24-06-12

Zondags Kortrijk (ansicht 36)

Elke zondag een bijzonder prentje, een ansicht van Kortrijk.

Plein 32.JPG

Op deze zondag, die zijn naam absoluut geen eer aandoet, betreft het prentje een heel opmerkelijk pand, met de meest mysterieuze gevel na die van de Loge Amicitia Fortior: Plein 32. Het herenhuis is interessant vanuit bouwkundig opzicht maar ook door een merkwaardige en tegendraadse vrouw die er ooit resideerde zonder er gedomicilieerd te zijn. In zijn lokale encyclopedie 'Rond Kortryk of Schetsen over de prochien van het oud bisdom van Doornyk liggende in de voormalige dekenijen van Helkyn, Kortryk en Wervick' (deel III, 1904) noemde pastoor Petrus Leopoldus Slosse het pand al "dat eigenaardig gebouw op het Plein, tegen het Oudmanhuis". Dat bejaardenhuis voor mannen heeft in 1968 plaats gemaakt voor de Romeinselaan.

loggia.JPG

Empire

Op het Kortrijkse plein met de naam Plein - ik blijf dat raar vinden - staat een van de mooiste voorbeelden van de empirestijl in de stad. Het huis nr. 32 op de hoek met de Langemeersstraat (vroeger Molenstraat) is grondig verbouwd in 1819 (Hollands bewind) door fiscusbaas L. De Laveley-Le Camus. Hij week daarbij een beetje af van het bouwplan, dat er nog exotischer uitzag. Zo zijn in de gevel van de, als mezzanine opgevatte, tweede verdieping de vijf getekende ronde en halfronde venstertjes en de 'bossage' (uitstralende strepen zoals gelijkvloers) vervangen door drie eenvoudiger vierkante vensters tussen zes pilasters.

In het oog springen toch vooral de loggia op de middenverdieping en de 'lantaarn' op het tentvormige dak. Die loggia is een balkonvormige uitsparing in de gevel, ondersteund door vier Toscaanse zuilen. Naar verluidt, is het interieur van het salon dat uitgeeft op het balkon, via drie rondbogige deurvensters tussen pilasters, bewaard gebleven in zijn oorspronkelijke empirestijl.

Communiebank

De ballustrade heeft een hele geschiedenis. Het hek dat er in 1886 werd geïnstalleerd was niets minder dan de communiebank van de Sint-Michielskerk, waarvan toen de barokke gevel en binneninrichting uit 1720 werden uitgebroken om plaats te maken voor een neogotische verbouwing (1891, architecten JB Bethune en J. van Ruymbeke). Maar ook dat houten hek is vervangen; in 1931 kwam er de zwierige ballustrade van een gesloopt herenhuis uit de Veldstraat van Gent.

lantaarn.JPG

De zogenaamde lantaarn op het dak wordt soms ook een belvédère genoemd. In het oorspronkelijke ontwerp van 1819 was die niet opgenomen. Wellicht heeft men een oplossing gezocht om wat meer licht in het grote volume van het pand te trekken. Er zitten zes venstertjes in waartussen 'blinde oculi' (ronde raampjes) ter versiering zijn aangebracht.

De dubbele voordeur is eigenlijk een koetspoort. Ze is versierd met twee sfinksen die elkaar raadselachtig aanstaren, een typsiche empiredecoratie die op nog andere panden te zien is in Kortrijk. De acht rozetten die op elke deurvleugel pronken, zijn ook te vinden in het 'hoofdgestel' dat op het balkon de tweede verdieping omhoog houdt. De twee leeuwenkoppen met trekring zijn een toevoegsel uit 1925 en komen van een huis in de Recollettenstraat (Overleie).

Fenomeen

Ik weet niet of de genoemde directeur van de belastingen zijn lucratieve post heeft kunnen behouden na de Belgische revolutie in 1830. Kort na de Belgische onafhankelijkheid kwam het monumentale pand in eigendom van Joseph De Backer, advocaat en grootgrondbezitter (1798-1844). De rijkaard trouwde in 1834 op een gure novemberdag met de vijf jaar oudere Moorseelse kasteelbewoonster Marie Cornillie (1793-1867). Na zijn dood behield Marie het vruchtgebruik en daar maakte ze veel gebruik van door er te gaan wonen, hoewel ze gedomicilieerd bleef op het kasteel van Moorsele.

Die Marie Cornillie was een fenomeen. Haar reputatie gaat nog over de tongen in haar geboortedorp en in 1998 publiceerde het Davidsfonds Moorsele nog een zeer plezierig om te lezen levensschets ('Marie Cornillie. Een kijk op de negentiende eeuw te Moorsele vanuit het levensverhaal van een schatrijke dame' door Lut Vanoverberghe).

sfinks.JPG

Conscience

Haar familie had zich steenrijk geboerd met de handel en het opkopen van lijnwaad van thuiswevers. De winsten werden vooral geïnvesteerd in hectaren en hectaren vastgoed: akkers, bossen, hofsteden, huizen en uiteindelijk ook het kasteel van Moorsele. In Kortrijk bezat Marie onder meer het indrukwekkende herenhuis in de OLVrouwestraat 40 (met koetshuis op het Deken Zegherplen). Vanaf 1861 verhuurde zij dat huis aan schrijver Hendrik Conscience, toen arrondissementscommissaris, die, hoewel zij hem werkelijk verafgoodde, toch 20% meer huur (1000 frank per jaar) moest betalen dan haar vorige huurder.

Het was de Kortrijkse stadsarchitect Pierre Nicolas Croquison, een persoonlijke vriend van de schrijver, die Conscience in contact bracht met Marie Cornillie. Conscience bracht haar zelfs een officieel bezoek op het kasteel in Moorsele op een van zijn ambtsreizen. Zijn dochter Maria was toen mee en later beschreef zij de rijke dame als "eene oude zwarte vrouw, die met een zichtbaar afgeschoren knevel veel op een man geleek". Na de episode De Backer-Cornillie werd het huis op het Plein een tijdlang gebruikt door een juffrouw Croquison als antiek- en brocantewinkel. Tot 1969 was het eigendom van de heer Pierre Pauwels-Croquison, antiquair.

leeuw.JPG

Liberaal

Wat er ook van zij, Marie Cornillie lag voortdurend overhoop met de pastoors en het gemeentebestuur van Moorsele. Hoewel er nog lang geen vrouwenstemrecht was, moeide zij zich actief in de dorpspolitiek met manifesten en steun aan de voorzichtig liberaal gezinde oppositie.

In haar persoonlijk leven geneerde zij zich niet om min of meer openlijk te breken met de kwezelachtige conventies uit die tijd. Zij had een nauwelijks verborgen verhouding met Pepin Lowie, een Brusselse kunstschilder, 23 jaar jonger dan haar. Pepin werd door haar aangesteld als uitvoerder van haar testament en was daar ook de belangrijkste begunstigde van. Hij verkreeg ongeveer de helft van haar onmetelijke vermogen. Zo mocht hij onder meer de meubels verkopen van het huis op het Plein. In dat huis, waar zij het liefst resideerde, moet hij nog hebben meegewoond.

Momenteel is het huis de zetel van Boes&Co Bedrijfsrevisoren (opgericht in 1991). Voordien zat er een bank in.

romeinselaan.JPG

Commentaren

Het kan inderdaad "raar" overkomen dat er in Kortrijk een straatnaam bestaat met de naam "Plein" zonder enige aanvulling. De meeste straatnamen bestaan immers uit twee delen waarvan het tweede deel een omschrijving geeft van het uitzicht: meestal gewoon "-straat", soms "-laan", "-dreef", "-weg", enz. Als daarbij "-plein" gebruikt wordt (Sint-Michielsplein, Volksplein, Juweliersplein, Halenplein,
Conservatoriumplein, Sint-Jansplein, enz.) betreft het in principe de naam voor een straat met een afwijkende vorm: soms rechthoekig met een ruime breedte of dikwijls met de vorm van een veelhoek of van een cirkel. Een straatnaam met alleen die omschrijving kan inderdaad eigenaardig overkomen, al bestaat er in het centrum van Bellegem een straat met de naam "Straatje" zonder meer.

Wat nu het "Plein" betreft moet de reden gezocht worden in de geschiedenis ervan. In de zeventiende eeuw bevond zich een Franse citadel waar nu de school staat met de officiële naam "Instituut Onze-Lieve-Vrouw-der-Engelen", in de volksmond "'t Fort" genoemd omwille van die vroegere citadel. In 1667 werd vóór die citadel een militaire oefenruimte aangelegd waarvoor heel wat huisjes afgebroken werden. Die ruimte was heel wat groter dan het huidige "Plein" en liep o.m. oostwaarts tot aan de huidige Groeningelaan. Omstreeks 1740 kreeg die ruimte de huidige driehoekige vorm en in 1758 werd het een openbare wandelplaats en later is ze uitgegroeid tot een park.

Oorspronkelijk kreeg de oefenruimte de Franse naam "Esplanade", waarschijnlijk afgeleid van het Italiaanse "Stianata". Geleidelijk heeft de volksmond die naam vervlaamst naar "Plein" en werd die vlaamse naam voor de aanliggende panden in de officiële straatnamenlijst van Kortrijk opgenomen, zonder dat de noodzaak werd gevoeld om daar een nadere omschrijving te laten aan voorafgaan.

Gepost door: Luc Debels | 26-06-12

De commentaren zijn gesloten.