24-10-11

Bankcrisis in Kortrijk ... in 1871

Banque Bertrand1.JPG

De bankencrisis en vooral de afgang van Dexia en de Gemeentelijke Holding zetten het Kortrijkse stadsbestuur een lelijke pad in de korf. Toevallig 'herdenken' wij in Kortrijk de 140ste verjaardag van de ondergang van de eerste echt-Kortrijkse bank, de Banque Bertrand Van Dorpe. De bank ging overkop in 1871 door verkeerd uitgevallen ... speculaties. De familie Bertrand Van Dorpe had zich te ver gewaagd met leningen aan lokale stampkoten (olieslagerijen) die olie gingen stapelen aan de dokken van Parijs in het vooruitzicht van de heropbloei van de economie na de Frans-Duitse oorlog. De olieslagers zagen al hun aanzienlijke voorraden olie in de Franse hoofdstad in rook opgaan in de volksopstand die de Commune van Parijs werd genoemd.  

Door het nagenoeg waardeloos worden van de Dexia-aandelen die de stad via de Gemeentelijke Holding bezit, verliest Kortrijk de vette winstdeelnames die men jarenlang gewoon was. Bovendien zal de stadsontvanger op de stadsbalans meer dan vijf miljoen euro moeten afboeken, want dat hoge verdrag is ingeschreven voor het aandelenbezit Dexia (Gemeentelijke Holding). Die vijf miljoen is overdreven; dat bedrag is gebaseerd op een waarde per Dexia-aandeel van 21 euro. Dat heeft de stad nooit betaald. Maar het verlies is niettemin pijnlijk. Zie mijn eerder stuk.

Banque Bertrand Van Dorpe

Ook 140 jaar geleden werd de stad getroffen door een bankcrisis, hoewel naar mijn weten het stadsbestuur zelf geen verlies leed in tegenstelling met nu. Ook toen was de oorzaak roekeloze investeringen, 'rommelkredieten' om een woord te gebruiken dat in die tijd nog niet gangbaar was.

De eerste moderne bank in Kortrijk opende zijn loketten in de Rijselsestraat nr. 33.

Die eerste moderne bank was de Banque Bertrand Van Dorpe, opgericht in 1835. Pas in 1873 stak een concurrent de kop op: de Banque de Courtrai S.A. onder het voorzitterschap van de  brouwerszoon, advocaat en politicus Pieter Tack, die het in 1870 heel eventjes tot Belgisch minister van Financiën schopte. Ook die Bank van Kortrijk bestaat intussen al lang niet meer. Na diverse andere West-Vlaamse banken opgeslokt te hebben, werd de instelling in 1935 zelf opgeslokt door de Société Générale de Belgique, vanaf 1965 de Generale Bankmaatschappij (in 1998 opgegaan in Fortis, dat zelf door de bankcrisis in 2008 in handen is gevallen van BNP Paribas). Jozef De Jaegere, Kortrijks burgemeester van 1983 tot 1987, schoonvader van Stefaan De Clerck, was jarenlang in de raad van bestuur van de Société Générale, de vertegenwoordiger van de belangen van de Kortrijkse aandeelhouders.

Kelders

In 'Kortrijk ... 70 jaar terug'  schrijft dr. August Peel dat de zware kelders van de bank nog te zien zijn in het huis dat op het moment dat hij zijn badinerend boekje schreef (1946) daar nog stond. Of die kelders daar nog onder de grond zitten, is hoogst twijfelachtig. Het herenhuis is immers gesloopt om plaats te maken voor een van de vele hoge appartementsgebouwen die de Rijselsestraat sieren, de Residentie Manderley. Wie evenwel nog dergelijke massieve kelders wil bewonderen, kan zich wenden tot Het Textielhuis, nr. 19 in dezelfde straat. Ooit moet er toch eens een inventaris worden gemaakt van de onderaardse gangen en ruimten in die straat, die volgens hardnekkige geruchten ooit doorgang hebben gegeven tot in de Halletoren op de Grote Markt.

Hoe het bankgebouw er moet hebben uitgezien, kan je nog zien als je naar de enkele resterende herenhuizen in neo-classisistische stijl in de Rijselsestraat kijkt, bijvoorbeeld aan de overkant van de straat. Ironisch genoeg vestigt zich binnenkort in de Rijselsestraat 33 opnieuw ... een bank: de Recordbank.

Manderley.JPG

Commune van Parijs

De Kortrijkse Bank Bertrand Van Dorpe deed goede zaken tot in 1870 de Frans-Duitse (Frans-Pruisische) oorlog uitbrak. Begin 1871 was de Franse nederlaag zichtbaar nakend en handeldrijvend Europa maakte zich klaar om in te spelen op de grote vraag naar goederen na de wapenstilstand. Zo gingen de vele stampkoten (olieslagers, meestal met molen) aanzienlijke hoeveelheden vaten olie klaarleggen in de dokken van Parijs. Bertrand van Dorpe financierde de operatie. Maar men vergaloppeerde zich ferm.

Na de capitulatie van de Franse regering brak in Parijs een opstand uit, met de medewerking van grote delen van het verslagen leger. De opstand ging politiek gezien de socialistische richting uit. De 'Commune van Parijs' was het eerste socialistische experiment in de geschiedenis. De opstand werd wreedaardig neergesabeld - honderden communards werden 'au mur' gefusilleerd - in de 'semaine sanglante' in mei 1871. Door de Franse voorlopige regering met passieve steun van de Pruisische legers. Het liedje 'Le temps des cérises' wordt met die verpletterde hoop van het werkvolk geassocieerd.

Of er Kortrijkzanen mee op de barricaden hebben gestaan in Parijs weet ik niet. 't Zou mij niet verwonderen - de medestanders kwamen van overal. In elk geval was er op het congres van Brussel (1868) van de Eerste Socialistische Internationale (The International Working Men's Association, 1864-1876) een delegatie aanwezig vanuit Kortrijk.

Vereffening

De hevige strijd van barricade tot barricade en straat tot straat had tot gevolg dat de opgeslagen olievoorraden op de Parijse kaaien totaal uitbrandden. De olieslagers waren hun marchandise en de bank zijn geld kwijt. De bank probeerde nog een concordaat aan te vragen - een vereffening à la Gemeentelijke Holding - maar niet alle schuldeisers gingen daarmee akkoord. In 1874 sprak de handelsrechtbank van Kortrijk zijn grootste faillissement tot dan uit.

De familie Bertrand Van Dorpe verhuisde dan maar in 1875 met de restanten van haar fortuin naar Brussel. Tegen 1880 waren zij er weer bovenop, onder meer door een lucratieve financiering van de spoorlijn Warschau-Wenen. Maar met Kortrijk wilden zij niets meer te maken hebben. Volgens dr. August Peel hebben zij toch een deel van hun schulden aan Kortrijkse schuldeisers nadien afgelost. Maar nooit hebben zij één cent willen betalen aan de schuldeisers die tegen het concordaat hadden gestemd.

Rijselsestraat overkant.JPG

 

De commentaren zijn gesloten.