26-08-09

Na de volkstuinen verdwijnt ook Ten Akker uit de Kortrijkse Goedendaglaan

Ten Akker 11

Eens te meer verdwijnt in Kortrijk een 'landmark', een gebouw dat een wijk tekent. In de Goedendaglaan - ooit Nieuw Kortrijk - is men het gewezen café Ten Akker aan het slopen, een trapgevel uit de jaren 1920. Er komen drie appartementen in de plaats. Het gebouw herinnert aan de rol van Het Werk Van Den Akker bij de urbanisatie van dit stuk Kortrijk, gelegen in de hoek tussen de spoorlijn naar Gent en de afgedankte spoorlijn naar Ronse. Het "waterzieke" gebied werd eerst gekoloniseerd door de vestiging van volkstuinen, die naderhand werden verkaveld - wat van meetafaan ook de bedoeling was. De laatste volkstuintjes verdwenen in de jaren 90; nu verdwijnt ook het lokaal dat aan de oorsprong van de wijk herinnerde. Het is in de laatste 20 jaar de thuisbasis geweest van Chiro Sint-Jan.

Ten Akker!

"Ten Akker", het klinkt als een strijdkreet, zoals "Ten aanval!" of "Ten oorlog!". En, inderdaad, "Ten Akker" herinnert aan een verovering: de stad die zich uitbreidde over een weerbarstig randgebied. Ten zuiden van de spoorlijn naar Gent lag ter hoogte van de uit 1905 daterende parochie Sint-Jan een waterziek gebied. Dat gebied maakt deel uit van dezelfde strook zanderige moerasgrond die verderop de Zandberg, de Venning en De Gavers (Harelbeke, Deerlijk, Waregem) wordt genoemd, een toegeslibte Leiearm.

Ten Akker 12

In 1926 werd in Kortrijk het "Werk van den Akker en van den Haard" opgericht. Dat is dertig jaar na de nationale oprichting door de Brusselse drukker Joseph Goemare en de Franse priester Léon Gruel, die de fabrieksarbeiders en werklozen wilden beschermen tegen de uitwassen van het verderfelijke stadsleven door hen een respectabele en gezonde vrijetijdsbesteding te geven. In de jaren twintig kwam daar een doelstelling bij: aan zoveel mogelijk gezinnen de kans geven een huis met een (moes)tuin te verwerven.

De Kortrijkse afdeling werd in die optiek opgericht. In de 'standregelen' (statuten) van de vereniging onder het voorzitterschap van eerste voorzitter Bruno De Brabander, winkelier uit de Veldstraat, stonden volgende doelstellingen. "Aan het hoofd en de steun van het gezin zonder onderscheid van partij of godsdienst een stukje land ter uitbating toevertrouwen en het daarna de mogelijkheid te vergemakkelijken om er eigenaar van te worden" en ook: "Hem - de steun van het gezin dus - de bouw of de aanschaffing te vergemakkelijken van een eigen woonst bijzonderlijk door de besparing mogelijk gemaakt door de uitbating van zijn stukje land".

Floralia

Het Werk van den Akker zag meteen mogelijkheden om aan de slag te gaan in voormeld gebied. Niet alleen kwamen er volkstuinen; er werd ook een tuinbouwschool opgericht, in een grote villa, de villa Floralia - gesloopt in 1977 in de Vredelaan. De Vredelaan was de eerste doorsteek in het gebied, aangelegd in 1932 dwars door de landerijen van de hoeve van gemeenteraadslid en schepen Julien Courtens.

In de zone met volkstuinen stelde het Werk van den Akker ook kavels te koop voor de bouw van huizen met tuinen door "de steun van het gezin". Dat liep zo vlot dat het stadsbestuur in 1935 besliste grond aan te kopen voor de aanleg van een straat, de Goedendaglaan - het scheelde niet veel of het werd de "Leeuwerikkenlaan". De naam van de nieuwe straat herinnert aan de Guldensporenslag, omdat de straat de beruchte Groeningebeek overstak. De beek is intussen helemaal ingekokerd en verdwenen onder de grondophogingen die de geregelde overstromingen moesten tegengaan.

In het werkgebied van het Werk van de Akker kwam ook een ontmoetingsplaats, herberg Ten Akker. Van 1940 tot 1972 was het een café verbonden aan Brouwerij Maelfait van Kuurne (Kur-Pils en Kur-Export). Na jaren leegstand werd het lokaal door het stadsbestuur gehuurd om er onderdak te geven aan de lokale jeugdbeweging Chiro Sint-Jan.

Ten Akker 14

Aan zee

Het nieuw geürbaniseerde gebied werd op het stadhuis "het Nieuw Kwartier" genoemd, door de bewoners omgedoopt tot Nieuw Kortrijk. Sporen van de tuinbedrijvigheid zijn misschien de voor de Goedendaglaan zo typische voortuintjes. De meeste woningen uit die jaren 20, 30 en 40 hebben ook achtertuinen van respectabele afmetingen. De kavels werden opgehoogd met vruchtbare teelaarde. De woningen uit die tijd hadden opmerkelijk geen uitzicht vanuit de woonkamer op de tuin, want die tuinen waren er om goedkope groenten te kweken, om te werken, niet om te genieten. Of de opbrengst van 'de lochting' volstond om de afkortingen van de bouwlening te delgen, is een andere vraag.

In nummer 60 van de Goedendaglaan, hoek Gravin Beatrijslaan, woonde tot enkele jaren geleden tuinaannemer Soens, die verderop in de Gravin Beatrijslaan lange tijd nog kavels gebruikte om te kweken voor zijn bedrijf.

Opvallend is eveneens dat de private woningen in het gebied geen last meer hebben van de jaarlijkse winteroverstromingen van vroeger. Disten Pulle, alias Bert Dewilde, omschreef het gebied in een beroemd cursiefje in het weekblad Atlas in 1953 als "Koortree Plaaze in 't Ingels" (Kortrijk aan Zee). Alles is sindsdien drastisch opgehoogd. Dat is niet het geval met de sociale woonwijk (Olmenlaan, Dennenlaan enzovoort, van 1952), waar men - om te besparen? - de grond achter de woningen niet heeft opgehoogd. 's Winters hebben de bewoners van die sociale woningen steevast te kampen met soms meer dan een meter water in hun tuin.

Oprukkende flats

De laatste volkstuintjes in de wijk van de Goedendaglaan verdwenen in 1990. Zij waren gelegen op de hoek met de Theodoor Sevenslaan. Dwars door de grond liep een smalle beek waarvan men beweerde dat het een restant van de Groeningebeek was. De tuintjes moesten plaats maken voor een groot flatgebouw (de residenties Baccara enzovoort).

Nu moet ook Ten Akker plaats maken voor de oprukkende flats. Er komen drie appartementen met bijhorende garages. Gelijkvloers komen de autostelplaatsen, op de verdiepingen een en twee flats van ongeveer 100 m² en in het dak nog een flatje van 75 m². Het blijft een gebouw in de trant van de wijk: baksteen en een pannendak (antracietkleurig evenwel terwijl het overal elders baksteenrode stormpannen zijn). Hoewel de architect, Callewaert-Creupelant, Heule, duidelijk inspanningen heeft gedaan om in harmonie te blijven met de omgeving - rijwoningen -, is het toch een beetje jammer dat - als het wijkkenmerkende gebouw dan toch niet bewaard kon blijven - men niet heeft geopteerd voor een of twee rijwoningen.

Ten Akker 13

16:58 Gepost in Algemeen | Permalink | Commentaren (1) |  Facebook |

Commentaren

Nu weet ik waarom ik tijdens de in mijn jeugd verwoede opgravingen in de tuin nooit herinneringen van 1302 tegenkwam...... en idd de volkstuintjes lagen meters dieper. Ben er 1000 keer mijn bal gaan zoeken na het shotten tegen de poort van de toenmalige Barco. Bedankt voor het stukje duiding over de wijk van mijn jeugd.

Groeten,

Hans.

Gepost door: Hans Van Poucke | 08-12-13

De commentaren zijn gesloten.