02-11-10

Erfgoedsubsidie of vandalensubsidie voor Kortrijkse Park Nolf?

park Nolf gloriette.JPG

Vlaams Erfgoedminister Geert Bourgeois, tevens minister-president, N-VA, geeft AZ Groeninge een subsidie van 142.639 euro voor zogenaamde restauratiewerken aan verschillende elementen van het beschermde Park Nolf, in de Doorniksewijk in Kortrijk. Het Kortrijkse stadsbestuur van zijn kant komt met 42.791,70 euro over de brug; en het provinciebestuur van West-Vlaanderen met hetzelfde bedrag. De fusiekliniek zelf moet nog een kleine 52.000 euro bijeen zien te scharrelen.

AZ Groeninge is de rechtsopvolger van de vroegere Kliniek Maria's Voorzienigheid, waarvan de directie met medeweten van de kloosterorde, in 1985 bij nacht en ontij het beschermde landhuis Nolf liet slopen. Diezelfde instantie liet het eveneens en apart beschermde park van het landhuis in de jaren nadien schromelijk verkommeren. Prieel ('gloriëtte' in Chinese trant) en uitkijktoren ('mirador' met wenteltrap in Vlaamse renaissance) werden met gaten in hun dak overgeleverd aan de weersomstandigheden. Twee jaar later ontdekte ik op de erfgoeddag (22 april 2007) dat iemand met grof bulldozergeweld ook de gloriëtte had gesloopt. Zelfs de negentiende-eeuwse tegels waren van de vloerplaat geschraapt. In tegenstelling met zijn prompte optreden bij de rechtbanken in 1985, liet het stadsbestuur deze keer begaan.

Groot is dan ook mijn verwondering dat de rechtsopvolgers van de wederrechtelijke vernielers van genoemd bouwkundig erfgoed er thans in geslaagd zijn overheidsgelden te bemachtigen voor een zogenaamde restauratie van het park met inbegrip van toren en prieel. Wat is er nog te restaureren aan een 'gloriëtte' die gesloopt is tot op haar fundamenten? Wat is er nog te restaureren aan een uitkijktoren waarvan wenteltrap en klokvormig dak zijn uitgebroken? Had de verantwoordelijke instantie niet veeleer moeten veroordeeld worden tot herstel op eigen kosten van wat zij grovelijk nalatig had laten tenietgaan? En als men toch in extremis iets wil doen voor het erfgoed Nolf in de Kortrijkse Doorniksewijk, dat men dan vlug het koetshuis beschermt. Dat staat er nog, maar het zal binnenkort zijn functie verliezen als de kliniek in de Loofstraat geheel en al verhuisd wordt naar de fusiecampus Kennedylaan.

Landhuis

De afbraak van het landhuis Nolf - gebouwd door die andere textieldynastie Vercruysse - in de Doorniksewijk 128 in Kortrijk was een misdrijf 'met voorbedachten rade'. Voor de wederrechtelijke sloping van het officieel beschermde kasteeltje in empirestijl, bouwjaar 1870, kozen de opdrachtgevers, de directie van de Kliniek Maria's Voorzienigheid, Loofstraat, en de patronerende kloosterorde, de nacht van 15 op 16 augustus 1985. Het 'bouwverlof' was juist beëindigd. Uiteraard was het de bedoeling dat geen enkele instantie de afbraak zou kunnen stilleggen. Stad Kortrijk, dat eerder een slopingsvergunning had geweigerd, heeft nadien verschillende processen ingespannen. In eerste aanleg besliste de rechter tot ieders verrassing dat het gebouw heropgebouwd moest worden. Maar daarna volgde een juridische uitputtingsslag van niet minder dan veertien jaar, tot bij de hoogste rechtbanken (Hof van Beroep en Raad van State). 

Uiteindelijk kwam het tot een overeenkomst om de uitzichtloze vijandelijkheden te staken (dading) in 1998. In ruil voor het stopzetten van alle rechtszaken was het ziekenhuis bereid de stad op zijn grond een fietspad te laten aanleggen. Het is niet de schuld van het ziekenhuis dat het fietspad er intussen nog altijd niet helemaal ligt. Het is het stadsbestuur dat er niet aan voortgedaan heeft; er moest immers nog een doorgang aangekocht worden bij aanpalende eigenaars. Pas nu zijn die aankopen aan de gang; hopelijk kan het fietspad dat nu al twaalf jaar doodloopt op betonplaten, binnenkort worden doorgetrokken. Zie mijn eerder stuk.

Landschapspark

Intussen hadden de Vlaamse erfgoeddiensten gepoogd te redden wat er te redden viel en zij beschermden het Engelse-landschapspark waarin het betreurde landhuis lag. Die bescherming (2003) kwam er niet te vroeg want het ziekenhuis koesterde plannen om van het park een grote parking te maken. Ook daarvoor weigerde het stadsbestuur de bouwvergunning. Niettemin egaliseerde het ziekenhuis de plek waar ooit het landhuis stond met een kiezelverharding; daar konden dan toch enkele wagens worden geparkeerd.

De rest van het park werd aan zijn lot overgelaten. Toen ik er in 2005 poolshoogte ging nemen, schrok ik van de verwaarlozing (stuk 2005).

Volgens de inventaris van het bouwkundig erfgoed is de landschapstuin voorzien van twee merkwaardige bouwsels: een 'gloriëtte' (prieel) en een 'mirador' (uitkijktoren). De gloriëtte, in de vorm van een houten fijn gesculpteerd tempeltje in Chinese trant, werd opgetrokken op een hoge vijveroever ten westen van het centrale gazon. Door haar inplanting op een imitatie-rotsstructuur met plantenbekkens kon de hoogte van de heuvel maximaal worden benut. Ze bood uitzicht over het gazon en de vijver.

De mirador is achthoekige uitkijktoren op het verste en hoogste punt van het park ten oosten van de vijver. Het is een gebouwtje in neo-Vlaamse-renaissancestijl met witsteenbanden. Het dak was in 2005 al half gesloopt en is nu helemaal verdwenen. Dat dak had de vorm van een houten klokvormige torenspits met acht ovalen kijkopeningen. Die houten verdieping kon bereikt worden met wenteltrap maar die was in 2005 ook al weg. Een boogvormige brug over de vijver was al eerder vervangen door een geval met betonplaten.

mirador Nolf.JPG

Naar aanleiding van de Erfgoeddag van 2007 ging ik nog eens kijken in het park Nolf. Tot mijn ontzetting ( stuk 2007) stelde ik vast dat ondertussen ook de gloriëtte grondig was verwijderd. Niet alleen was de gesculpteerde houten tempel gesloopt; de afbrekers hadden zelfs de inspanning geleverd om ook de vloer met negentiende-eeuwse tegels weg te kappen. Gebroken en hele tegels en brokstukken van het prieel waren nog te vinden in het struikgewas.

Verwaarlozing

Die vaststellingen in 2005 en 2007 tonen aan dat de eigenaar van dat beschermd erfgoed zich al die jaren niet gekweten heeft van zijn verplichtingen. Op dergelijke schromelijke verwaarlozing staan sancties. Voor de sloop van de gloriëtte was er bovendien geen vergunning. Het is dan ook heel merkwaardig dat die eigenaar thans fors gesubsidieerd wordt voor "het uitvoeren van restauratiewerken aan de tuin, toegangshek en dreef, toren en gloriëtte" (citaat besluit Erfgoedminister Geert Bourgeois). Had men niet veeleer de eigenaar, thans AZ Groeninge, moeten veroordelen tot herstel in de oorspronkelijke toestand? Overigens is het maar de vraag wat er nog kan gerestaureerd worden aan een prieel dat is gesloopt tot en met zijn fundamenten. En van de mirador schiet niet veel meer over dan een zwaar beschadigde ruwbouw.

Het kabinet van vice-minister-president Geert Bourgeois reageert gepikeerd op mijn bericht (reactie van woordvoerder Chris Michel in Het Laatste Nieuws van 13 november 2010). Volgens het kabinet is geen sprake van vandalisme maar is alles bewust gedemonteerd om diefstal te vermijden. Alles zou veilig opgeborgen liggen in afwachting van de restauratie. Ik hoop dat er toch wel enkele elementen 'veilig opgeborgen liggen', maar mijn vaststellingen in 2007 laten het ergste vrezen. Maar zelfs als men in 2007 een en ander in veiligheid heeft gebracht, dan nog moest men dat doen omdat men in de jaren ervoor (vanaf 1985) de boel zonder scrupules had verwaarloosd. Fatale verwaarlozing is ook vandalisme.

Bescherm de koetshuizen!

Van het domein Nolf (of domein Vercruysse) is nog een relict aanwezig: de koetshuizen, palend aan de achterkanten van de Doorniksewijk. Ook dat is een interessant stuk bouwkundig erfgoed, ontworpen in neo-Vlaamse-renaissancestijl in 1873 door architect Leopold De Geyne. Het is door de kliniek onder andere gebruikt als laboratorium. Die herbestemming heeft wellicht het monument gered. Maar binnen afzienbare tijd verhuist de hele kliniek naar de nieuwe campus Kennedylaan. Dat zou dan betekenen dat die voormalige koetshuizen onbenut blijven. Het gebouw geniet trouwens nog geen officiële bescherming. Als men het ernstig meent met het instandhouden van de restanten van het domein Nolf, zou men beter voor die koetshuizen een beschermingsbesluit nemen.

koetshuis Nolf.JPG

De commentaren zijn gesloten.