood stierf, geraakte het kunstwerk een beetje in de problemen. Het zag er even naar uit dat de lampen nooit meer zouden branden. De vereffenaar van Anno'02 droeg het kunstwerk over aan Stad Kortrijk. De VMW ging ermee akkoord dat het bleef hangen. Neon Elite van Pittem herstelde het. Het werd aangeschakeld aan de straatverlichting.

Of de woorden WIND en WOLK enige verwijzing inhouden naar een bepaalde mentaliteit van Kortrijkse gezagsdragers, wil niemand bevestigen...

Watertoren Schaapsdreef WIND.JPG


11-12-11

Zondags Kortrijk (ansicht 8)

Elke zondag een bijzonder prentje, een ansicht van Kortrijk.

seinhuis Congostatie.JPG

Koloniaal?

Dat exotisch aandoende gebouw staat te verkommeren aan spoorlijn 75 (Gent-Rijsel) waar de verbreding begint met al die sporen en gebouwen die het goederenstation Kortrijk-Vorming 'vormen'. Vroeger noemde men dat de Congostatie. De oorsprong van de naam is twijfelachtig. Is het omdat daar ooit marchandise uit de kolonie Belgisch Congo werd aangevoerd? In de nabijgelegen Zandstraat was er voor de Eerste Wereldoorlog een café Au Congo. Is het station genoemd naar het café of omgekeerd? Wie zal het zeggen?

Spoorlijn 75 werd geopend in 1842. Het vormingsstation, waar goederenwagons tot treinen worden aaneengeregen, werd tussen de Marksesteenweg en de spoorlijn aangelegd in 1883.

Het ranke gebouw met zijn zonnehoeddak zal wel later zijn gebouwd. Met zijn veranda-achtige bovenverdieping lijkt het mij een seinhuis, het seinhuis van de Congostatie. Wie kan mij melden wanneer het buiten gebruik is gesteld? Vroeger waren er in België niet minder dan 368 seinhuizen. Binnenkort resten er nog 31. In Kortrijk is men een hypermodern nieuw seinhuis aan het bouwen in de Doornikselaan waar tot voor kort het postgebouw Kortrijk X stond.

Tussen de Marksesteenweg en Markebekestraat en de Pottelberg heeft de NMBS ettelijke hectaren grond liggen. Als Kortrijk nog ergens ontwikkelings-(inbreidings-)mogelijkheden heeft voor in de toekomst, is het wel daar. Maar laat ons eerst iets maken van Kortrijk-Weide, die andere spoorweggronden die de stad aan het opkopen is. Achter de Marksesteenweg staan diverse spoorweggebouwen en installaties opgesteld bij de waaier van gebruikte en niet meer gebruikte sporen. Ooit was daar een grote (diesel-)werkplaats maar Kortrijk is er niet in geslaagd al die tewerkstelling te behouden, ondanks hevig verzet van de vakbonden.

Het afgeschreven seinhuis is te bereiken vanuit de Marksesteenweg. Welke herbestemming zou het kunnen krijgen? Hopelijk verdwijnt het niet roemloos zoals in 2000 de watertoren die daar in de omgeving stond. De toren is gesloopt na klachten van ... duivenliefhebbers in de buurt. Zij stelden immers met lede ogen vast dat hun prijsbeestjes liever in de leegstaande toren gingen landen dan in het hok waar de constateur wachttte.

27-11-11

Zondags Kortrijk (ansicht 6)

Elke zondag een bijzonder prentje, een ansicht van Kortrijk.

Dujardins kapel1.JPG

"Ge zyt den Vlaming 't geen 't kapelletje van Tell den Zwitser is." dichtte Prudens Van Duyse in 1838.

Hij had het over de kleine veldkapel die Felix Edward Dujardin in 1832 liet bouwen op het vermoedelijke slagveld van de Guldensporenslag (1302), de Groeningekouter, even buiten de Gentpoort in Kortrijk. Het was het eerste tastbare monument van de Vlaamse romantiek. De guldensporenvieringen met nationale allures zijn immers ontstaan uit een jaarlijkse katholieke bedevaart naar die kapel. Pas vanaf 1902 werd de bedevaart vervangen door een optocht en niet meer naar de kapel maar naar het Groeningemonument - toen in opbouw - in de Groeningelaan. Maar waar het Groeningemonument staat opgesteld op een benepen plantsoen in een verkaveld en toegebouwd stadsdeel van de beginjaren 1900, stond de kapel bij haar bouw in 1832 echt aan de rand van drassige velden. Veel verbeelding had men toen niet nodig om er het decor van een bloedige strijd in te zien.

De kapel was lange jaren een van de eerste weinige beschermde gebouwen van Kortrijk. Ze werd eerder 'geklasseerd' als erfgoed dan bijvoorbeeld de Broeltorens. Ze staat er nog, in de Harelbeeksestraat, in het zicht van een van de drukste invalswegen van Kortrijk, de Gentsesteenweg. Maar ze is in deerlijke toestand.

Harelbeeksestraat.JPG

De oorspronkelijk vrijstaande kapel werd naderhand overbouwd en geïntegreerd in de fabrieksgebouwen van drukkerij J. Goddaer, later het bedrijf Gutenberg van boekbinder Soenen. In 2005 werden de industriële gebouwen afgebroken door de nieuwe eigenaar, de sociale huisvestingsmaatschappij Goedkope Woning van Kortrijk. Het was de bedoeling de kapel in de kortste keren weer op te nemen in een groter geheel, deze keer een flatgebouw. Maar door de martelgang die de aanvraag van de bouwvergunning moest doorlopen, is het beschermde erfgoed jarenlang blootgesteld aan weer en wind. Goedkope Woning bezat overigens al jaren die fabrieksgebouwen; tot de sloop werd besloten om te ontsnappen aan de leegstands- en verkrottingstaksen die jaar na jaar werden geheven.

Maar goed nieuws: een tijd geleden kwamen stadsbestuur en bestuur van Goedkope Woning eindelijk overeen en is de bouwvergunning toegekend.

Dujardins kapel2.JPG

De kapel is toegewijd aan Onze-Lieve-Vrouw van Groeninge. Dat was een zogenaamd miraculeus beeldje, in ivoor, dat op 11 juli 1302 de krijgskansen in het voordeel van de Vlaamse milities liet keren. Het stond toen opgesteld in de Groeningeabdij, die zich in die tijd nog niet in de Groeningestraat bevond maar buiten de stad in de Leiemeersen, ongeveer waar nu het open zwembad van de stad is. Het beeld wordt thans bewaard in de Sint-Michielskerk.

In het dak van de kapel was een gouden ridderspoor opgehangen. Zelfs Hendrik Conscience dacht in 1838, in het nawoord van zijn succesboek 'De Leeuw van Vlaenderen', dat het om een authentieke gulden spoor ging, buitgemaakt op het in de pan gehakte Franse ridderleger in 1302. Maar in 1840 werd de relikwie gestolen en naderhand vervangen door een replica. In de kapel prijkte een kopie van het miraculeuze beeldje.

Voor de petite histoire: ook voor het Groeningemonument is indertijd heftig gedebatteerd over wat het moest uitbeelden. De katholieken wilden een beeldengroep met hun O-L-Vrouwe erin; de liberalen wilden een grote leeuw. Het compromis is een Maagd van Vlaanderen geworden waarvan elke strekking kan denken wat ze wil. 

Dujardins kapel3.JPG

De losgekapte kapel is ter bescherming bedekt met plastieken zeildoeken. Maar wind en regen zijn er mettertijd toch in geslaagd het beschermde monumentje te degraderen. De neo-gotische versiering van het schermgeveltje met spitsboog is grotendeels afgebladderd. In de kapel zijn gulden spoor en voormeld beeldje verdwenen. De polychrome decoratie van het altaar en het pleisterwerk zijn aan het afbrokkelen. Aan de onderkant van het altaar is nog te lezen in gotische letters: "In 't jaar 1302 op Sente Benedertus dach in hoijmaent was de strijt te Curtrijke en zijn doot gebleven omtrent 21.000 Mn waer onder 63 hertogen, Graeven en 1800 Baender-heren en Edelen. R.I.P". Interessant is dat het ontmantelde kapelletje nu weer voor eventjes zijn oorspronkelijke buitenmuren laat zien, met spitsboogvormige valse ramen in de zijgevels.

Dujardins kapel4.JPG

20-11-11

Zondags Kortrijk (ansicht 5)

 Elke zondag een bijzonder prentje, een ansicht van Kortrijk.

velomaker1.JPG

De goedkoopste fietsenzaak van Kortrijk gaat op 30 november onherroepelijk dicht. Zaakvoerder Joël Sabbe gaat op pensioen. Tot spijt van zijn talrijke klandizie. Er zijn er niet veel die het hebben zien aankomen; plots hingen aan de beide vitrines van het merkwaardige hoekpand Jan Breydellaan 2, fluoriscerende affiches 'uitverkoop'.

Moser

Het winkel-atelier van velomaker Sabbe was tot voor kort volgepropt met fietsonderdelen, kettingen, banden, kabeltjes allerhande, bouten en moeren, nieuwe fietsen al dan niet in verpakking, materieel, olie enzovoort. Hij spaarde voor zichzelf precies genoeg plaats uit om een te herstellen fiets aan twee kettingen met haken te kunnen hangen, waaraan hij dan kon sleutelen. Er was in de zaak ook lange tijd een plaatsje voor een tamme tortelduif; ze is enkele jaren geleden overleden. In het midden van het plafond hing onder meer een oude koersfiets van het merk van Girowinnaar Francesco Moser.

Sabbes terras aan de Jan Breydellaankant stond overdag steevast vol fietsen met problemen. Merkwaardig genoeg slaagde hij er iedere avond in al die fietsen ofwel weer aan hun rechtmatige eigenaars terug te geven ... of te stapelen op de enkele vierkante centimeter vrije ruimte in zijn winkel-atelier.

De velomaker op de hoek van de Jan Breydellaan en de Veldstraat vindt dat hij het recht heeft ermee te stoppen. Meer dan veertig jaar vergrondde het eelt op zijn vingers van de kettingolie en ander smeersel. Zodra hij mocht werken van vadertje Staat, op zijn vijftiende, werd Joël door zijn vader een sleutel in de handen geduwd om mee te helpen in de fietsenzaak. Hij is er aan de slag gebleven tot nu, met een enkele onderbreking toen hij een jaartje soldaat moest gaan spelen. Geruime tijd combineerde Joël het fietsenambacht met de zorg voor zijn ouder wordende moeder en vader.

Torenke

Vader Sabbe had eerder een fietsenzaak verderop in de Veldstraat. In 1962 kocht hij de al een paar jaar leegstaande herberg 'Het Torenke'. Het café was tot dan bevoorraad door de Kortrijkse brouwer August Tack (van de Tacktoren op Buda). Maar het pand was eigendom van een nonkel-pater van de brouwer, een missionaris in Congo. Het was tot in de jaren vijftig onder meer het lokaal van de Torenvrienden, een muzikale kaartersclub (!). In het boek Het herbergleven in Kortrijk van Egied Van Hoonacker (2002) staat op p. 52 een foto van een kampioensviering in 1951. Kaarterskampioen was toen Raymond Verelst. Meer dan vijftig mensen zaten en stonden toen opeengepakt in de gelagzaal.

Dat het café het torentje werd genoemd, is nu nog evident. De afgeschuinde hoek waarin de vroegere cafédeur stak, is versierd met een zeer opvallende achthoekige toren die boven het dak uitsteekt. Vader Sabbe deed die cafédeur definitief op slot en maakte een nieuwe ingang aan de kant van de Jan Breydellaan. Het caféterras deed van dan af dienst als wachtplaats voor te herstellen fietsen.

Torenke.JPG

Guido Reybrouck

Joël Sabbe was, zoals zijn vader, de goedkoopste 'velomaker' van Kortrijk. Hij had dan ook van 's morgens vroeg tot 's avonds laat werk. Soms was er te veel werk en dan moest je al goede papieren hebben om je fiets hersteld te krijgen. Hij verkocht - en verkoopt ze nog tot 30 november 2011 - ook nieuwe fietsen. Beroemd zijn de velo's van het merk Formula, die hij voor 145 euro van de hand deed, voor beide geslachten, met Shimano-versnellingsapparaat en al! Hij had er ook duurdere maar daarvoor moest je al wat aandringen om ze te mogen kopen. Een van zijn leveranciers was gewezen wereldkampioen Guido Reybrouck, die ooit in de Belgische ploeg Rik Van Looy eraf sprintte.

Joël Sabbe stopt zijn zaak zonder ze over te laten aan een opvolger. Hij blijft wonen in zijn merkwaardige pand, dat hij van plan is grondig op te knappen. Waar gaan we nu ons stalen ros laten onderhouden?

velomaker2.JPG


13-11-11

Zondags Kortrijk (ansicht 4)

 Elke zondag een bijzonder prentje, een ansicht van Kortrijk.

Den Hert 1.JPG

Het is geen hert (ook geen eland) maar een rendier. Het is geen overwinningsstandbeeld maar een uiting van intens verdriet en diepe rouw. Het is geen uiting van dankbaarheid van ons land aan onze bevrijders maar een gedenkteken geplaatst door de bevrijders zelf. Het is niet opgericht op Kortrijks grondgebied maar op een stuk Harelbeke dat bij de fusies van de gemeenten in 1977 bij Kortrijk werd gevoegd. 'Den hert', zoals het monument in de volksmond bekend staat, is het voorwerp van veel misverstanden. Hoe opvallend het beeld ook waakt over de drukke Gentsesteenweg en de Kortrijkse ring: weinigen kennen er de betekenis van. Zie ook de officiële erfgoedinventaris.

Newfoundland

Het monument herinnert aan de Eerste Wereldoorlog. Na de lange jaren in het slijk van de IJzervlakte wordt de Duitse bezetter in de herfst van 1918 achteruit geslagen door het bevrijdingsoffensief van de geallieerden. De keizerlijke bezettingstroepen bouwen dan de Leie uit tot een nieuwe verdedigingslinie, ervan gebruik makend dat de oostelijke Leieoever hoger lag dan de westelijke oever van waar de bevrijders komen opzetten (zie ook mijn stuk van gisteren). Op vrijdag 18 en zaterdag 19 oktober 1918 slagen drie Britse divisies, ten koste van zware verliezen, erin de Leie over te steken en het Duitse leger op de vlucht te jagen. Een onderdeel van die divisies was de 28e brigade, hoofdzakelijk samengesteld uit recruten van de Canadese provincie Newfoundland (Terre Neuve).

Newfoundland - door de eerste kolonisten, die Franstalig waren, Terre Neuve genoemd -, nu behorend tot Canada, was tot 1949 een aparte Britse kolonie. Het behoorde tot het Britse imperium. Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog werd in 1914 door de Britse overheid een 'Newfoundland Regiment' opgericht. Van de 6500 manschappen die ervan naar Europa werden verscheept, kwamen er 1200 niet levend terug. Zo werden er op 1 juli 1916, tijdens de eerste dag van de 'Slag aan de Somme', 800 Newfoundlanders in de strijd gegooid en daarvan schoten er 's avonds maar 70 meer over!

Bavikhove

De 28e brigade met de Newfoundlanders die de Leie kon oversteken op gammele loopbruggetjes en 'onder een regen van lood en staal' van Duitse kanonnen en machinegeschut, presteerde die heldendaad niet op de plaats waar nu het monument staat. Daar was de 26e brigade aan het werk, Schotten. De Newfoundlanders ageerden meer stroomafwaarts, tussen Harelbeke en Bavikhove.

Wat er ook van zij, de Newfoundlandse regering wou na de oorlog een symbolische daad stellen ter leniging van het trauma opgelopen door zijn bevolking bij het sneuvelen van al die zonen. Er werd beslist op vijf slachtvelden een identieke bronzen kariboe te plaatsen. De kariboe, het Noord-Amerikaanse rendier, was het embleem van het Royal Newfoundland Regiment. Vier monumenten kwamen in Noord-Frankrijk: in Marcoign Masnières, Gueudecourt, Monchy-Le-Preux en Beaumont-Hamel aan de Somme). Het vijfde bij ons aan de Leie. De beelden werden gegoten bij de Compagnie des Bronzes in Sint-Jans-Molenbeek. Een zesde kariboe werd opgesteld in Newfoundland zelf (St-John's).

Captain

De beeldhouwer was Londenaar Basil Gotto (1866-1954), ook Captain Gotto genoemd. In zijn bewogen leven maakte de beeldende kunstenaar actief drie grote oorlogen mee. In de Tweede Boerenoorlog in Zuid-Afrika (1899-1902, in ons land de aanleiding tot grote manifestaties tegen het Britse imperialisme - daar dankt café Bloemfontijn in de Stasegemsestraat zijn naam aan) was Captain Gotto oorlogscorrespondent voor Britse kranten. In de Eerste Wereldoorlog was hij instructeur. De Newfoundlanders kregen onder meer van hem schiettraining.

Het monument is gebouwd in 1924 op kosten van de Imperial War Graves Commission en wordt nog altijd onderhouden door de Commonwealth War Graves Commission.

Canadapopulieren

De bronzen kariboe staat op een namaak rotspunt. Over die sokkel bestaat een niet opgelost vraagstuk. Volgens de enen komen de op elkaar gebetonneerde steenbrokken uit Newfoundland. Volgens de anderen gaat het om brokstukken van belangrijke Belgische gebouwen die door de Duitsers zijn vernield, zoals de universiteitsbibliotheek van Leuven.

Wat ook bij het monument hoort, is het bosje hoogstammen dat uit de winterbedding van de Leie oprijst achteraan het beeld. Het zijn niet toevallig Canadapopulieren. Zij bieden een woonplaats aan een van de grootste kolonies kauwen in Kortrijk. Tot 1974 was het bos - beschermd landschap! - dubbel zo groot. Het werd gehalveerd door de aanleg van Kortrijkse ring R8. Door die ring kreeg het monument ook een ander 'domicilie'. Bij de fusies van de gemeenten in 1977 bleef Harelbeke een aparte entiteit maar, zoals Kuurne, verloor het aan Kortrijk dat deel van zijn grondgebied dat binnen de Kortrijkse ring lag. 

Hedentendage vecht de kariboe een strijd om de aandacht uit met het bontgekleurde huisje van verffirma West Paints aan de overkant van de Gentsesteenweg. Abstractie gemaakt van de kleurenexplosie heeft het huisje toch ook wel iets soldatesk; het lijkt wel een schuilhokje voor een schildwacht. 

Den Hert 2.JPG