27-11-11

Zondags Kortrijk (ansicht 6)

Elke zondag een bijzonder prentje, een ansicht van Kortrijk.

Dujardins kapel1.JPG

"Ge zyt den Vlaming 't geen 't kapelletje van Tell den Zwitser is." dichtte Prudens Van Duyse in 1838.

Hij had het over de kleine veldkapel die Felix Edward Dujardin in 1832 liet bouwen op het vermoedelijke slagveld van de Guldensporenslag (1302), de Groeningekouter, even buiten de Gentpoort in Kortrijk. Het was het eerste tastbare monument van de Vlaamse romantiek. De guldensporenvieringen met nationale allures zijn immers ontstaan uit een jaarlijkse katholieke bedevaart naar die kapel. Pas vanaf 1902 werd de bedevaart vervangen door een optocht en niet meer naar de kapel maar naar het Groeningemonument - toen in opbouw - in de Groeningelaan. Maar waar het Groeningemonument staat opgesteld op een benepen plantsoen in een verkaveld en toegebouwd stadsdeel van de beginjaren 1900, stond de kapel bij haar bouw in 1832 echt aan de rand van drassige velden. Veel verbeelding had men toen niet nodig om er het decor van een bloedige strijd in te zien.

De kapel was lange jaren een van de eerste weinige beschermde gebouwen van Kortrijk. Ze werd eerder 'geklasseerd' als erfgoed dan bijvoorbeeld de Broeltorens. Ze staat er nog, in de Harelbeeksestraat, in het zicht van een van de drukste invalswegen van Kortrijk, de Gentsesteenweg. Maar ze is in deerlijke toestand.

Harelbeeksestraat.JPG

De oorspronkelijk vrijstaande kapel werd naderhand overbouwd en geïntegreerd in de fabrieksgebouwen van drukkerij J. Goddaer, later het bedrijf Gutenberg van boekbinder Soenen. In 2005 werden de industriële gebouwen afgebroken door de nieuwe eigenaar, de sociale huisvestingsmaatschappij Goedkope Woning van Kortrijk. Het was de bedoeling de kapel in de kortste keren weer op te nemen in een groter geheel, deze keer een flatgebouw. Maar door de martelgang die de aanvraag van de bouwvergunning moest doorlopen, is het beschermde erfgoed jarenlang blootgesteld aan weer en wind. Goedkope Woning bezat overigens al jaren die fabrieksgebouwen; tot de sloop werd besloten om te ontsnappen aan de leegstands- en verkrottingstaksen die jaar na jaar werden geheven.

Maar goed nieuws: een tijd geleden kwamen stadsbestuur en bestuur van Goedkope Woning eindelijk overeen en is de bouwvergunning toegekend.

Dujardins kapel2.JPG

De kapel is toegewijd aan Onze-Lieve-Vrouw van Groeninge. Dat was een zogenaamd miraculeus beeldje, in ivoor, dat op 11 juli 1302 de krijgskansen in het voordeel van de Vlaamse milities liet keren. Het stond toen opgesteld in de Groeningeabdij, die zich in die tijd nog niet in de Groeningestraat bevond maar buiten de stad in de Leiemeersen, ongeveer waar nu het open zwembad van de stad is. Het beeld wordt thans bewaard in de Sint-Michielskerk.

In het dak van de kapel was een gouden ridderspoor opgehangen. Zelfs Hendrik Conscience dacht in 1838, in het nawoord van zijn succesboek 'De Leeuw van Vlaenderen', dat het om een authentieke gulden spoor ging, buitgemaakt op het in de pan gehakte Franse ridderleger in 1302. Maar in 1840 werd de relikwie gestolen en naderhand vervangen door een replica. In de kapel prijkte een kopie van het miraculeuze beeldje.

Voor de petite histoire: ook voor het Groeningemonument is indertijd heftig gedebatteerd over wat het moest uitbeelden. De katholieken wilden een beeldengroep met hun O-L-Vrouwe erin; de liberalen wilden een grote leeuw. Het compromis is een Maagd van Vlaanderen geworden waarvan elke strekking kan denken wat ze wil. 

Dujardins kapel3.JPG

De losgekapte kapel is ter bescherming bedekt met plastieken zeildoeken. Maar wind en regen zijn er mettertijd toch in geslaagd het beschermde monumentje te degraderen. De neo-gotische versiering van het schermgeveltje met spitsboog is grotendeels afgebladderd. In de kapel zijn gulden spoor en voormeld beeldje verdwenen. De polychrome decoratie van het altaar en het pleisterwerk zijn aan het afbrokkelen. Aan de onderkant van het altaar is nog te lezen in gotische letters: "In 't jaar 1302 op Sente Benedertus dach in hoijmaent was de strijt te Curtrijke en zijn doot gebleven omtrent 21.000 Mn waer onder 63 hertogen, Graeven en 1800 Baender-heren en Edelen. R.I.P". Interessant is dat het ontmantelde kapelletje nu weer voor eventjes zijn oorspronkelijke buitenmuren laat zien, met spitsboogvormige valse ramen in de zijgevels.

Dujardins kapel4.JPG

Commentaren

Wat zijn Baender-heren?

Gepost door: Louis | 27-11-11

Baanderheer (banderheer en baanjerheer, bij verkorting banjer, in oudere vorm banerheer)

Benaming van de edelen die het recht hadden onder hun banier hun welgeboren mannen ten oorlog te voeren; hetzelfde als baanrots, dat inzonderheid in Vlaanderen en Brabant voorkwam. "Op grof wild, als harten, rheen, swynen, jaegt niemant, als specialyk van Staten gelast, behoudelyk Vry- of Baender-heeren", V. ZURK, Cod. Bat. 1170 . "Dien Oord (t. w. Gelderland) (werdt) behalve door den Vorst of Hertog, door Banderotsen of Bannerheeren, Ridderschap en Steden geregeerd", CHOMEL, Verv. 356 b.

http://www.onserfgoed.com/Oude-beroepen-B.html

Gepost door: Jos | 30-11-11

De commentaren zijn gesloten.