01-06-10

De Congoreis van Kortrijks senator Arthur Clays - een feuilleton - aflevering 0

ac kongo 1955 1

Naar aanleiding van de vijftigste verjaardag van de onafhankelijkheid van Congo publiceert Kortrijklinksbekeken een exclusief reisverslag van de Kortrijkse senator J. Arthur Clays, die in 1955 toenmalig Belgisch-Congo bezocht. Het wordt een feuilleton in zes afleveringen, dat zal verschijnen in een wekelijkse frequentie. Het feuilleton is gebaseerd op het originele reisverslag van de socialistische senator en wordt geïllustreerd met zijn eigen foto's. Merkwaardig hoe men toen, vijf jaar voor de wegen van België en zijn kolonie uiteen gingen, nog niet het minste besef had van de dramatische gebeurtenissen die komende waren. Maar hoewel Arthur Clays niet ontsnapte aan de algemene opvattingen over de Afrikaanse kolonie, gaf hij op zijn expeditie toch volop zijn ogen de kost en spaarde hij zijn kritiek niet op de uitbuiting en de discriminatie die hij waarnam.

Congoweg

Op 30 juni 2010 is het vijftig jaar geleden dat Congo onafhankelijk werd. Kortrijk heeft wel een onooglijk Leopold II-laantje, weggedoken achter het park van deelgemeente Heule, maar geen monument zoals in Oostende waar de koning-rubberboer wordt geëerd voor zijn - bloedige - inspanningen om België een Afrikaanse kolonie toe te spelen.

Kortrijk heeft wel een Congoweg, een doodlopend zijstraatje van de Zandstraat - nu vooral gebruikt door fietsers als onderdeel van het Guldenspoorpad - leidend naar ettelijke hectaren spoorterreinen. Vroeger was daar de 'Congostatie', het goederen- en rangeerstation van Kortrijk. Die spoorweginfrastructuur werd ingericht in 1883. Op dat moment was daar in de Zandstraat de herberg Au Congo. Zelfs in zijn standaardwerk 'Het herbergleven in Kortrijk', kan Egied Van Hoonacker niet zeggen of het station genoemd is naar het café of omgekeerd.

J. Arthur Clays

Ik wilde al langer iets Kortrijks publiceren over Congo, maar van enige nauwe band tussen de Groeningestad en de (ex-)kolonie is niet veel te vinden. Of ik zou het moeten hebben over CVP-politicus Andries Dequae, die van 1950 tot 1954 minister van Koloniën was. Niets in Kortrijk dat daaraan herinnert. Maar toen kreeg ik van Geraard Clays, zoon van de socialistische senator en gemeenteraadslid, een groot karton uit het archief van zijn vader. En daarin stak een schat aan documenten, foto's en ooggetuigeverslagen over de Congo-reis van een delegatie van de commissie voor Landsverdediging van de Senaat, van donderdag 22 september 1955 tot vrijdag 14 oktober 1955.

Arthur Clays heette eigenlijk Jozef Arthur Clays, maar om het onderscheid te maken met zijn vader werd zijn tweede voornaam zijn roepnaam. Hij werd geboren op 25 februari 1893 als oudste uit een gezin van acht kinderen. Hij was nog geen elf jaar toen hij al naar de fabriek moest om te werken voor zijn straatarme familie. Het was daar dat hij die andere socialistische pionier leerde kennen, Jozef Coole.

Het clevere arbeiderskind-kindarbeider werd al ras militant van de jonge socialistische beweging in Kortrijk en hij kon met bijscholing zich opwerken tot afdelingssecretaris van de Belgische Werkliedenpartij en tot bediende bij de Federatie de Vakbonden. Hij deed op 11 april 1927 zijn intrede in de gemeenteraad. In 1932 werd hij plaatsvervangend volksvertegenwoordiger en op 24 mei 1932 senator voor Kortrijk-Ieper. Hij bleef in de hoge vergadering tot 1961.

Congo-reis

De Congo-reis waar Arthur Clays aan deelnam, was amper enkele weken na de beroemde Congo-reis van koning Boudewijn - de 'Bwana Kitoko-reis' (mooie heer), een propaganda-operatie zonder weerga van de Belgische kolonisator. Niets kon toen laten vermoeden dat het enthousiasme van de inheemse bevolking enkele luttele jaren volledig zou verdrongen worden door een streven naar onafhankelijkheid en zelfbeschikking.

Behalve zijn eigen opgeschreven reisindrukken en foto's, bevat de archiefdoos ook heel wat documentatie die autodidact Arthur Clays  leergierig had verzameld en zorgvuldig heeft gespaard. Daarin steken ook documenten die de Kortrijkse Congo-reiziger alleen kon bekomen dank zij zijn parlementair controlerecht. Zo bijvoorbeeld een ultra geheim rapport van de Staatsveiligheid over de toestand van de kolonie in 1955.

Reisindrukken

Stof genoeg dus voor een zestal reportages, die hier van nu tot 30 juni 2010 zullen worden gepubliceerd. De foto's die hierbij worden gebruikt, zijn nooit eerder gepubliceerd. Arthur Clays zelf verwerkte zijn reisindrukken in een voordracht met 'lichtbeelden' waarmee hij een succesvolle tournee maakte naar verschillende afdelingen van zijn partij. 

De Kortrijkse senator beëindigde zijn voordracht steevast met volgende beschouwing: "Ik zag een groot deel van de wereld. Het was een reis van wonderen en emoties, doch ook van ontdekking der bittere ellende, grote rijkdom en bittere armoede waaronder miljoenen mensen lijden en slechter leven dan dieren en strijden tegen de natuur en tegen de uitbuiting van de grote meesters om in leven te kunnen blijven."

ac kongo 1955 1001

23:54 Gepost in Algemeen | Permalink | Commentaren (2) |  Facebook |

Commentaren

Daar kijk ik naar uit!
Overigens was Kortrijkzaan André Dequae van 1950 tot 1954 minister van koloniën, maar het is me niet bekend of hij ooit in Congo geweest is.

Gepost door: Bernard Pauwels | 02-06-10

Dequae Bedankt, Bernard. Die informatie heb ik verwerkt.

Dequae was een jaartje te vroeg Koloniënminister af om de koning te vergezellen in 1955.

Gepost door: marc | 02-06-10

De commentaren zijn gesloten.