12-10-12

Dat moet nogal wat kosten, zo'n verkiezingscampagne!

stadhuis Leiestraat.JPG

Zondag is het zover. Dan kunnen de Kortrijkzanen bepalen wie er de volgende zes jaar de stad gaat besturen. De partijen en kandidaten hebben hun best gedaan om in de laatste weken nog zoveel mogelijk kiezers te winnen. Wat al die campagnes hebben gekost, blijft geen geheim. De kandidaten en lijsten zijn verplicht hun uitgaven bekend te maken. Dan zal het ook duidelijk zijn of er geen lijst of kandidaat de maximum toegelaten uitgaven heeft overschreden. De straf is verlies van zetel. Maar het zijn alleen de kiezers zelf die de aangiften kunnen controleren. Hoe zit het in Kortrijk?

Kiesdecreet

"Amai, wat moet dat allemaal niet kosten?" is een veel gehoorde uitspraak in Kortrijk van de week. Maar Kortrijkzanen die dat echt willen weten, kunnen het te weten komen. Van dinsdag 13 november tot dinsdag 27 november 2012 liggen de aangiften van de kandidaten en van de verschillende lijsten ter inzage op de griffie van de rechtbank van eerste aanleg. Kiezers kunnen die gaan inkijken op vertoon van hun oproepingsbrief. Wie dat van plan is, mag dus zijn of haar kiesbrief zeker niet weggooien na het vervullen van de stemplicht.

Het 'Kiesdecreet' (Vlaamse wet) verplicht de kandidaten en lijsten om tegen 13 november een overzicht in te dienen van alle uitgaven die ze hebben gedaan voor de campagne en een overzicht van waar het gebruikte geld vandaan is gekomen. Het bedrag van de uitgaven moet overeenkomen met het bedrag van het overzicht van de herkomst van het geld. 

Maximale verkiezingsuitgaven

Welke uitgaven moeten worden aangegeven? Gemakkelijk: alle uitgaven van de campagne. Bijvoorbeeld: de kosten van filmpjes op youtube, van telefooncampagnes, van advertenties in de pers, van nep-trouwboekjes en andere folders, van brieven en enveloppen, van e-mailcampagnes (zoals ontwerpkosten), van verzending en distributie, van affiches en borden, verkiezingsmanifestaties, websites enzovoort. De kosten moeten aangegeven worden tegen marktwaarde. Dus het volstaat niet te zeggen dat men bouwplaatsfsluitingen in bruikleen heeft gekregen van een bevriende aannemer - je moet de marktwaarde van die geste inschrijven. En pas op, de giften aan partijen, lijsten en kandidaten zijn ook wettelijk beperkt, op straffe van boete en zelfs gevangenisstraf.

Zoals gezegd zijn die verkiezingsuitgaven wettelijk beperkt. De maximumbedragen hangen af van het aantal kiezers. Kandidaten die zowel voor de provincie als voor de gemeenteraad opkomen, mogen beide toegestane bedragen niet optellen. In hun geval telt alleen het hoogste bedrag, dat van de provincie dus. In Kortrijk met zijn 57.492 ingeschreven kiezers mag een kandidaat voor de gemeenteraad niet meer uitgeven dan het toch al respectabele bedrag van 4.224,76 euro. Naast die persoonlijke uitgaven van kandidaten mag elke lijst ook uitgaven doen voor de gezamenlijke campagne. In Kortrijk is het maximum voor de lijsten: 64.090,40 euro. Een lijst mag wel een of meer kandidaten financieel ondersteunen met dat bedrag.

Voor de provincieraadsverkiezingen zijn de bedragen voor heel het kiesdistrict (219.456 kiezers): 110.623,84 euro voor de lijsten en 7.291,84 voor de kandidaten.

Dat betekent in Kortrijk voor de verkiezing van de gemeenteraad dat de voltallige lijsten met hun 41 kandidaten, alles bijeen niet minder dan 237.305,56 euro mogen besteden aan hun campagne. Toch wel een immens bedrag en je kunt je niet voorstellen dat er partijen zijn die dat bedrag benaderen. Maar je kunt het ook anders bekijken. Wat heb je als gezin allemaal niet in je brievenbus gepropt gekregen? Zo bezien is de maximumuitgave per partij dus 4 euro per kiezer. Zouden er echt geen partijen zijn die meer dan 4 euro folders, affiches en borden per kiezer hebben besteed?

Giften

Van waar komt al dat geld? Ik denk dat er veel uit de persoonlijke kas komt van de kandidaten. Het is niet als gemeenteraadslid dat je rijk zult worden. De lijstuitgaven zullen dan weer grotendeels gespekt zijn door de strijdkassen die de partijen in de voorbije zes jaar hebben opgebouwd. In de ene partij meer dan in de andere moeten de gemeenteraadsleden en andere mandatarissen een deel van hun zitpenningen afstaan aan de lokale partij.

Maar er kunnen ook giften aanvaard worden en daarvoor moet er een aparte lijst worden ingevuld. Alleen giften van 125 euro en meer moeten worden opgeschreven. Let wel, dat geldt niet alleen voor giften in geld; ook prestaties in natura (in bruikleen geven van bouwplaatsafsluitingen of borden bijvoorbeeld) moeten worden aangegeven. 

Ook voor giften gelden beperkingen en die zijn belangrijk. Kandidaten en lijsten mogen van één en dezelfde persoon elk niet meer dan 500 euro per jaar ontvangen. De schenker mag op zijn beurt niet meer dan 2000 euro uitdelen aan politieke actoren (partijen, lijsten en kandidaten). En bovendien: giften van bedrijven zijn ten strengste verboden; alleen 'natuurlijke personen' mogen giften doen. Op overtredingen van die regels staan belangrijke boetes voor kandidaten en schenkers! En de partijen lopen het gevaar een deel van hun aanvullende partijdotatie van het Vlaams Parlement kwijt te spelen.

Controle door de kiezers

En hoe wordt dat nu allemaal gecontroleerd? Wel... het zijn de kiezers die de controle moeten doen. Ze kunnen zoals al gezegd van 13 tot 27 november 2012 de aangiften gaan inkijken en opmerkingen maken aan de voorzitter van de rechtbank van eerste aanleg. In diezelfde periode kunnen kandidaten - en alleen kandidaten - die iets onwettelijks opmerken in de aangifte van een andere, verkozen kandidaat of lijst bezwaar indienen bij de Raad voor Verkiezingsbetwistingen in Brugge. Die Raad kan dan de overtreder schorsen in zijn mandaat of hem van zijn mandaat vervallen verklaren. De lijsttrekkers worden in die gevallen beschouwd als verantwoordelijk voor hun lijst.

Een delegatie van de Raad van Europa, de anticorruptiecommissie, is in de voorbije jaren in België komen onderzoeken hoe de partijfinanciering hier is geregeld en hoe de verkiezingsuitgaven worden beperkt. De heren en dames moesten eens smakelijk lachen met de manier waarop bij ons de controle op de verkiezingsuitgaven is georganiseerd. Maar dat hoeft u als kiezer niet te beletten gebruik te maken van uw wettelijk inzagerecht. Er is ook geen beletsel voor journalisten en onderzoekers om voormelde aangiften te gaan inkijken er erover te publiceren. Zo een artikel kan soms wel eens het signaal zijn om bezwaren in te dienen als er te erge inbreuken worden vastgesteld. Een hitparade van de uitgaven per lijst en per kandidaat is ook altijd leuk leesvoer.

De commentaren zijn gesloten.