21-08-09

Ontwerpopdracht Kortrijkse BibLLLiotheek: pas gunning indien centen van elders

dyn005_original_582_436_jpeg_2512623_6843c6b2d741b42a5a7928ff395db39d

Het Kortrijkse stadsbestuur, CD&V-OpenVLD, staat niet te springen om voort te doen met de realisatie van de BibLLLiotheek, nochtans een van de strategische projecten van zijn gewezen burgemeester Stefaan De Clerck. Hoewel het stadsbestuur, na lang talmen, de uitslag bekendmaakte van de architectuurwedstrijd, weigert het de winnaar, de combinatie RE X en Bas Smets, de definitieve ontwerpopdracht te gunnen. Er komt eerst een toetsing van de financiële en administratieve haalbaarheid van het bekroonde schetsontwerp (dat het duurste is en waarin delen van het bestaande gebouw van het Conservatorium en het Muziekcentrum opgenomen worden). Ook wordt een bibliotheekspecialist op pad gestuurd om zoveel mogelijk mede-financiers en subsidieerders te strikken voor het project van een slordige 30 miljoen euro. De vraag is in hoeverre het stadbestuur geen argumenten aan het zoeken is om het avontuur van De Clerck proper te kunnen stopzetten. Eerder trok de progressieve oppositie in de gemeenteraad het realiteitsgehalte van het project en de effectieve bereidheid van de vooropgestelde partners in twijfel.

Wedstrijd

De progressieve fractie (sp.a, Groen! en SLP) heeft in de gemeenteraad van Kortrijk heeft vorig jaar tegen het dossier BibLLLiotheek gestemd. De meerderheid van CD&V en OpenVLD kon de progressieve oppositie niet overtuigen van de haalbaarheid van een project dat bovendien meer leek te zijn afgestemd op prestige dan op reële noden. Ondertussen heeft toenmalig burgemeester Stefaan De Clerck zijn stad verlaten voor het ambt van minister van Justitie. Terwijl hij daar ontsnapte gevangenen moet achternazitten en de betrouwbaarheid van toprechters, al dan niet met schulden, moet doorlichten, lijkt zijn meerderheid niet meer zo ferm achter De Clercks "strategische project" te staan.

Zoals in mijn eerder stuk is uitgelegd, ging het stadsbestuur op zoek naar een ontwerper door een soort architectuurwedstrijd te organiseren met 5 geselecteerde ontwerpersteams. Voor die wedstrijd werd een jury samengesteld, waarin ook de stad, als een van de opdrachtgevers, een vertegenwoordiger in had. Die vertegenwoordiger werd, voorspelbaar, de toenmalige burgemeester en eigenlijke initiatiefnemer Stefaan De Clerck.

Jury

Nu is het wel heel eigenaardig dat De Clerck op het moment dat hij minister van Justitie werd, in die jury niet werd vervangen door een andere, effectieve vertegenwoordiger van het stadsbestuur. Op het juryverslag staat dan ook als een van de juryleden: Stefaan de Clerck, met als hoedanigheid: minister van Justitie! Er wordt zelfs niet gewezen op de mogelijkheid dat hij nog ooit terug naar zijn burgemeestersambt in Kortrijk afzakt. Eigenlijk laat het stadsbestuur met zijn niet-vervanging in de jury weten dat zij met de beoordeling niets te maken willen hebben. De keuze van de jury voor de schets van RE X en Bas Smets is zijn keuze, niet de hunne!

De jury heeft zich ook niet veel gestoord aan de verwachtingen van het stadsbestuur. Het gezelschap onder leiding van Vlaams Bouwmeester Marcel Smets en met als meest gezaghebbend lid de minister van Justitie, heeft zonder meer gekozen voor het allerduurste ontwerp. In de opdracht aan de ontwerpteams was een bouwbudget voor het bovengrondse programma (bibliotheek en lokalen voor levenslang leren - LLL) vastgelegd van 15 miljoen euro (exclusief BTW en ereloon). Slechts 1 team heeft zich daaraan gehouden, de vereniging B-architecten en LAND. Maar de jury vond die exclusief Belgische inzending te weinig boeiend: het "weerspiegelt niet de ambitie van een toekomstige bibliotheek". In die jury was geen lid van het stadsbestuur aanwezig om die beoordeling tegen te spreken. De raming van het gekozen ontwerp loopt op tot 28,30 miljoen euro.

Juryverslag

De jury velde zijn oordeel al op 17 februari 2009, na een uitputtende presentatie- en evaluatiedag in het Kennedy Hotel (van 13 tot 21.30 uur). De jury sprak in zijn eindverslag uitdrukkelijk de hoop uit dat: "de opdrachtgevers voldoende inspanningen leveren om alle ontwerpvoorstellen bekend te maken via publicatie en/of tentoonstelling". Op dat verzoek, mede ondertekend door minister van Justitie/titelvoerend burgemeester Stefaan De Clerck, is het stadsbestuur tot nu toe nog niet ingegaan.

Het heeft zelfs tot 22 juli 2009 geduurd eer het stadsbestuur officieel akte wou nemen van het juryverslag. Dat is in volle Kortrijkse vakantieperiode, op een moment waarvan men weet dat de publieke opinie andere interesses heeft op allerlei stranden en andere leuke bestemmingen. Die extra zitting van het college van burgemeester en schepenen is er gekomen om de besluiten te bekrachtigen van het eerdere beleidsconclaaf in Knokke (30 juni en 1 juli 2009). Kortrijkwatcher ging dieper op dat conclaaf in.

Relevantie?

Waarnemend burgemeester Lieven Lybeer werd - onder meer door Philippe De Coene namens de progressieve oppositie - ondervraagd over dat conclaaf in de gemeenteraad van 13 juli 2009. Uit het antwoord van de aan de macht zijnde burgemeester bleek toen al dat het stadsbestuur ernstig afstand neemt van het project BibLLLiotheek. Lybeer verklaarde onomwonden dat het stadsbestuur de geraamde kostprijs van het winnende project "zeer hoog oplopend" vindt. Het is dan ook van oordeel: "dat de stad een dergelijk grootschalig project niet alleen kan realiseren. Enkel in de mate dat er cofinanciering kan komen van andere bestuursniveaus (Vlaanderen, Provincie, ...) kan het project binnen verantwoorde financiële engagementen intact worden uitgevoerd". Bovendien moet ook de NMBS meewillen, want het Conservatoriumplein maakt deel uit van de stationsomgeving waar ooit toch een pendelaarsparking moet komen. Met andere woorden: voor de huidige ploeg is het prestigeproject van De Clerck helemaal niet prioritair meer; het zal dan ook niet worden uitgevoerd in de paar jaar die ons scheiden van de volgende gemeenteraadsverkiezingen (2012).

Dat standpunt is nog scherper verwoord in voormelde beslissing van het stadsbestuur. In de notulen van zijn (vakantie)zitting van 22 juli jl. citeert het stadsbestuur instemmend een nota van zijn directie Stadsplanning en Ontwikkeling waarin niet alleen "de timing en de financiering" van het project in twijfel worden getrokken maar zelfs ook "de relevantie". Met andere woorden: is die hele BibLLLiotheek wel zo nodig? Kan het niet wat bescheidener? De twijfel over de 'timing' betekent niets anders dan dat het project om te beginnen wordt uitgesteld tot na 2013 (volgende bestuursperiode) - als van uitstel geen afstel komt. De twijfel over de financiering betekent dat de stad het hele geval niet op zijn eentje wil betalen.

Contractbreuk

Om diezelfde financiële redenen weigert het stadsbestuur voorlopig aan de winnaar van de architectuurwedstrijd de opdracht te gunnen voor het maken van een voorontwerp. Want dat zou de stad onmiddellijk 25% van het totale ereloon kosten, of een slordige 680.000 euro. En stel je voor dat het project nadien wordt afgeblazen omdat er geen medefinanciers worden gevonden! Met die weigering speelt de stad evenwel met vuur. In het bestek van de wedstrijd stond expliciet dat het geselecteerde ontwerpteam de opdracht zou krijgen een voorontwerp uit te werklen; dat was precies de prijs die te winnen was. Niet gunnen is eigenlijk contractbreuk.

Vandaar dat men toch de nodige gelden vrijhoudt op de begroting om, als het nodig mocht blijken, toch de ontwerpopdracht te geven aan RE X en Sas Smets. Op de begroting 2009 staat daarvoor 750.000 euro. Maar het ziet er dus niet naar uit dat die som effectief zal uitgegeven worden.

Er is nog een andere mogelijke reden om toch maar de architecten aan het werk te zetten. Subsidieregelingen vereisen soms dat al een stedenbouwkundige vergunning is aangevraagd of bekomen. Die bouwvergunning kan de stad niet krijgen zonder een professioneel opgesteld ontwerp. Eigenlijk heeft het stadsbestuur zich vast gemaneuvreerd, met dank aan de minister-ex-burgemeester.

Duurste

Het ligt het stadsbestuur ook zwaar op de maag dat de jury - waarin ex-burgemeester Stefaan De Clerck als enige de stad vertegenwoordigde - geopteerd heeft voor het duurste en ingewikkeldste voorstel. Men heeft de diensten laten onderzoeken of het mogelijk was om ondanks het juryverslag toch een van de andere ontwerpteams aan te stellen. Dat blijkt niet te kunnen. De directie Stadsplanning en Ontwikkeling noemt een gunning die afwijkt van de goedgekeurde en bekendgemaakte jurybeslissing "problematisch". Het stadsbestuur "kan moeilijk op basis van dezelfde vastgelegde en door de gemeenteraad goedgekeurde gunningscriteria een andere ontwerper aanduiden".

Als het project doorgaat - waarover "geen absolute zekerheid" (citaat beslissing stadsbestuur) meer bestaat -, dan zal men de ambetante keuze van de jury op een andere manier proberen te omzeilen. Men heeft daartoe een gaatje gevonden in het bestek. Volgens de stadsdiensten impliceert de keuze voor RE X en Bas Smets niet dat de stad onvoorwaardelijk het voorgelegde schetsontwerp moet volgen. De wedstrijd heeft de architecten geselecteerd en niet een vastomlijnd ontwerp. Alvast heeft men het geselecteerde ontwerpteam gepolst met de vraag of zij eventueel bereid zouden zijn een ontwerp te maken dat meer in overeenstemming is met de wensen van het stadsbestuur na het vertrek van De Clerck. De architecten zien daar geen graten in.

Alternatieve financiering

Vooral over de sloop van de helft van het bestaande complex van het conservatorium, het Muziekcentrum en Track en de integratie van de resterende helft (vleugels A en C) in de BibLLLiotheek bestaan heel wat vragen bij de stad. Die optie is technisch al niet gemakkelijk en bovendien rijzen administratief heel wat problemen om daarvoor subsidies aan te vragen, bijvoorbeeld bij verschillende ministeries met uiteenlopende reglementeringen.

bib1

En zelfs zonder de integratie van het muziekcomplex in het nieuwe BibLLLiotheek-gebouw was het al aartsmoeilijk om er juridisch en financieel uit te geraken tussen de verschillende beoogde partners. In de beslissing van de gemeenteraad van vorig jaar ging men er, op voorstel van Stefaan De Clerck, vanuit dat het project zou bekostigd worden met "alternatieve financiering". Daarbij wordt de globale bouwkost gefinancierd door een private ontwikkelaar, die het gebouw dan nadien tegen een afgesproken vergoeding deels doorverkoopt (aan de partners) en deels ter beschikking stelt (aan de stad). Blijkbaar wendt het stadsbestuur nu ook voor dit aspect de steven. Een "klassieke financiering", waarbij de stad optreedt als bouwheer en financier, wordt niet langer uitgesloten.

Notaris

Een juridische kluif vormt de toekomstige eigendomsstructuur van de BibLLLiotheek. Tot zolang de NMBS weigert in het project te stappen voor de bouw van een ondergrondse pendelaarsparking in de kelders van het complex, moet de BibLLLiotheek 4 partners bedienen: de stad voor zijn bibliotheekwerking en eventueel het Muziekcentrum (en zelfs het Conservatorium), en de centra voor volwassenenonderwijs (Hitek, Vivo en VSPW). Het wordt nog ingewikkelder als ook het OCMW, de VDAB en Hogeschool West-Vlaanderen zouden kunnen gestrikt worden. Alvast wordt een officieel schattingsverslag aangevraagd voor de vleugels A en C die eventueel zouden opgenomen worden in de nieuwe BibLLLiotheek.

Om subsidies te kunnen krijgen moeten de centra voor volwassenenonderwijs aan de Administratie Gesubsidieerde Infrastructuur Onderwijs (AGIOn) kunnen bewijzen dat zij een zakelijk recht hebben op het te subsidiëren gebouw (bijvoorbeeld erfpacht of mede-eigendom). Dat wordt een hels juridisch dossier. Om het kluwen te ontwarren heeft het stadsbestuur al een juridisch-financiële werkgroep opgericht. In die werkgroep zijn de juridische en financiële topambtenaren van de stad opgenomen, bijgestaan door een advocaat en een financieel expert van het advocatenkantoor GDA, notaris Van Haesebrouck (die het gratis doet!), een vertegenwoordiger van de centra voor volwassenenopleiding en de projectcoördinator voor het dossier stationsomgeving.

Kosten

In die hachelijke situatie gaat het stadsbestuur ook met de moed der wanhoop op zoek naar medefinanciers. Het heeft daartoe, op eigen kosten, een opdracht gegeven aan bibliotheekconsultant Jan Van Vaerenbergh (Landmarklibraries). De specialist staat al enige tijd het stadsbestuur bij voor alles wat met de, bestaande, bibliotheek te maken heeft. Hij wordt op actieve prospectie gestuurd om alle mogelijke kanalen voor subsidie en cofinanciering te inventariseren. Hij moet zijn bevindingen verwerken in een "strategisch dossier". Men hoopt dat ook het regeerakkoord van de nieuwe Vlaamse Regering en het Vlaanderen-in-Actieplan van minister-president Kris Peeters nieuwe mogelijkheden openen. Ten slotte zal worden gezocht naar nog meer partners voor het project; men denkt daarbij als vanzelf aan het OCMW, de VDAB en Hogeschool West-Vlaanderen.

Intussen heeft het hoogst onzeker geworden project de stad toch al aardig wat gekost. Ondanks een samenwerkingsovereenkomst met verschillende beoogde partners, is het de stad die de eerste (studie)kosten voorschiet. Het is de stad die zonder bijdrage van andere instanties de kosten draagt van de architectuurwedstrijd (10.000 euro per deelnemend team plus 7.500 euro onkostenvergoeding aan de juryleden-experten). En ook van het mobiliteitseffectenrapport (75.000 euro), opmetings-, sonderings- en bodemonderzoek (geraamd op 15.000 euro). Men hoopt andere studie- en de uiteindelijke ontwerpkosten te kunnen delen met eventuele partners, maar de stad prefinanciert als het zover komt. De NMBS, die samen met het stadsparkeerbedrijf Parko een derde van de kosten op zich zou moeten nemen, heeft nog altijd niet toegezegd.

En tot slot: bij het bodemonderzoek zijn de specialisten beginnen vrezen dat er in de grond nog onontplofte bommen zitten van het bombardement dat de gevangenis van Kortrijk die daar stond, van de kaart heeft geveegd. Zie mijn eerder stukje. Dat vergt een bijkomend onderzoek; extrakost: 2.900 euro.

conservatoriumplein1


18:56 Gepost in Algemeen | Permalink | Commentaren (11) |  Facebook |

Commentaren

blijft de vraag of de 28,30 miljoen euro überhaupt een realistische raming is?
Het gebouw, dat m.i. nog allesbehalve in elkaar steekt, is toch een zeer complexe oplossing, architecturaal en organisatorisch.

Gepost door: patrick | 25-08-09

Realistische raming? Dat vraag ik mij ook af. Het gaat bovendien slechts om een schetsontwerp. Maar ik veronderstel dat het complex er toch niet komt, zeker in die vorm niet. Ze moeten eerst extern geld zien te vinden en dan - als dat lukt - gaan ze het winnende ontwerpersteam een geheel nieuw, goedkoper en eenvoudiger ontwerp laten maken. Maar ik zie dat extern geld nog niet meteen binnenstromen...

Gepost door: Marc | 25-08-09

lijkt mij wel wat contradictorisch
REX (cfr. hun website) en realistisch, goedkoop en eenvoudig.

men heeft eigenlijk de architecten geselecteerd die de nieuwe bibliotheek zullen bouwen. Maar heeft men ook een conclusie gemaakt rond de visie omtrent de bredere omgeving, want dat was als ik mij niet vergis toch ook wat wij konden verwachten?
Nu lijkt het alsof met het inpakken van het conservatoriumgebouw en de komst van een spektakel-gebouw alle problemen van de ruime stationsomgeving zijn opgelost.

Wat ik mij ook afvraag is hoe het winnende ontwerp zich verhoudt tov de stedenbouwkundige studie die eerder door maxwan uitgevoerd werd voor de stationsomgeving?

Gepost door: patrick | 25-08-09

onontplofte politieke bom Er ligt ook nog een onontplofte politieke bom in een achterkamer van het Stadhuis waar Steffie in 2005 met de Vlerick-vrienden de Habbekratsaffaire bekokstoofde.

Gepost door: walter maes | 25-08-09

@ Patrick RE X en co hebben ook een begin van een masterplan ingediend, met o.m. een reuzenluifel in de richting van het busstation en zelfs de perrons van het treinstation. Een van hun principes is dat de vershuiving van het BibLLL-gebouw tot tegen het Casinoplein, op de Conservatoriumplein ruimte vrijmaakt voor andere functies. Ze willen eigenlijk het grote waaigat als het ware verkavelen - wat ik persoonlijk niet slecht zou vinden, voor doordachte stadsfuncties wel te verstaan.

Maar over al die aspecten kan de discussie niet losbranden omdat het stadsbestuur zich beperkt heeft tot het simpelweg en heel discreet acte nemen van het juryverslag. Ik weet niet hoe de waarnemende burgemeester en schepenen erover denken. Weten zij het zelf? Of vinden zij het geen acuut probleem?

Gepost door: Marc | 25-08-09

@ Marc
Dat vind ik wat mager voor een masterplan.
Ik vind het persoonlijk niet zo'n goede keuze om het conservatoriumplein te verkavelen. In de beeldjes van Rex zien we tot wat dit kan leiden: alles wordt dichtgezet.

Vraag is hoe het euroteken in de tekeningen van Rex moet geïnterpreteerd worden. Dient deze ontwikkeling het bibliotheekgebouw te financieren? Voorzien zij hier een commercieel vastgoedproject? Wat zal de kwaliteit daarvan zijn?

Het lijkt erop dat REX het bibliotheekgebouw voornamelijk wil benaderen vanaf het Casinoplein. De andere zijdes lijken niet belangrijk?

Gepost door: patrick | 25-08-09

ik begrijp niet waarom het in Gent blijkbaar wel lukt om voldoende geldbronnen bijeen te brengen om er op de site van de Waalse Krook een volledig nieuwe bibliotheek gekoppeld aan een centrum voor beeldarchief e.d. te realiseren. Daar zijn de verwachtingen zo mogelijk nog hoger gespannen en wordt er explicitiet gestreefd naar toparchitectuur (waar ook een vet gespijsd budget wordt voor voorzien)...

terwijl hier alles o zo problematisch blijkt te zijn...

Gepost door: bernard | 28-08-09

ik begrijp niet waarom het in Gent blijkbaar wel lukt om voldoende geldbronnen bijeen te brengen om er op de site van de Waalse Krook een volledig nieuwe bibliotheek gekoppeld aan een centrum voor beeldarchief e.d. te realiseren. Daar zijn de verwachtingen zo mogelijk nog hoger gespannen en wordt er explicitiet gestreefd naar toparchitectuur (waar ook een vet gespijsd budget wordt voor voorzien)...

terwijl hier alles o zo problematisch blijkt te zijn...

Gepost door: bernard | 28-08-09

groot zeil, klein schip Belachelijk om Kortrijk met een échte stad als Gent te vergelijken. Waarom niet met New York ? Maar dat is Kortrijk. Een groot zeil op een klein schip...

Gepost door: walter maes | 28-08-09

@ bernard

O zo problematisch?

Een ambitieus project in de stationsomgeving dient m.i. hoe dan ook te worden aangemoedigd. Dat hieromtrent een debat ontstaat is niet onbelangrijk.
Met de keuze voor een ontwerp van REX kiest Kortrijk voor de trend van spektakelarchitectuur, Bilbao-architectuur.
Is dit de goede keuze voor Kortrijk en de Kortrijkzanen?
Vraag is hier of Kortrijk niet verder kan gaan en duidelijk nadenkt over de potentie van een dergelijk project in de stationsomgeving. In dat geval is de architectuur an sich niet enkel belangrijk, maar ook hoe die architectuur zich inpast, hoe ze zich voordoet, ....

Gepost door: patrick | 31-08-09

as such as such, an sich...een groot zeil op en klein schip.

Gepost door: walter maes | 31-08-09

De commentaren zijn gesloten.