15-06-10

Moet unieke leembouw in Heule plaatsmaken voor verkaveling?

 

Rijs1

Een laatste overblijfsel van de oeroude leembouw in het Kortrijkse gaat binnenkort voor de bijl. Verspreide landelijke bewoning in de Roeselaarsestraat moet plaatsmaken voor een grote verkaveling in een recent vastgelegde zone voor Stedelijk Wonen. Momenteel pronkt daar nog een prachtig landschap, met uitzicht op de watertoren van hoog Gullegem en op Heulebus. Voor een boerderijtje, 't Rijs, en een kortwoondershuisje verleende het stadsbestuur vorig jaar al een sloopvergunning. Vooral het huisje, met binnenmuren uit gevlochten lemen wanden, is een waardevol bouwkundig relict. Zou het dan toch niet kunnen geïntegreerd worden in de verkaveling?

Kortwoonder

Het landarbeidershuisje - in Kortrijk een 'kortwoondershuisje' genoemd - Roeselaarsestraat 44 in de Kortrijkse deelgemeente Heule, staat zowat 100 meter 'innewaarts', aan een voetweg die door de stad voorbeeldig is geasfalteerd. Wellicht is dat de reden waarom het is ontsnapt aan de aandacht van de Vlaamse erfgoedbewaarders. Het merkwaardige bouwsel is niet opgenomen in de inventaris van onroerend erfgoed. Het is lezer Johan Van Herwegen die mij in een reactie op mijn stuk over de hoeve Te Coucx wees op het unieke van dit bouwkundig erfgoed.

Het unieke van dit huisje is het interieur. De binnenwanden zijn uitgevoerd in een oeroude techniek die in de negentiende eeuw in onbruik is geraakt nadat hij was gedegradeerd tot een bouwmethode voor arme mensen. Het gaat om de leembouw. In plaats van met (bak)stenen te bouwen, maakte men een houten skelet waartussen men takken vlocht die men nadien opvulde en tot een gladde wand maakte met een vochtige brei van aarde (leem en klei). Ik zou niet weten waar er in groot Kortrijk nog gebouwen te vinden zijn in vakleemwerk. In dit huisje zijn de binnenmuren nog in authentiek met leem bestreken takkenvlechtwerk! Ook de eiken balken die het skelet vormen van het huis zijn nog te zien. Waarschijnlijk is dat het enige relict van deze bouwtechniek in het Kortrijkse.

leem3

Voutekamer

Het huisje dateert waarschijnlijk van het einde van de jaren 1700. Op de Kabinetskaart van de Oostenrijkse Nederlanden (de Ferrariskaarten, 1771-1778) staat het niet afgebeeld. Of het zou moeten zijn dat graaf de Ferraris zich een beetje van plaats heeft vergist - er staan wel degelijk een paar diepergelegen gebouwen op zijn kaart ter hoogte van de Roeselaarsestraat. Op de Popp-kaart van 1834 staat het huisje wel. Philippe-Christian Popp maakte voor het jonge België een eerste poging van kadasterkaarten.

Op die Popp-kaart heeft de landelijke woning een duidelijke tweedelige indeling. Die is vandaag nog altijd te merken in de achtergevel. Het best bewaard gebleven rechterdeel van de achtergevel was voorzeker het woongedeelte, dat aan zijn linkerkant boven een halve kelder een voutekamer heeft. Het linkerdeel van het oorspronkelijke gebouw was waarschijnlijk een schuur of stal. Van het brede gat van de poort heeft men, bij een verbouwing van de schuur tot living, een groot venster gemaakt dat uitgeeft op de tuin en het achterliggende bucolische landschap. Tegen de linkerzijgevel van het eenlagige gebouw onder zadeldak is een stalletje gebouwd voor een paar schapen of geiten, en men kan er nog het originele gebinte bewonderen.

leem4

Bokrijk

In de woning zijn ook een paar rug-aan-rug gebouwde monumentale schouwen te zien (met toegemetste open haarden), maar het is de vraag of die authentiek zijn. Die schouwen staan wel onder het enige rookkanaal van het huis. Het dak is bedekt met boerenpannen maar vroeger moet dat stro zijn geweest. Van de nabijgelegen hoeve 't Rijs is geweten dat het stro op het dak pas in 1920 is vervangen door keramische kleipannen.

Aan de voorkant van het erf staat nog een bijgebouwtje (overbuur? schuur? wagenkot?). Ook dat bijgebouwtje is al opgetekend op de Popp-kaart. Huis, bijgebouw en erf zijn afgesloten van de voetweg door een poort waarin een mariakapelletje is verwerkt. Kortom, het is een gebouw is een stuk bouwkundig patrimonium dat een diepgaander onderzoek verdient, en dat het in Bokrijk niet zou misstaan.


Roeselaarsestraat 44 poort

'T Rijs

an diezelfde voetweg tussen de Roeselaarsestraat en de Vlasrootstraat staat ook de hoeve 't Rijs, Roeselaarsestraat 46. De hoeve kreeg die naam na het stopzetten van een gelijknamig cafeetje, Roeselaarsestraat 72. Sinds de jaren twintig van de vorige eeuw werd de hoeve generaties lang uitgebaat door de familie Claerbout. Tot in de jaren tachtig bewerkte de boer zijn land nog met paarden, als laatste in Heule!

rijs2

Ook die hoeve dateert waarschijnlijk van het begin van 1800 of het zou ook hier moeten zijn dat de geografen in dienst van graaf de Ferraris in 1777 de hoeve een beetje dichter bij de Roeselaarsestraat hebben getekend dan het in werkelijkheid was. In elk geval staat de u-vormige hoeve op de Popp-kaart van 1834.

Roeselaarsestraat 46 schuur

De hoeve is veel meer verbouwd dan voormeld huisje met lemen binnenwanden. Haar uitzicht is van begin 1900. Dit gebouwengeheel is wel opgenomen in de officiële Vlaamse Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Ze wordt als volgt omschreven: "Losse bakstenen bestanddelen gegroepeerd rondom bekiezeld erf. Erfoprit gemarkeerd door ijzeren hek. Ten noorden boerenhuis en ten oosten schuur". Ze is ook opgenomen in het Heulse deel van de reeks 'Landelijk leven en hoevengids Groot Kortrijk' van de auteurs J. Roelstraete, I. Callens, L. Ghilgemyn en C. Decaluwe.

Roeselaarsestraat 46 huis

Sloopvergunning

Voor zowel de hofstede 't Rijs als het landarbeidershuisje heeft het stadsbestuur van Kortrijk op 16 september 2009 een vergunning uitgereikt voor sloping. Bouwpromotor Woningbouw Huyzentruyt wil daar immers zijn verkaveling 't Rijs realiseren. Naar verluidt, is de promotor een inrichtingsstudie aan het maken. Als een van de weinige voorwaarden opgelegd aan de sloper is bepaald dat hij de nodige voorzorgen moet nemen bij de afbraak van de eternit-dakbedekkingen (asbest!).

De verkaveling past in het Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan (GRUP) 'Afbakening regionaal stedelijk gebied Kortrijk' van 2006. In dat GRUP is het gaaf gebleven landschap met schilderachtige vergezichten op kilometers afstand van het stadscentrum bestempeld als 'zone voor stedelijk wonen'.

Integreren

Spontaan stoort het bovendien dat twee landelijke woningen die op het eerste gezicht nog altijd in goede staat zijn onderhouden, zullen worden afgebroken. De hoeve heeft bovendien een zekere erfgoedwaarde en het landarbeidershuis heeft dat onmiskenbaar nog meer.

Als het mooie landelijk gebied er dan toch moet worden geschonden door een verkaveling, dan zou het toch moeten mogelijk zijn beide stukken bouwkundig erfgoed in die verkaveling te integreren. En het Vlaams Instituut voor Bouwkundig Erfgoed moet dringend eens ter plaatste afstappen om de historische waarde van het kortwoondershuisje te schatten.

Roeselaarsestraat 46

 

13:41 Gepost in Algemeen | Permalink | Commentaren (3) |  Facebook |

Commentaren

Wat niet te begrijpen is indien we naar stad gaan om te vragen om te vragen wat we nog mogen doen op onze grond dan is het antwooord niets terwijl een bouwpromotor als hyzentryt maar kan doen en laten wat hij wil zijn zij sponsor van iemand?
bewoner vlasrootstraat
onmmiddelijke omgeving

Gepost door: russel | 04-07-10

Het is er dan toch van gekomen,na het platwalsen van het huisje + hofstee heeft Huyzentruyt bekend gemaakt dat hij start met de 1ste fase van de nieuwe verkaveling ten koste van onze doodlopende straat waar het een kindvriendelijke en een rustige groene buurt was gaat men nu twee nieuwe straten van de verkaveling door deze straat loodsen.
We vrezen ervoor als de ongeveer 150 te bouwen woningen klaar zijn en elk gezin over twee auto's bezit dat het hier een zeer drukke bedoening gaat worden om dan nog maar te zwijgen over het sluipverkeer die uit Gullegem richting Lendelede en industriezone Kuurne moet.
Bij het oude huisje was er ook een natuurlijke een open beek komende van de Vlasrootstraat richting Roeselarestraat die zijn werk deed als waterbuffer voor de vele velden rondom,die gaat nu ook verdwijnen.Bij hevige regen zien wij telkens de velden water opnemen en gaat zelfs de beek telkens een beetje uit haar oevers naar de lager gelegen velden,waar moet dit water nu heen?Er is zelfs sprake van een groengebied met vijver,als die overloopt wat zal dan gebeuren?Ik kan me niet van de indruk ontdoen dat er bijzondere relatie bestaat tussen de diensten in stad Kortrijk en de bouwpromotor want als het oude huisje te koop aangeboden werd was er enorme interesse van particuliere kopers tot zij bij notaris en stad Kortrijk aanklopten en daar ontmoedigt werden.De streek bij de Vlasrootstraat grenst aan een groenzone ingekleurd gebied maar ik vrees ervoor dat dit ook niet lang meer zal duren.Het is één van de nog groene stukken die overblijft in Heule ( buiten een park die telkenmale onder water staat)en we vrezen dat dit ook ten prooi zal vallen aan de bouwwoede hier in Heule.
Het is ook opmerkelijk dat ieder kavel hier in Heule grotendeels in de handen komt van dezelfde bouwpromotor,daar stel ik en vele mensen in Heule zich vragen bij.

Gepost door: bewoner vlasrootstraat | 22-01-12

Ikzelf groeide erop als kind.Intussen zijn verschillende mensen heengegaan.Daar gaat een stuk van onze jeugd,maar positieve is dat na jarenlange jaloezie en onrust , geroddel tot buren-gestalk in deze " kindvriendelijke "... en " rustige groene buurt " eindelijk de rekening is gemaakt.... "
Hopelijk is die volgende generatie ook al iets moderner,en word er niet meer toegestaan dat plots je buur komt aanschuiven bij het avond-eten.... of het fruit verdwijnt uit de tuintjes.

What Goes Around Comes Around

Gepost door: someone | 26-01-13

De commentaren zijn gesloten.