21-10-12

Zondags Kortrijk (ansicht 52)

 Elke zondag een bijzonder prentje, een ansicht van Kortrijk.

stadhuis walle.JPG

Een week na de historische gemeenteraadsverkiezingen blijf ik wel een beetje geobsedeerd door het stadhuis. Dat is een gelegenheid, dacht ik, om ook eens het tweede stadhuis dat ooit op Kortrijks grondgebied dienstdeed, te gaan opsporen: het stadhuis van Kortrijk-Buiten op de 'platse' van Walle. En terwijl ik daar was, heb ik meteen maar een heel album van Walle gemaakt. Nergens op het grondgebied van groot-Kortrijk kun je nog zo de indruk krijgen dat de tijd een eeuw of zo heeft stilgestaan. Alle roemrijke geschiedenis ten spijt is Walle ook een van de meest verwaarloosde hoeken van de stad. De plek heeft nochtans een bijzondere uitstraling - daarvan getuigen verschillende horeca- en zelfs toeristische initiatieven.

stadhuis walle zijgevel rechts.JPG

Het ansicht van vandaag (de openingsfoto) is de gewezen herberg Het Stadhuys, reeds vermeld in 1663 en 1779. Tot 1796 vergaderden daar de schepenen van Kortrijk-Buiten; de schepenen bestuurden niet alleen maar spraken vooral recht. Maar wat was Kortrijk-Buiten? Wel ga es mee in het verre verleden.

platse.JPG

Kortrijk-Buiten

De stad Kortrijk ontstond toen de nederzetting aan de Leie stadsrechten kreeg van de toenmalige graaf, in de jaren 1100. Daarvoor bestond er alleen een 'parochie'. De graaf was wel goed maar ook niet gek, want de schenking van stadsrechten betekende dat die stad grotendeels ontsnapte aan zijn macht en zijn belastingen. Dus gaf hij die stadsrechten maar aan de kern van de 'prochie'. Zeg maar van 't Astridpark tot aan het station en van de OLVrouwekerk tot aan het Robbeplein.

De rest van de prochie bleef apart en men deed er voort zoals men het al eeuwen moest verdragen: wroeten op het land en 't grootste deel van de opbrengsten afstaan aan een of andere heer of heertje. Zo ontstond er als het ware een boers spiegelbeeld van de stad: Kortrijk-Buiten. Dat Kortrijk-Buiten bleef kerkelijk een deel van de Sint-Maartensparochie maar werd een afzonderlijke wereldlijke 'prochie'. Het is pas in februari 1796 dat Kortrijk-Buiten is samengevoegd met Kortrijk-Stad. Dat hebben de Franse revolutionairen gedaan. Zo bereikte de stad zijn grondgebied zoals het was op het moment van de fusie van gemeenten in 1977.

Kortrijk-Buiten was zoals al gezegd een lappendeken van 'heerlijkheden', landbouwexploitaties en financiële rechten op exploitaties ('lenen') die toekwamen aan een heer (leenman) onder bescherming van de graaf of zijn ondergeschikten (leenheren). Te Walle was de belangrijkste heerlijkheid van Kortrijk-Buiten. Dat kwam niet door zijn uitgestrektheid maar door zijn 30 achterlenen - dat wil zeggen dat aan de heerschappij van Te Walle (financiële en juridische) rechten waren verbonden op 30 andere heerlijkheden. Die achterlenen lagen niet alleen in Kortrijk-Buiten maar vooral ook in Bellegem (15) en elders.


Hof te Walle

Het Hof Te Walle lag met (verdwenen) kasteel en herenboerderij niet waar nu het gehucht Walle is, maar meer waar nu de verkaveling Hof te Walle is gerealiseerd. Het laantje van Walle naar de verkaveling doet een beetje denken aan de kasteeldreef van ooit. Maar op het grondgebied van de heerlijkheid Te Walle groeide mettertijd een dorpje rond een 'plaetse', en dat is het Walle dat nu nog bestaat, mèt het aloude stratenpatroon.

 

Wallehoeve.JPG

De Wallehoeve, aan het uiteinde van een van de zijwegjes van Walle, heeft met het Hof Te Walle niets te maken. Het is een boerderij die pas in 1904 is gebouwd, eigendom van de Brabantse familie de Beauffort. Ook het Kasteel van Walle, buiten het Ei in de Wolvendreef, is niet het genoemde middeleeuwse kasteel van de heren van Walle; maar veeleer een buitenverblijf van een latere heer. Zie mijn eerder stuk.

hof.JPG

De heerlijkheid Te Walle werd rechtstreeks gehouden van het feodale leenhof van Kortrijk, dus eigenlijk rechtstreeks van de oppermachtige graaf van Vlaanderen. De oudst bekende leenman is ridder Lodewijk van de Walle die halverwege 1300 in een gevecht is gedood door een zoon van een bastaard van de graaf van Vlaanderen (Pieter, zoon van bastaard Hendrik van Vlaanderen). De heren van Walle hadden niet alleen de opbrengsten van de landbouwexploitatie van Hof Te Walle en de daaraan verbonden rechten op andere heerlijkheden (achterlenen). Zij waren op hun domein ook rechter; daartoe mochten zij een 'baljuw' (een ambt dat zowel gelijkt op dat van een procureur als van een politiecommissaris) aanstellen en ook een 'prater' (boswachter). De heren mochten ook alle gevonden goederen aanslaan en de goederen van bastaarden.

Om een lang verhaal kort te maken: op het einde van de herentijd (ancien régime) was Het Stadhuys op Walle "het ordinaire wethuys van Prochie Cortrijck", dus het gemeentehuis van Kortrijk-Buiten. Het was logisch dat het juridisch centrum van Kortrijk-Buiten werd gevestigd in de belangrijkste heerlijkheid van de prochie. In 1710 kreeg het gehucht Walle ook een prochiekapelle, een bijkerk van Sint-Maarten. Maar die is al lang gesloopt. Tegen de fusie met de stad heeft Kortrijk-Buiten zich nog twee jaar lang (tot 1798) verzet.

Om aan dat verzet enigszins tegemoet te komen stond de Franse regering toe dat Kortrijk-Buiten toch een apart 'Bureau van Weldadigheid' (voorloper OCMW) mocht behouden. Dat aparte bureau heeft het zelfs nog uitgezongen tot 1887, lang na de Belgische onafhankelijkheid dus.

Walle Platse

Het stadhuis van Kortrijk-Buiten is grondig verbouwd rond 1900. Op de linkerzijgevel zijn nog sporen te zien van de vroegere herberg. Bij die verbouwing werd de voorgevel gecementeerd. Op de rechterzijgevel is nog vaagweg een geschilderde reclame te zien voor het chicoreimerk Pacha.

Pacha.JPG

straat Walle.JPG

Walle is thans de naam van de zeer lange straat van de Doorniksesteenweg tot aan de Ring. Op een stadsplan van 1955 was de naam Walle voorbehouden voor Walle Platse en werd de weg ernaartoe de Steenweg naar Walle genoemd. Eigenlijk was het de weg naar Rollegem en Dottenijs. Van die verbinding getuigt nog restaurant Table d'Amis (eerder 't Boerenhof), Walle 184. Egied Van Hoonacker weet in zijn standaardwerk 'Het herbergleven in Kortrijk' te vertellen dat het pand al in 1601 werd gemeld als herberg en brouwerij Sint-Huybrechts. Men gaf er ook logement 'te voet en te paard'. Tot in de jaren 1800 was er een tolbarrière en een cachot voor passerende dronkelappen.

Boerenhof.JPG

Die verbinding is brutaal verbroken door de aanleg van de E17, de Kortrijkse Ring en de verkeerswisselaar 'het Ei'. Walle Platse is op die manier in dat Ei komen te liggen. Door die amputatie werd Walle een doodlopende straat en wellicht is dat de reden waarom er van stadswege nog nauwelijks wordt naar omgekeken.

Ei.JPG

gieter.JPG

Achtergesteld

De kenmerkende eindeloze kasseiweg vanaf nummer 148 - een erfenis uit de jaren 1800? - is wel pittoresk maar behoeft toch wel eens opnieuw hersteld te worden. Bepaalde zijstraatjes zijn zelfs nog altijd niet verhard en moeten het stellen met kiezel.

Walle 11.JPG

 kiezel.JPG

Overigens vind je nergens in Kortrijk een dergelijke concentratie aan steegjes, verrassende hoekjes, doorkijkjes naar grazige weiden en een volstrekt anarchistische mengeling van bouwsels met willekeurige hoogten, aanbouwsels, koterijen, studentenresidenties en zelfs in die uithoek ... een flatgebouw. Ik vind dat schitterend.

anarc.JPG

 walle 32.JPG

walle 33.JPG

walle 41.JPG

En doordat de kern van Walle in een put ligt gevormd door de hoge bermen van verkeerswisselaar het Ei, ontsnapt het gehucht schijnbaar aan het hectische stadsleven.

ei 1.JPG

 zijweg Walle.JPG

zijweg2.JPG

Samen met de eerbiedwaardige ouderdom van de meeste panden om en rond de kasseiweg zorgt die rust voor een wat vreemde, niet-onaantrekkelijke sfeer. Het is op die eigen sfeer dat er verschillende horeca-ondernemers zijn afgekomen. B&B Aura noemt Walle zelfs 'A fabulous place to stay'. Misschien ligt in recreatie wel een toekomst voor het achtergestelde gehucht. Wanneer komt er bijvoorbeeld een wandelpad door het vele groen dat Walle omringt? Of kan daar de camping niet komen die Kortrijk nog steeds mist?

 

eethuis.JPG

B&B.JPG

Hedendaags ontwikkelt Walle zich evenwel meer en meer tot studentendorp. In vogelvlucht liggen al die koten in het Ei heel dicht bij de campussen van Hoog-Kortrijk, maar door die verkeerswisselaar moet het studerende volkje toch heel wat omfietsen.

koten.JPG

ezel.JPG

Commentaren

Schitterend stuk alweer, Marc!
Ook ik, die 18 jaar op/in Walle woonde en er nog een huisje heb, leer nog bij van je.
Ben het volledig met je eens dat Walle door het stadsbestuur verwaarloosd werd en wordt, vast wegens de doodlopende uithoek die het is. Ook met je eens dat de straat/de wijk iets speciaals heeft en mogelijkheden heeft. Het is in zekere zin een wereld op zich en een bijna landelijk stuk Kortrijk binnen de Ring. Ik zal het anders zeggen: dit is geen chichi-Kortrijk.

Sinds ik er ging wonen, goed twintig jaar geleden, zag ik de straat behoorlijk evolueren. Twintig jaar geleden waren er nog een paar slagers, een bakker, een kruidenierswinkel, meerdere cafés, waarvan zelfs één... met neonlampen. De meeste zaken heb ik in die twee decennia zien verdwijnen.
Als je het mij vraagt, gaat deze 'diverse' straat, merkwaardig als ze is, twee richtingen uit. Enerzijds is een heel stuk vroegere sociale cohesie verdwenen, zijn er mensen van overal, ook arme migrantengezinnen tussen de oorspronkelijke bewoners komen wonen, wordt de straat van overheidswege verwaarloosd (de kasseien zijn nergens zo hobbelig als daar), gaat ook een aantal rijhuisjes er zienderogen op achteruit. Anderzijds kent de straat een pak (nieuwe) studentenvoorzieningen, boeren de drie restaurants, waarvan twee uit de relatieve top, blijkbaar goed verder, heeft Arne Quinze er zijn atelier gevestigd en hebben heel wat mensen van middelbare leeftijd er een huis gekocht, dat ze met zorg en werkkracht gerenoveerd hebben. Het voormalige gemeentehuis van Kortrijk-Buiten, nu woning van Pol Isaac, is er een voorbeeld van, de voormalige bakkerij-kruidenierswinkel van de familie Slosse, waar architect Piet Ackx woont, een ander.

Wij woonden graag op Walle, hebben er veel langer gewoond dan we ons voorgenomen hadden. Toch vonden we de negatieve evolutie doorwegen op de positieve veranderingen en kozen uiteindelijk, na lang dubben, voor een ander huis in de stad. Bij de kandidaat-huurders voor mijn huis in Walle had ik al meerdere mensen die in hun jeugd in Walle gewoond hebben of die er nog woonden.

Zomerse avondlijke babbels met buren die al heel lang in de straat woonden, leerden me hoe vroeger de arbeiders van 'Coenens' via Walle naar huis fietsten (naar Bellegem, Rollegem) en er stopten om een pint te drinken.
Ik heb het altijd een gemiste kans gevonden dat onder de Ring en de E17 geen tunnel is gekomen voor fietsers en voetgangers; een tunnel naar 'den buiten', naar landelijk, natuurlijk Kortrijk.

Ik liet me ook vertellen hoe op zomeravonden de thuiswerkende vrouwen op een stoel voor hun gevel iets deden met biezen als bijverdienste. De bakstenen waterbak waar die biezen een behandeling ondergingenis nog geen tien jaar geleden afgebroken voor een studentenhome.
In de buurt van het 'gemeentehuis' stond ook lange tijd een windmolen.

Ik was een beetje verbaasd dat je in je stuk niet hebt vermeld dat Walle de plaats is waar 'Het Verdriet van België' zich afspeelt. Althans, de naam Walle wordt door Claus gebruikt als pars pro toto voor de stad Kortrijk. Deze literaire vermelding is de jongste decennia het grootste heldenfeit van de wijk.

Het zou mooi zijn als de nieuwe coalitie zo'n 'volkswijk' niet zou negeren en door enkele positieve ingrepen (woonzone, fietspad, straatbedekking,...) een heel pak goedbedoelende bewoners zou helpen opdat de straat niet verloedert. Ik zou zeggen, verwijzend naar Slachthuisstraat en Pluimstraat: niet wachten tot het nodig is om verf uit de delen voor de gevels. Daarvoor biedt Walle nu nog te veel kansen.

Filip

Gepost door: Filip D'Huyvetter | 22-10-12

Bednakt voor jouw lovende commentaar, Filip, en de interessante aanvullingen. En inderdaad, waarom is er geen tunnel onder de autowegen gemaakt voor voetgangers en fietsers? Misschien kan dat nog?

Ja, eigenlijk had ik het stuk nog heel wat langer kunnen maken door uit te weiden over de tapijtenfabriek, bakker Vanneste, de twee scholen, het steegje naar het verbouwde hof Neder Mosscher enzovoort. Maar ik heb mij hoofdzakelijk beperkt tot het deel van Walle in het Ei.

Wat Claus betreft, door Kortrijk Walle te noemen, heeft ie waarschijnlijk denigrerend uit de hoek willen komen. In de grond zijn het boeren, de Kortrijkzanen, hoor ik hem denken. En hij heeft er ook nooit gewoond, op Walle, in tegenstelling met wat op de Wikipedia-pagina over Walle wordt geschreven.

Gepost door: marc | 22-10-12

De felicitaties voor je stukjes zijn welgemeend; ik verslind ze met gretigheid. Dit keer kwam je zozeer 'in mijn buurt' dat ik het niet kon laten om te reageren. Gelieve de paar aanvullingen 'als ervaringsdeskundige' niet als een uiting van betweterigheid te beschouwen.

Natuurlijk valt er vast nog heel wat meer te vertellen en 'In der Beschränkung zeigt sich der Meister', niet?
Als je het over de tapijtenfabriek had gehad, dan was de naam Vlerick ook moeten vallen en dan kon je veel kanten uit. Om nog maar eens het belang van Walle aan te tonen :-).

Ik ben blij dat je dat fietstunnelidee onder de snelwegen niet afschiet als waanzin. Ik heb de straat nooit gekend toen ze doorliep naar enerzijds de Marionetten en anderzijds Sint-Anna. Doordat ze afgesneden werd, kreeg ze iets van een uithoek, van een pleintje (ik woonde aan het eind), werd ze niet de drukke uitvalsweg die ze anders misschien was geworden. Maar zo verloor ze ook bruusk haar jarenlange functie als verbinding naar het rurale zuiden van de stad. Een fietstunnel had beide voordelen kunnen combineren. Heb altijd gedacht dat het te laat was voor zo'n idee, dat het eigenlijk een soort niet verkregen 'recht van de straat' was toen een pak huizen platgelegd werden en Walle geamputeerd werd voor de snelwegen.
Maar inderdaad; als 'visie' ook mag voor de uithoeken van de stad: via Walle zou een veilig fietspad naar Zuid-Kortrijk en naar de groene, glooiende buiten kunnen leiden. Stadscoalitie? (Hoewel ik denk dat het gewest hierin mee moet)

Je hebt vast gelijk ivm Claus. Hij heeft altijd neergekeken op onze veel-lagige stad. Mijn vader, zoals hij in 1929 geboren in Kortrijk maar arbeiderskind itt Claus, heeft hem als jongeling nog in Kortrijk rond weten lopen. Hij noemde hem 'een geste', een soort dandy die zo jong al op zijn omgeving neerkeek.

Gepost door: Filip | 22-10-12

Marc, een mooi stukje en Filip, erg interessante opmerkingen maar toch even toevoegen dat de Pluimstraat wel echt meer veranderd is dan een likje verf dat we trouwens (meestal) hebben betaald (ik in ieder geval). Ik vernam trouwens gisteren dat er een groene injectie komt.

Gepost door: Yann Mertens | 22-10-12

Ik heb het ook met belangstelling gelezen Marc, er schuilt een ware cultuurwetenschapper in U. Ik zou zeggen stort je op een OU module, maar ik veronderstel dat je daar geen tijd meer voor zult hebben nu je uw aandacht gaat richten op het OCMW als ik het goed begrepen heb. Overigens, nog proficiat daarvoor.
Groeten uit Zingem

Gepost door: Luc Van Vlasselaer | 22-10-12

Ja, mooi stuk. En inderdaad: "pittoresk" en "verwaarloosd" zijn 2 adjectieven die vaak samenhoren. Brugge is Brugge omdat het eeuwen lang werd verwaarloosd en nu is opgeknapt. Kortrijk is Kortrijk omdat het met de tijd is meegegaan, de naoorlogse fouten inbegrepen.
Wat betreft Walle is er inderdaad een inhaalbeweging nodig, maar met behoud van het karakter ervan. Dat is denk ik ook wat de bewoners en recreanten willen.

Gepost door: Bart Hanson | 23-10-12

De commentaren zijn gesloten.