13-11-11

Zondags Kortrijk (ansicht 4)

 Elke zondag een bijzonder prentje, een ansicht van Kortrijk.

Den Hert 1.JPG

Het is geen hert (ook geen eland) maar een rendier. Het is geen overwinningsstandbeeld maar een uiting van intens verdriet en diepe rouw. Het is geen uiting van dankbaarheid van ons land aan onze bevrijders maar een gedenkteken geplaatst door de bevrijders zelf. Het is niet opgericht op Kortrijks grondgebied maar op een stuk Harelbeke dat bij de fusies van de gemeenten in 1977 bij Kortrijk werd gevoegd. 'Den hert', zoals het monument in de volksmond bekend staat, is het voorwerp van veel misverstanden. Hoe opvallend het beeld ook waakt over de drukke Gentsesteenweg en de Kortrijkse ring: weinigen kennen er de betekenis van. Zie ook de officiële erfgoedinventaris.

Newfoundland

Het monument herinnert aan de Eerste Wereldoorlog. Na de lange jaren in het slijk van de IJzervlakte wordt de Duitse bezetter in de herfst van 1918 achteruit geslagen door het bevrijdingsoffensief van de geallieerden. De keizerlijke bezettingstroepen bouwen dan de Leie uit tot een nieuwe verdedigingslinie, ervan gebruik makend dat de oostelijke Leieoever hoger lag dan de westelijke oever van waar de bevrijders komen opzetten (zie ook mijn stuk van gisteren). Op vrijdag 18 en zaterdag 19 oktober 1918 slagen drie Britse divisies, ten koste van zware verliezen, erin de Leie over te steken en het Duitse leger op de vlucht te jagen. Een onderdeel van die divisies was de 28e brigade, hoofdzakelijk samengesteld uit recruten van de Canadese provincie Newfoundland (Terre Neuve).

Newfoundland - door de eerste kolonisten, die Franstalig waren, Terre Neuve genoemd -, nu behorend tot Canada, was tot 1949 een aparte Britse kolonie. Het behoorde tot het Britse imperium. Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog werd in 1914 door de Britse overheid een 'Newfoundland Regiment' opgericht. Van de 6500 manschappen die ervan naar Europa werden verscheept, kwamen er 1200 niet levend terug. Zo werden er op 1 juli 1916, tijdens de eerste dag van de 'Slag aan de Somme', 800 Newfoundlanders in de strijd gegooid en daarvan schoten er 's avonds maar 70 meer over!

Bavikhove

De 28e brigade met de Newfoundlanders die de Leie kon oversteken op gammele loopbruggetjes en 'onder een regen van lood en staal' van Duitse kanonnen en machinegeschut, presteerde die heldendaad niet op de plaats waar nu het monument staat. Daar was de 26e brigade aan het werk, Schotten. De Newfoundlanders ageerden meer stroomafwaarts, tussen Harelbeke en Bavikhove.

Wat er ook van zij, de Newfoundlandse regering wou na de oorlog een symbolische daad stellen ter leniging van het trauma opgelopen door zijn bevolking bij het sneuvelen van al die zonen. Er werd beslist op vijf slachtvelden een identieke bronzen kariboe te plaatsen. De kariboe, het Noord-Amerikaanse rendier, was het embleem van het Royal Newfoundland Regiment. Vier monumenten kwamen in Noord-Frankrijk: in Marcoign Masnières, Gueudecourt, Monchy-Le-Preux en Beaumont-Hamel aan de Somme). Het vijfde bij ons aan de Leie. De beelden werden gegoten bij de Compagnie des Bronzes in Sint-Jans-Molenbeek. Een zesde kariboe werd opgesteld in Newfoundland zelf (St-John's).

Captain

De beeldhouwer was Londenaar Basil Gotto (1866-1954), ook Captain Gotto genoemd. In zijn bewogen leven maakte de beeldende kunstenaar actief drie grote oorlogen mee. In de Tweede Boerenoorlog in Zuid-Afrika (1899-1902, in ons land de aanleiding tot grote manifestaties tegen het Britse imperialisme - daar dankt café Bloemfontijn in de Stasegemsestraat zijn naam aan) was Captain Gotto oorlogscorrespondent voor Britse kranten. In de Eerste Wereldoorlog was hij instructeur. De Newfoundlanders kregen onder meer van hem schiettraining.

Het monument is gebouwd in 1924 op kosten van de Imperial War Graves Commission en wordt nog altijd onderhouden door de Commonwealth War Graves Commission.

Canadapopulieren

De bronzen kariboe staat op een namaak rotspunt. Over die sokkel bestaat een niet opgelost vraagstuk. Volgens de enen komen de op elkaar gebetonneerde steenbrokken uit Newfoundland. Volgens de anderen gaat het om brokstukken van belangrijke Belgische gebouwen die door de Duitsers zijn vernield, zoals de universiteitsbibliotheek van Leuven.

Wat ook bij het monument hoort, is het bosje hoogstammen dat uit de winterbedding van de Leie oprijst achteraan het beeld. Het zijn niet toevallig Canadapopulieren. Zij bieden een woonplaats aan een van de grootste kolonies kauwen in Kortrijk. Tot 1974 was het bos - beschermd landschap! - dubbel zo groot. Het werd gehalveerd door de aanleg van Kortrijkse ring R8. Door die ring kreeg het monument ook een ander 'domicilie'. Bij de fusies van de gemeenten in 1977 bleef Harelbeke een aparte entiteit maar, zoals Kuurne, verloor het aan Kortrijk dat deel van zijn grondgebied dat binnen de Kortrijkse ring lag. 

Hedentendage vecht de kariboe een strijd om de aandacht uit met het bontgekleurde huisje van verffirma West Paints aan de overkant van de Gentsesteenweg. Abstractie gemaakt van de kleurenexplosie heeft het huisje toch ook wel iets soldatesk; het lijkt wel een schuilhokje voor een schildwacht. 

Den Hert 2.JPG

De commentaren zijn gesloten.