13-05-12

Zondags Kortrijk (ansicht 30)

Elke zondag een bijzonder prentje, een ansicht van Kortrijk.

Neen Theo!2.JPG

Wie heeft die afwijzende slogan nog niet opgemerkt op een van de drukste verkeersknopen van Kortrijk? Maar wie is die Theo? Het prentje van vandaag woelt een paar hevige - maar vergeten? - episodes uit het Kortrijkse politieke leven van zowat een halve eeuw geleden op. Men heeft al vergeefse pogingen gedaan om het illegale opschrift te verwijderen. Misschien moeten ze het maar laten staan, als historisch erfgoed?

Panorama

'NEEN THEO' stond en staat nog een beetje gekalkt op verschillende plekken van de bakstenen gevel van een gebouwtje van de NMBS op de hoek van de Minister Tacklaan en de Zandstraat/Aalbeeksesteenweg. Het kruispunt wordt eigenaardig genoeg 'Panorama' genoemd hoewel het, aan de voet van de helling naar de Pottelberg, in feite bestaat uit een ... put. Die put is het resultaat van een andere anekdote, mij overgeleverd door Luc Debels (zie commentaar).

Bij de aanleg van de tunnel onder de spoorweg aldaar, na de Tweede Wereldoorlog, stootte men er op een zware bom, souvenir van diezelfde oorlog. Het springtuig was van bijzonder gevaarlijke aard. Het bleek om een tijdbom te gaan, die bij het kleinste stootje kon exploderen. Daarom werd beslist, na ruggenspraak met toenmalig burgemeester Jules Coussens die bom niet weg te halen maar ze met inachtneming van bepaalde voorzorgen ter plekke te laten ontploffen. Zo moesten bijvoorbeeld alle omwonenden hun vensters en deuren openzetten om luchtdrukschade te beperken. Niettegenstaande die voorzorgen werd er toch nog enige schade aangebracht; zo werd zelfs op het wat verder gelegen Casinoplein nog een winkelruit vergruizeld.

Die informatie is wel in tegenspraak met wat Egied Van Hoonacker in zijn standaardwerk Het herbergleven in Kortrijk schrijft. Volgens hem is de spoorwegviaduct pas gebouwd in 1969 en is het in oktober van dat jaar dat voormelde bom is ontdekt. Ze zou niet ter plaatse zijn opgeblazen maar meegenomen zijn naar de Pottelberg en daar onschadelijk zijn gemaakt. Ik denk dat de eminence grise van de Kortrijkse lokale geschiedschrijving zich hier voor een keertje vergist. Of heeft hij het over een andere bom dan Luc? Dat zou kunnen aangezien er op dat stukje Kortrijk bommen zijn gestrooid als bloemsuiker op te vroeg geplukte aardbeien. De stelling van Luc wordt dan weer impliciet bijgetreden in het, bijna officiële, boek 'De geschiedenis van Kortrijk' onder eindredactie van Niklaas Maddens: de tunnel in de Zandstraat dateert wel degelijk van 1950.

Panorama.JPG

Maar hoe komt dat ingezakte kruispunt aan de naam 'Panorama'? Persoonlijk had ik wel de klok horen luiden maar ik wist niet precies waar de klepel hing. Ook hier is Luc Debels mij ter hulp gesneld. Ik wist dat Panorama enkele jaren de naam is geweest van een biefstukrestaurantje in het hoekgebouw aan de overkant van de slogans. De eettent is al lang verdwenen en vergeten maar het flatgebouwtje draagt nog de naam 'Residentie Panorama'. Als simpele ziel dacht ik dat de naam aan dat restaurant ontleend was.

Luc Debels zegt dat er daar eerder al een café stond met die naam: "Vóór de graafwerken lag het kruispunt op dezelfde hoogte als de spoorlijn en het café lag daarbij nog op een kleine verhevenheid. Vanuit dat café had men aldus een uitzicht over het station en de omliggende huizen zodat men, met enige fantasie, van een 'panorama' kon spreken en die naam werd, na het verdwijnen van het café, bewaard voor het restaurant en nu voor het flatgebouw en voor de rotonde die aldus in een put zijn komen te liggen in plaats van een panorama te bieden".

Ook hierover heeft Egied Van Hoonacker een andere mening. Volgens de horecahistoricus - dat klinkt ironisch maar zo bedoel ik het niet! - was de naam van de herberg op de hoek van de Aalbeeksesteenweg en de Pieter Tacklaan van in de beginjaren 1800 'Au Nouveau Boulevard'. Het café werd vernield in de bombardementen van de Tweede Wereldoorlog (ook Luc Debels zegt dat er na de oorlog slechts een ruïne overschoot). Brouwerij Lust bouwde op die plaats het restaurant Panorama. De naam zou dus na-oorlogs zijn. De naam heeft het trouwens niet al te lang uitgehouden. In de jaren 80 werd het 'restaurant-grill Vlaams Hof'.

Wat er ook van zij: de stadsdiensten vonden dat blijkbaar een geschikte naam voor het drukste kruispunt van de Kortrijkse cityring. Overigens is het mij vandaag niet daarom te doen maar om die THEO!

Theo.JPG

NEEN THEO!

Die slogans op dat bakstenen gebouw van de NMBS dateren van de lente van 1963. De Theo in kwestie was toenmalig CVP-premier Theo Lefèvre, die samen met de socialisten onder leiding van Paul-Henri Spaak de regering vormden. Kortrijkzaan Albert De Clerck, vader van Stefaan en persoonlijke vriend van Theo (beiden fameuze wisky- en sigarenliefhebbers) was in die regering minister van Middenstand. Die roomsrode bewindsploeg werd geconfronteerd met hoogoplopende communautaire spanningen. Ze schafte in 1961 de telkens weer onrustzaaiende talentellingen af en legde het jaar nadien de taalgrens definitief vast. Het is bij die ingreep dat de stilaan vervlaamsende Kortrijkse zusterstad Moeskroen werd overgeheveld naar Henegouwen en Wallonië.

In 1963 wou de regering het probleem Brussel aanpakken. Zo werd het door Franstaligen tweetalige hoofdstedelijke gebied niet uitgebreid maar kregen de Franstalige in de Vlaamse Rand rond Brussel taalfaciliteiten. De nog prille Vlaams-nationalistische partij Volksunie en de 'Vlaamse beweging' ontbonden al hun duivels tegen deze als 'gebiedsroof' bestempelde maatregelen. Een van de vele acties was het kalken van de slogan 'NEEN THEO!' op zoveel mogelijk stedelijke invalswegen in een en dezelfde nacht. In Kortrijk werd die actie quasi militair voorbereid en uitgevoerd door militanten van de Vlaamse Volksbeweging onder leiding van José De Schaepmeester. Zie mijn eerder stuk over die Kortrijkse politicus.

Elders ging het er soms ruiger aan toe. Zo liet de VMO (uiterst rechtse Vlaamse Militantenorde) tijdens de stemming in het parlement een bom ontploffen aan de Congreskolom in Brussel; daarbij werd de eeuwige vlam uitgeblazen. Het heeft Theo niet belet de gemelde communautaire regelingen (akkoord van Hertoginnedal) te handhaven; ze gelden onverkort tot op vandaag.

Weg met Collard!

Maar in diezelfde put met de contradictorische naam Panorama staat nog een andere slogan geschilderd, in teer, op de tunnelwand aan de overkant van de Zandstraat. Ook die teer hebben ijverige ambtenaren pogen te verwijderen; men heeft de letters zelfs gepoogd weg te moffelen onder een rode overschildering,maar helemaal is dat toch niet gelukt. Dat even illegale opschrift is nog ouder dan dat van Theo.

Neen Collard.JPG

'NEEN COLLARD' staat er nog altijd te lezen. Die slogan dateert van 1955 en getuigt van de hevige 'schooloorlog', de laatste in de geschiedenis van België, die ook in onze stad hevig heeft gewoed. De Waalse socialist Léo Collard was in de rood-blauwe regering onder leiding van Achiel Van Acker minister van Nationale Opvoeding (onderwijs dus). In 1955 nam de als 'vrijzinnig' bestempelde bewindsploeg een aantal maatregelen om het officiële onderwijs wat meer armslag te geven. De katholieken beschouwden dat als een aanslag op de vrijheid van onderwijs en op hun christelijke scholen. Het 'vrij onderwijs' liet zich niet onbetuigd. Ik herinner mij persoonlijk nog dat wij als kleuters in de school in de Recolettenstraat rond de speelkoer moesten stappen op de kadans van 'Weg met Collard!'. Ik begreep er niets van maar de opwinding was mij niet geheel onaangenaam.

Na de goedkeuring van de wet Collard in de Kamer van Volksvertegenwoordigers braken op maandag 13 juni 1955 ook in Kortrijk regelrechte onlusten uit. Van het Textielhuis, het socialistich lokaal werden door katholieke studenten de ruiten ingegooid en de gevel werd besmeurd met eieren. Straten werden opgebroken, tramlijnen geblokkeerd. Overal braken vechtpartijen uit. De woelingen werden naderhand heftig besproken in de gemeenteraad. De heersende CVP goot nog wat olie op het vuur door een motie te laten goedkeuren tegen de nieuwe onderwijswet. Uiteraard stemden de socialistische en liberale gemeenteraadsleden tegen. Pas in 1958 kwam aan de strijd een einde door het afsluiten van het Schoolpact.

Nu, wat eigenaardig is, is dat in die schoolstrijd dezelfde figuren als genoemd in de kwestie Neen Theo een rol hebben gespeeld. Het was Theo Lefèvre die als voorzitter van de CVP de katholieke deel van de bevolking mobiliseerde in de oorlogsverrichtingen tegen Collard. De CVP zat toen in de oppositie op nationaal niveau. En genoemde José De Schaepmeester was toen nog voorzitter van de CVP-jongeren - pas later werd hij uit de partij gepest - die de stoottroepen leverden.

Wat de muren in Kortrijk allemaal niet te vertellen hebben!

Neen Theo!3.JPG

 

Commentaren

"Panorama" was niet alleen de naam van een restaurant op de hoek van de Minister Tacklaan en de Aalbeeksesteenweg, maar vóór de tweede wereldoorlog de naam van een café op die plaats. Na de bombardementen van 1944 bleef er slechts een ruine over.

Bij de graafwerken voor het spoorwegviaduct vond men daar een niet-ontplofte bom van bijzonder gevaarlijke aard. Het bleek om een tijdbom te gaan, die bij het kleinste stootje kon ontploffen. Daarom werd beslist die bom niet weg te halen maar ze, mits sommige voorzorgen, ter plaatse te laten ontploffen. Zo moesten o.m. alle omwonenden hun vensters en deuren openzetten. Niettegenstaande die voorzorgen werd er toch nog enige schade aangebracht en zo werd o.m. een winkelruit op het Casinoplein verbrijzeld. En van de ruine van het café bleef praktisch niets meer over...

Vóór de graafwerken lag het kruispunt op dezelfde hoogte als de spoorlijn en het café lag daarbij nog op een kleine verhevenheid. Vanuit dat café had men aldus een uitzicht over het station en de omliggende huizen zodat men, mits enige fantasie, van een "panorama" kon spreken en die naam werd, na het verdwijnen van het café, bewaard voor het restaurant en nu voor het flatgebouw en voor de rotonde die aldus in een put zijn komen te liggen i.p.v. een panorama te bieden.

Terloops: ik ben in de jaren zestig enkele keren in dat restaurant gaan eten en de eetzaal lag op het gelijkvloers en niet op de eerste verdieping en het is me niet bekend dat dit ooit anders geweest is.

Gepost door: Luc Debels | 13-05-12

Heel erg bedankt voor de extra informatie. Aangezien mijn stuk nog niet af is - dagje zee meegepikt intussen - kan ik die nog verwerken, hihi. Ik was trouwens van plan in mijn verdere uiteenzetting nog naar jou te verwijzen, Luc.

Gepost door: marc | 13-05-12

Prachtig stuk geschiedenis Marc en zo blijft de "Panorama" zijn naam behouden samen met Theo .... ja dat kan zeker van die bom een "tijdbom" nog nooit van gehoord , maar inderdaad de bommen werden gezaaid .... er steekt nog zoveel gevaar in de grond .

Gepost door: freddy | 14-05-12

Freddy: Een "tijdbom" is een bom die niet onmiddellijk ontploft, maar over een mechanisme beschikt dat de ontploffing pas na enige tijd veroorzaakt. Als die bom uit een vliegtuig geworpen wordt dan blijft ze een tijdje op de grond liggen en ontploft ze soms slechts na enkele uren. Het is de bedoeling om achteraf personen te doden die de slachtoffers van het bombardement komen helpen.

Als er nu in dat tijdmechanisme iets mankeert dan kan het gebeuren dat er geen ontploffing volgt en kan de bom gewoon blijven liggen. Maar het kleinste schokje (bvb. als men de bom jaren later wil weghalen) dan kan de ontploffing nog altijd gebeuren...

Tussen haakjes: de bommen die in 1944 op Kortrijk vielen, waren afkomstig van onze geallieerden...

Gepost door: Luc Debels | 15-05-12

bedankt voor dit leuke stukje! Ik herinner me nog dat ik me als kind afvroeg waarom die Neen Theo daar stond :) Nu is het mysterie eindelijk opgelost ;) Leuk trouwens om te lezen dat er ooit plannen geweest zijn om het station iets zuidelijker te leggen. Wanneer was dit juist en zijn daar nog concrete plannen voor geweest of was dit enkel een toenmalig idee?

Gepost door: hannes | 20-05-12

De commentaren zijn gesloten.