16-08-09

Befaamd architectenbureau RE X, New York, wint Kortrijkse architectuurwedstrijd voor BibLLLiotheek

 

BibLLL1

In een leeggelopen Kortrijk maakte het stadsbestuur op een vakantiezitting van het college van burgemeester en schepenen (22 juli 2009) als het ware terloops de uitslag bekend van de internationale architectuurwedstrijd voor een nieuwe 'bibLLLiotheek' op het Conservatoriumplein. Dat juryverslag dateerde overigens al van februari. De wedstrijd leverde spectaculaire ontwerpen op van wereldwijd bekende bouwmeesters. Winnaar is het New-Yorkse bureau RE X, geassocieerd met de Belg Bas Smets, in samenwerking met de specialisten Bureau Bouwtechniek (technieken en procesbeheersing), Laurent Ney & Partners (stabiliteit), en ... Studio Arne Quinze (interieur). De jury was wild enthousiast, wat van het Kortrijkse stadsbestuur niet kan gezegd worden: "OK, wij maken de uitslag bekend - wij kunnen wel niet anders, maar wij gunnen de winnaar de opdracht niet". In dit stuk ga ik dieper in op het juryverslag en het winnende ontwerp. In een later stuk probeer ik de afhoudende beslissing van het stadsbestuur te duiden.

Voortvarend

Eerder stortte het stadsbestuur, CD&V-OpenVLD, zich op aansturen van toenmalig burgemeester Stefaan De Clerck in een avontuur. Op het Conservatoriumplein zou een nieuwe bibliotheek komen, groter dan de stad zich in feite kan permitteren. Het financiële gat zou men pogen toe te rijden door partners te zoeken die wat zien in de opvatting van 'levenslang leren (LLL)' waarin men de nieuwe bibliotheek (dus 'BibLLLiotheek') wil ontwikkelen. Om het project helemaal betaalbaar te maken, wilde men ook de Belgische Spoorwegen erbij betrekken. De NMBS is in de omgeving - de stationsomgeving - immers op zoek naar mogelijkheden voor een grote pendelaarsparking.

Voortvarend werd aan de mogelijke partners een inleidend samenwerkingscontract toegeschoven. In dat contract neemt de stad nagenoeg alle voorbereidende kosten op zich. Niettemin bleek de NMBS toch niet te willen ingaan op het zeer vrijblijvende aanzoek. Voor een pendelaarsparking met voldoende capaciteit - "een ondergrondse parking als funderingssokkel" - blijkt het BibLLLiotheekproject immers niet geschikt en er zouden ook verkeersproblemen rijzen met de dagelijkse pendelaarsstroom van en naar het moeilijk gelegen Conservatoriumplein.

De andere beoogde partners zijn scholen en organisaties actief in de volwassenenvorming: VIVO (centrum voor volwassenenopleiding van VTS), HITEK (Catho) en VSPW (Sint-Amandsplein 15). Zij hebben enige belangstelling voor extra up-to-date onderwijsruimte maar hun inbreng hangt volledig af van de Vlaamse subsidies van AGIOn (Administratie Gesubsidieerde Infrastructuur voor het Onderwijs - zij willen hun aandeel bekostigen met 60% subsidies en 40% eigen middelen. Vormingplus, de Volkshogeschool Midden en Zuid West-Vlaanderen moet nog elders geld zien bijeen te schrapen, maar de organisatie is bereid eventueel een vast gedeelte van het complex te huren.

Zie mijn eerder stuk.

Ontwerpwedstrijd

Nog voortvarender besloot het stadsbestuur vorig jaar op zijn eentje - in de hoop de beoogde partners later wel mee te krijgen - op zoek te gaan naar een ontwerper voor het complex. In de vorm van een beperkte offerteaanvraag werd een heuse architectuurwedstrijd uitgeschreven waaraan 5 geselecteerde ontwerpteams mochten deelnemen. De teams werden verzocht een masterplan en een schetsontwerp in te dienen. De inzendingen zouden worden geëvalueerd volgens vier criteria: de stedenbouwkundige kwaliteit van het masterplan voor de stationsomgeving, de achitecturale kwaliteit van bib en parking, de duurzaamheid van het complex, en ten slotte ook - maar niet overwegend! - de bouwkost.

De prestigieuze jury, onder leiding van Vlaams Bouwmeester Marcel Smets, bestond voorts uit de deskundigen: Antwerps Bouwmeester Kristiaan Borret, architect Heike Löhmann (na de gemeenteraadsbeslissing erbij gecoöpteerd) en 'consultant landmarklibraries' Jan Vanvaerenbergh (intussen aangeworven als consultant in de Stadsbibliotheek), en uit vertegenwoordigers van de beoogde opdrachtgevers: gewezen burgemeester Stefaan De Clerck (die er als minister van Justitie in bleef zetelen en niet werd vervangen of bijgestaan door een effectief lid van het stadsbestuur), stadsbibliothecaris Carol Vanhoutte, Bernard Dursin van de centra voor volwassenenopleiding en general manager Paul Martens van de NMBS-holding, onderweg vervangen door zijn opvolgster Marleen Verdonck. Daarnaast kregen de hele fine fleur van de stadsadministratie en enkele cvo-directeurs een zitje als raadgevend jurylid.

Laaiend

Het juryverslag dateert al van 19 februari 2009. In dat verslag roept de jury "de opdrachtgevers" - voorlopig alleen het stadsbestuur dus - op "alle ontwerpvoorstellen bekend te maken via publicatie en/of tentoonstelling". Toch heeft het tot 22 juli 2009 geduurd eer het stadsbestuur een soortement vluchtige bekendmaking heeft gedaan, als een van de puntjes op het perscontact na de vakantiezitting van het schepencollege.

De jury is laaiend enthousiast over de vijf inzendingen. Zij "waardeert de immense inspanningen van de ontwerpsteams en de kwaliteit van de ingediende offertes". Uit het juryverslag blijkt dat men bijzonder opgetogen is over enkele gedurfde voorstellen. Zo willen vier van de teams hun complex bouwen rond, op en in de plaats van het bestaande Conservatorium- en Muziekcentrumgebouw. Bepaalde teams pleiten, met instemming van de jury, voor het opdoeken van het Conservatoriumplein als plein, dat zij willen 'opvullen'. Zij hebben m.i. gelijk. Het zogenaamde plein was jarenlang een puinhoop na het verdwijnen van de weggebombardeerde gevangenis en is nadien niets meer geworden dan een lelijk waaigat van een rommelige parking. Een ander team wil een gedeelte van het plein een parkbestemming geven.

Flegma

De ontwerperscombinatie van het Belgische SumProject en het Britse Adjaye Associates diende een schetsontwerp is dat volgens de jury te weinig uitstraling biedt. Het complex zou te veel in zichzelf gekeerd zijn doordat het meest publieke en levendige deel ervan, "the public hall", te ingesloten ligt. De vrees bestaat dat de bibliotheek te veel zal dienstdoen als circulatieruimte voor cursisten en te weinig als ontmoetingsruimte. De architectuur draagt nadrukkelijk het Britse flegma en de stempel van Adjaye, wat uniek zou zijn voor Kortrijk, zonder dat de jury echt wild loopt van de brave gevelaankleding. Wel kijkt de jury met enige bewondering naar het ontwerp van uitgesproken groene daktuin en zelfs "daklandschap". De in opbouw zijnde popzaal van De Kreun en het bestaande conservatorium worden als 'objecten' geïncorporeerd in het nieuwe complex waarmee ze verbonden zouden worden met patio's en een foyer.

SumProject (website) en Adjaye Associates (website) werken samen met Ove Arup & Partners (VK) voor de technieken, SumProject voor de stabiliteit en Daidalos Peutz (VK) voor de milieuaspecten. Hun ontwerp wordt geraamd op een kleine 25 miljoen euro.

Duurzaam

Ook de combinatie Jan De Vylder Architecten (B) en DRDH Architects (VK) opteert voor het opvormen van het Conservatoriumplein tot publieke bouwgrond. Zij willen de bestaande gebouwen van het Muziekcentrum en het Conservatorium radikaal opslorpen. De jury vindt de schets evenwel te moeilijk leesbaar en interpreteerbaar: "Verwacht wordt dat het ontwerp veel bijsturing zal vragen". Er is te weinig samenspel tussen de bibliotheek en de andere functies. En ook de architectuur kan niet alle juryleden overtuigen: "door de grote vliesgevels lijkt het gebouw - graatvormig - minder in overeenstemming met een bibliotheek van de toekomst".

drdharchitects bLLL

Het ontwerp scoort dan wel weer uitstekend op het criterium duurbaarheid. De ambities om energie te besparen liggen heel hoog. Niet minder dan 25% van de bouwkost wordt besteed aan technieken. Raming van dit ontwerp: 15,5 miljoen euro. Jan De Vylder (website) en DRDH (website) werken samen met Technum-Tractebel (B) voor stedenbouw, technieken en stabiliteit.

Sanaa

De Franse architecten Béal & Blanckaert en het Belgische architectencollectief Urbain laten het Conservatoriumgebouw en het Muziekcentrum dan weer zoals het is. Hun BibLLLiotheek is zoals de meesten verwachtten: een torengebouw elders op het Conservatoriumplein. Beide mastodontcomplexen worden omgeven door een nieuw stadspark, waaronder zich ook de ondergrondse parking uitstrekt. De jury lijkt aangenaam verrast door die optie, maar vraagt zich toch af of "er een interessante dialoog kan ontstaan tussen de nieuwe, weliswaar mooie toren en het bestaande - oninteressante - Conservatoriumgebouw". Voor het eerst bestempelen 'deskundigen' dat modernistische conservatoriumgebouw openlijk als 'oninteressant'; ik denk niet dat alle deskundigen het daarmee eens zijn.

Urbain bLLL

Ondergronds maakt de Frans-Belgische ploeg een verbinding tussen de pendelaarsparking en de voetgangerspassage onder de stationsperrons en verder naar de Minister Tacklaan. Bovengronds komt er een soort brug naar het Muziekcentrum. De jury ziet heel wat voordelen in de keuze voor een building, waarin de verschillende (bibliotheek- en andere) functies kunnen gemengd en gestapeld worden zonder dat de onderscheiden bezoekers en gebruikers elkaar storen. Als nadeel ziet de jury de meer beperkte toegankelijkheid van het complex. Bovendien is er wat weinig interactie tussen de bibliotheek en het levenslang leren; alleen in de grote circulatiehal lijkt men elkaar tegen te komen.

Niet gecharmeerd is de jury van de felle gelijkenis naar kleur en vorm tussen het schetsontwerp en het New Museum of Contempory Art in New York, van Sanaa: "Daardoor verliest het gebouw nagenoeg volledig zijn originaliteit". Aan het Frans-Belgische ontwerp hangt een prijskaartje van 20,2 miljoen euro. Het team van Béal & Blanckaert (website) en Urbain (website) bestaat voorts uit Gebotec (B) voor de technieken, Bollinger+Grohmann Ingéniene (F) voor de stabiliteit, Atelier Ruimtelijk Advies (B) voor stedenbouw, en Bureau Bouwtechniek (B) voor procesondersteuning.

Eenvoudig

De uitsluitend Belgische vereniging B-architecten en LAND opteert als enige voor het behoud van het Conservatoriumplein als publiek plein, tussen de Zandstraat - de stadsring - en het nieuwe complex. Dat nieuwe gebouw omsluit het bestaande ensemble van Conservatorium en Muziekcentrum met een nieuwe gevel. Aan de kant van het Casinoplein, de stadskant, zou er een transparante inkomhal komen, van waaruit je in de verte tot aan de Grote Markt kunt kijken.

De jury kan zich niet vinden in het schetsontwerp. Zoals al gezegd, wil de jury onomwonden dat het Conservatoriumplein wordt opgedoekt. Wel vindt zij de voorstellen van het Belgische team om creatief om te springen met de helling van het bestaande conservatoriumplein interessant. Overigens vreest de jury dat het gebouw te veel in zichzelf is gekeerd doordat alle toegangen zijn opgesloten in voormelde centrale hal. Dat leidt tot de enigszins vernietigende conclusie: "De architecturale uitstraling wordt algemeen als te weinig boeiend en/of monotoon ervaren, waardoor het ontwerp niet echt kan overtuigen. De architectuur of het weinig originele voorkomen weerspiegelt niet de ambitie van een toekomstige bibliotheek. Ook de inrichting van het plein kan de jury niet geheel overtuigen."

Het voordeel van die eenvoudige architectuur is dan weer de prijs. Als enige levert het team een ontwerp af binnen het vooropgestelde budget van 15 miljoen euro (zonder de renovatie van het bestaande Conservatoriumgebouw). B-architecten (website) en LAND werken samen met Marcq & Roba voor de technieken, Mouton voor de stabiliteit, Tritel voor het verkeer, Scope voor de veiligheid en Daidalos Peutz voor de bouwfysica en de akoestiek, allemaal Belgen.

Winnaar

"Verbazend en organisch" noemt de jury het ontwerp van het Amerikaans-Belgische team RE X en Bas Smets. Het is dan ook uitgeroepen als "meest inspirerende model" en als "voor alle gunningscriteria samen het meest aan de verwachtingen en de ambities van de bouwheer beantwoordende ontwerp". RE X geeft uitvoerige informatie over zijn inzending op zijn website.

20090326093502_REX_LLLibrary_ExteriorDay_left

Het opvallendste van de RE X-schets is dat de voorgevel van het complex tot tegen het Casinoplein komt en daarvan als het ware een 'parvis' maakt. Op Google Earth is het bestaande gebouw van het conservatorium en het Muziekcentrum (De Kreun, Track) een opvallend langwerpig kruis. RE X en Smets breken dat kruis af en nemen het beide functies op in hun, redelijk compact, ontwerp. Het is de bedoeling dat het vrijgekomen deel en de rest van het huidige Conservatoriumplein naderhand worden vrijgegeven als al dan niet publieke bouwsgrond. Wel suggereren de ontwerpers er een 'Muziekpark' in te richten. Met een immense, strak uniforme luifel zou er een overdekte verbinding komen met en boven de busstelplaats en het station.

20090325075354_REX_LLLibrary_Interior_right

Het ontworpen gebouw zelf kun je beschrijven als een reuzenserpentin in een trapeziumvormige doos. Hellende vloeren van het spiraalvormige parcours geven een vloeiende verbinding tussen de verschillende activiteiten die er zijn ondergebracht. Lyrisch beschrijft het juryverslag dat als "een leesbaar doch rijk variërend geheel". Nogal provocerend stellen de ontwerpers de betekenis van de 'bibliotheek van de toekomst' in vraag. vandaar de optie om er muziekcentrum en conservatorium in op te nemen. Hoewel het schetsontwerp nogal wat gelijkenissen vertoont met de befaamde Seattle Library, is dat voor de jury geen bezwaar.

20090325080009_UPDATED AXO DIAGRAM COMPILED DARKER

Ook wat de energie- en milieuaspecten betreft is de jury vol lof over het RE X-ontwerp. Een nadeel is dan weer de prijs. Het ontwerp is onbetwistbaar het duurste: een kleine 30 miljoen euro. Die prijs kan wat gerelativeerd worden door de integratie van conservatorium en muziekcentrum in het ontwerp; dat bespaart de renovatiekosten die hoe dan ook nog moesten komen. Wel is het de vraag of de lopende investeringen voor de uitbouw van het muziekcentrum geen verloren kosten zijn.

Zoals al gezegd werkt het team RE X-Smets samen met Bureau Bouwtechniek (technieken en procesbeheersing), Laurent Ney & Partners (stabiliteit) en de in Kortrijk gevestigde Studio Arne Quinze (interieur).

11:11 Gepost in Algemeen | Permalink | Commentaren (4) |  Facebook |

Commentaren

Was de eigenlijke opdracht niet ruimer dan enkel het bibliotheekgebouw?
Kunnen we ergens de precieze opdrachtomschrijving terugvinden?
Komt er effectief een tentoonstelling of een publicatie( zodat we zelf onze mening kunnen vormen)?
Wat is de kostprijs van het winnend project? En hoe is die kostprijs bepaald, is het cijfer betrouwbaar? Zijn de kostprijzen van de verschillende projecten te vergelijken?

Gepost door: patrick | 18-08-09

Uitprinten Met de huidige ICT-technologie kan dit stuk uitgeprint in de Stadskrant en Het Laatste Nieuws.

Gepost door: Frans Lavaert | 19-08-09

zijn er ook beelden van het ontwerp van B-architecten te vinden? Het genommineerde ontwerp is architecturaal zeker heel sterk, maar stedenbouwkundig (het vrijwel verwaarlozen van het conservatoriumplein zelf en de zeer povere link met het stationsplein) zeer zwak. Waar komt de ondergrondse pendelparking eigenlijk in dit ontwerp? onder het huidige conservatorium zelf?
En is het de bedoeling dat het volledige conservatorium alsook het muziekcentrum (de opnamestudios en kantoren in de voormalige Radio2-vleugel) volledig in dit nieuwe gebouw komen?

Gepost door: pieters | 19-08-09

Très Grande BibLLLiothèque de Courtrai Het zou natuurlijk verbazen indien de très grande jury NIET voor het duurste projekt zou kiezen. Dat is namelijk Kortrijk. Berooide stad met slabakkend aantal bibliotheekgangers. Met de grootste eigenwaan en de grootste en duurste Très Grande BibLLLiothèque van Vlaanderen. Maar waar komt de obligate windmolen ?

Gepost door: walter maes | 24-08-09

De commentaren zijn gesloten.