02-07-12

Erfgoedcel haalt grote slag binnen bij Kortrijks stadsbestuur

brandweerkazerne oud.JPG

De Erfgoedcel slaat op de valreep - drie maanden voor de gemeenteraadsverkiezingen - nog een grote slag bij het stadsbestuur. Eindelijk wordt er een aanzet gegeven tot een professionele bewaring van erfgoedstukken. Hoewel het stadsbestuur het complex op de lijst van te verkopen vastgoed had gezet, wordt onderzocht of van de oude brandweerkazerne en tuighuizen in de Rijkswachtstraat geen permanent erfgoeddepot kan worden gemaakt. Er wordt zelfs onmiddellijk overgegaan tot de aanwerving van een 'stedelijk depotmedewerker' (niveau B). Die laattijdige inkeer komt evenwel te laat voor de stadsreuzen Manten en Kalle. Hun lijf en kleren zijn intussen vergaan bij gebrek aan deskundige bewaring. Maar hun hoofden en handen zijn nog te redden.

brandweerkazerne oud2.JPG

Vernietigend

De nota van de Erfgoedcel is gebaseerd op een vernietigende analyse: Kortrijk worstelt met een achterstand in de bewaring van waardevolle collecties. Dat leidt tot noodsituaties zoals de beschimmeling van de historische boekencollectie van het Willemsfonds, waarvan noodgedwongen een deel van de verzameling moest afgevoerd worden.

Bepaalde collectiestukken geraakten nooit in een erfgoeddepot en verkommerden zoals de reuzen Manten en Kalle, die ooit triomfantelijk werden rondgedragen bij elke opening van de centrumbraderie of bij een koninklijk bezoek. Hun houten gebinte was vermolmd door houtworm en moest vernietigd worden. Hun kledij was verstorven en ging ook richting brandbaar afval.

Thans zitten er stedelijke collecties bij verschillende diensten: de musea, het stadsarchief, de bibliotheek, de dienst Evenementen, de cel Tentoonstellingen, het Ck* (Cultuurcentrum-Stadsschouwburg) en diverse magazijnen van het OCMW. De Erfgoedcel stelt vast die collega's wel allemaal hun best doen maar dat zij niet over de middelen beschikken om een efficiënt collectiebeheer en een verantwoorde publiekswerking te garanderen die beantwoordt aan de hedendaagse normen.

Er is in heel de stadsadministratie geen expert te vinden in het behoud en beheren van erfgoedcollecties. De budgetten voor erfgoedzorg zijn onvoldoende en in bepaalde gevallen zelfs onbestaande. De opslagplaatsen zijn versnipperd - de cel telt er 15 voor de stadsdiensten en 9 voor het OCMW en dan houdt zij nog geen rekening met de vele verzamelingen in kerken, kloosters en andere particuliere gebouwen.

tuighuizen1.JPG

Chronisch

Er is een chronisch plaatsgebrek. Vzw Stedelijke Museau moet externe ruimte huren voor zijn reserve. Erger nog: voor de nieuwe site van het Vlasmuseum (Engels Syndicaat, Noordstraat) waren depotruimtes opgenomen in de verbouwingsplannen maar die zijn om besparingsredenen geschrapt!

De geschetste versnippering is er ook wat de beheerders betreft: de collecties worden niet altijd vanuit een duidelijk erfgoedperspectief benaderd. De Erfgoedcel ergert zich bijvoorbeeld aan hoe er omgesprongen wordt met religieuze collecties, grafstenen van Belgische soldaten, sculpturen enzovoort. En de stapelruimtes die er zijn, zijn veelal niet geschikt. Ze laten geen efficiënt beheer toe. De financiële inbreng is ontoereikend om bijvoorbeeld de nodige restauraties te laten uitvoeren.

Voor de collecties die niet in stadsbezit zijn, vraagt de Erfgoedcel niet dat de stad ze zou overnemen. Maar er zou wel begeleiding en ondersteuning kunnen komen van de stad en die ontbreekt nu. Ten slotte ziet de cel een accute nood aan tijdelijke stapelruimte, voor nooddepots (collecties die het slachtoffer zijn van calamiteiten) en voor transitdepots (collecties die in de weg staan voor verbouwingen of om een andere reden moeten verhuizen).

brandweerkazerne oud1.JPG

Twee centrale bewaarplekken

Vanuit die scherpe analyse heeft de Erfgoedcel een plan uitgewerkt. Daarin wordt absolute prioriteit gegeven aan de stadscollecties. Niet-stedelijke verzamelingen kunnen geen permanent onderdak vinden in stadsgebouwen, en bovendien blijven ze beter waar ze nu zijn. De aanpak moet voortaan integraal gebeuren. Dat wil zeggen dat het nog van weinig belang is welke dienst een bepaalde collectie heeft samengesteld in de loop van de jaren; van nu voort worden collecties met gelijkaardige noden samengebracht. De niet-stedelijke collecties moeten wel kunnen rekenen op een ondersteuningsbeleid van de stad (vooral advies en begeleiding).

De Erfgoedcel stelt voor om de collecties in de 24 bestaande depots samen te brengen in twee centrale bewaarplekken (en een viertal kleinere gespecialiseerde ruimten). Kwestbare stukken die stabiele bewaaromstandigheden (temperatuur en vochtigheidsgraad) vereisen kunnen naar het Stadsarchief dat daar nu al uitstekend is voor ingericht. In het Stadsarchief kan een textieldepot komen, een schilderijenbewaarplaats en uiteraard een archief en documentenverzameling. Maar daarnaast is er nood aan een 'stedelijk depot met regionaal karakter' voor stukken van middelgrote en grote omvang zoals oude brandweerwagens, werktuigen, volkskundige verzamelingen, meubels, theaterdecors, materiaal van stoeten en processies enzovoort.

Historisch bibliotheekmateriaal, dat een leeszaal nodig heeft, mag in de bibliotheek blijven. De collectie toegepaste kunsten mag in het Broelmuseum blijven. Alle instellingen mogen hun documentatiecentra behouden. En de onlangs gerestaureerde historische theaterdecors mogen in het Ck* blijven.

Tuighuizen

De Erfgoedcel is dan op zoek gegaan naar de geschikte site voor het voorgestelde stedelijk depot met regionale uitstraling voor wat grotere stukken. Ze zochten 2000 à 3000 m², eventueel in verdiepingen, compartimenteerbaar, zonder lage plafonds, stabiel genoeg voor zware stukken en gemakkelijk toegankelijk. Een site met erfgoedkarakter zoals een gewezen industrieel gebouw genoot de voorkeur.

Zo kwam men als vanzelf uit op de oude brandweerkazerne met tuighuizen in de Rijkswachtstraat. Voor de 'petite histoire': erfgoedcoördinator Bernard Pauwels zijn oom, Pierre A. Pauwels, zelf verwant aan de historische stads- en provinciearchitect Pierre-Nicolas Croquisson, was een van de ontwerpers van het gebouw.

schuilkelder3.JPG

Volgens de Erfgoedcel wacht dat complex op herbestemming en is het zo goed als instapklaar. Dat laatste zou ik durven betwijfelen. Het stadsbestuur broedt al van in 2008 op een plan om dat historische gebouwengeheel te restaureren. Die broodnodige restauratie moet nog gebeuren. Kunnen die ingrijpende werken, bijvoorbeeld de vervanging van de beeldbepalende glaspartijen, gebeuren terwijl al dat waardevols staat gestapeld in de magazijnen?

schuilkelder2.JPG

Vorig jaar nog was de brandweerkazerne en vooral haar schuilkelder een van de topattracties van de Open Monumentendag (11 september 2011). Vooral de fiets om elektriciteit te produceren of om de kelder te voorzien van verse lucht (zie foto's) trok veel nieuwsgierigheid. Eigenlijk staat er dus al wat erfgoed in het gebouw. Bij die gelegenheid verklaarde schepen Wout Maddens: "We gaan in ieder geval over tot de restauratie van de buitenkant. Dat moet gebeuren als we verder verval willen voorkomen".

verboden.JPG

Commentaren

Dag Marc,

kleine correctie, niet mijn grootvader, maar mijn oom Pierre Pauwels uit de Beverlaai was één van de ontwerpers. Mijn grootvader heette eveneens Pierre, hij was meubelmaker-antiquair en een tijdlang directeur van de akademie.
Het gebouw werd trouwens destijds geopend door Arthur Mayeur (c;

Gepost door: Bernard Pauwels | 02-07-12

Bedankt, Bernard voor deze essentiële correctie. Maar nu sta ik weer voor het eeuwige probleem: pas ik mijn stuk aan of laat ik alles staan samen met jouw opmerkingen?

Ik ga mijn stuk aanpassen. Jouw opmerkingen blijven in elk geval erop wijzen dat ik eerst niet helemaal correct was. ;-)

Gepost door: marc | 02-07-12

Wat ik mij ook afvraag: wat is er met de reus van Overleie gebeurd, Schinkel Jan, die elk jaar op de Schinkelkermis op het Sint-Amandsplein werd uitgestald? Als snotaap ben ik hem nog tegengekomen onder een afdak in de achter de urinoir van de Sint-Elooiskerk verborgen tuin. Ik vrees dat van die reus zelfs het hoofd (in papier-maché) niet meer bestaat. Wie weet hier iets meer van?

Gepost door: Marc | 02-07-12

De commentaren zijn gesloten.