07-08-09

145 jaar na Danneel weer een liberaal burgemeester in Kortrijk

Sint-Rochus bleek1

Eerste schepen Wout Maddens, OpenVLD, vervangt van vandaag 7 augustus tot 15 augustus en van 18 tot 22 augustus, Lieven Lybeer, CD&V, zelf 'maar' waarnemend burgemeester van Kortrijk. Het is sinds 6 september 1864 geleden dat de Groeningestad een niet katholieke burgervader heeft gehad. Van 1855 tot 1864 was de gematigde liberaal (Louis-)Benoit Danneel burgemeester. Alle andere burgemeesters waren politiek-katholiek. Danneel moest uiteindelijk het onderspit delven tegen een niets ontziende oppositie van de politieke katholieken, onder de vleugels van de clan Goethals-Vercruysse (waarmee hij nochtans verwant was). De bisschop van Brugge drong hem tegen de zin van het Kortrijkse stadsbestuur de Sint-Rochuskerk op. Danneel werd slechts nipt verslag bij herverkiezingen na bewezen fraude, omkoping en bedreiging van kiezers door de katholieke partij. Uw opdracht is dus niet zonder gevaar, burgemeester Maddens.

Op het moment dat Stefaan De Clerck, CD&V, Kortrijk verweesd achterliet om opnieuw minister van Justitie te worden, werd Lieven Lybeer, CD&V, waarnemend burgemeester en Wout Maddens, OpenVLD, eerste schepen. Zie ook mijn eerder stuk. Een van de leuke kanten van het eersteschepenambt is dat men mag inspringen als plaatsvervangend burgemeester op het moment dat de titelvoerder verhinderd is. Welnu, Lieven Lybeer gaat zich van 7 tot 15 en van 18 tot 22 augustus herbronnen in het buitenland. En dus is het liberaal Wout Maddens 'zijnen toer'.

Dat is een historische gebeurtenis! Het is namelijk 145 jaar geleden dat de enige niet-katholieke burgemeester die er in Kortrijk ooit is geweest, zijn ambtsgewaad - met steek en zwaard, toen - moest overdragen aan zijn katholieke rivaal Henri Nolf. Die unieke burgemeester, tot het verschijnen van Wout Maddens, was (Louis-)Benoit Danneel. Hij regeerde van 1855 tot 1864. Ook hij was liberaal, hoewel hij aanverwant was met de ultramontaans katholieke clan Goethals-Vercruysse.

Heroisch

Benoit Danneel was niet zomaar de eerste de beste. In de Belgische revolutie in 1830 zetelde hij in het Veiligheidscomité dat in Kortrijk de orde poogde te handhaven in naam van de Belgische opstand tegen de Nederlandse koning Willem I. Als een van de bevelhebbers van de Kortrijkse burgerwacht nam hij deel aan de Tiendaagse Veldtocht tegen het Hollandse invasieleger in 1831. Hij kwam terug naar huis als luitenant-kolonel van de burgerwacht. Ik denk niet dat zijn late opvolger aan die heroische bijzonderheden veel boodschap heeft: Wout Maddens was immers in een vorig leven in Wervik gemeenteraadslid voor de Volksunie, zoals geweten Heel-Nederlands van strekking.

Wat er ook van zij, vlashandelaar Danneel was in Kortrijk een bekende Belg. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1848, een van de zovele revolutiejaren in Frankrijk, werd Benoit Danneel verkozen tot gemeenteraadslid op een 'unionistische' lijst. Het unionisme verenigde een tijd lang katholieken en liberalen in hun strijd voor een onafhankelijk België tegen de Nederlandse aanspraken.

In 1851 spatte het unionistische blok in Kortrijk uiteen in een katholieke partij onder leiding van de zeer conservatieve Felix Béthune - inderdaad familie van de later veradelijkte 'de Bethunes' - en een liberale partij onder leiding van de radicale liberaal Ives Herman. Danneel hield zich om familiale redenen afzijdig van de kiesstrijd. De katholieken wonnen toen het pleit.

Vlasroten

Maar in 1854 waren er weer gemeenteraadsverkiezingen. En de liberalen waagden hun kans met een lijst onder leiding van de als gematigd bekend staande Benoit Danneel. Zij behaalden een klinkende overwinning. Danneel sprokkelde 465 stemmen bijeen tegenover slechts 355 voor zijn rivaal Béthune - let wel: het was de tijd van het cijnskiesstelsel, waarin alleen de happy few stemrecht had. De liberalen verwierven 10 zetels in de gemeenteraad; hun tegenstrevers slechts 7.

Benoit Danneel was een graag geziene burgervader. Hij redde onder meer de lokale vlasnijverheid door de eis van Gent te ontzenuwen tegen het vlasroten in de Leie. De kwalijke vochten en dampen die met dat rootproces in het Leiewater gepaard gingen, dreven immers stroomafwaarts en ze waren tot in Gent te rieken. Danneel kon de bevoegde minister overtuigen niet in te gaan op de Gentse eis.

Vermogensbelasting

Danneel doorbrak ook het monopolie van de katholieken in het Kortrijkse onderwijs. Hij stichtte een stedelijke lagere jongensschool, waar ook arme kinderen gratis naartoe konden, namelijk in de oude gebouwen van de gewezen gevangenis van Kortrijk in de Persynstraat.

Een andere illustratie van zijn sociaalvoelendheid was zijn voorstel in 1853 - hij was toen nog geen burgemeester - om een stedelijke taks in te voeren op de 'vermoedelijke fortuinen der welhebbende persoonen ten ende deze somme te bekomen'. De benodigde 'somme' was 35.000 frank om de hongersnood tegen te gaan die er op dat moment heerste in de stad. Zijn voorstel - nota bene: een vermogensbelasting voorgesteld door een liberaal! - werd afgewezen; men hield het liever bij vrijwillige liefdadigheid. Danneel schonk meteen 1000 frank.

Campagne

Danneel werd heel zijn carrière als burgemeester zonder mededogen bekampt door de clan Goethals-Vercruysse, waartoe ook de Béthunes behoorden. Familie van de Béthunes was in die tijd ook de bisschop van Brugge, Mgr. Malou. En politiek-religieuze coalitie heeft hun afvallige zoon Danneel het leven erg lastig gemaakt.

Een grote tegenslag onder het bewind van de liberalen was de brand van de Sint-Maartenskerk in 1862. Door problemen met de verzekeringsmaatschappijen, die later toch opgelost geraken, kon het stadsbestuur niet onmiddelllijk voldoende kapitaal mobiliseren om de dekanale kerk herop te bouwen. De clan Goethals-Vercruysse, die ook de kerkfabriek van Sint-Maartens domineerde, maakte van de gelegenheid gebruik om een campagne op te zetten tegen de zogenaamde anti-godsdienstigheid van de liberalen.

Sint-Rochus

Een ander agitatiepunt van de politieke katholieken was de eis tot oprichting van een Sint-Rochuskerk in de Doorniksewijk. Voor een stad is dat geen financieel neutrale operatie aangezien het de stad is die de tekorten van de op te richten kerkfabriek zou moeten bijpassen na de bouwkosten te hebben gedragen. Ook het eerdere unionistische bewind, waarin de katholieken zaten, had in 1840 aan de bisschop al geweigerd een kerk te bouwen.

Onder groot protest van het liberale stadsbestuur heeft het bisdom dan zelf maar de Sint-Rochuskerk gebouwd. Het machteloze stadsbestuur heeft dan als represaille in 1863 een protestantse kerk erkend.

Bedreiging

Na die onophoudelijke moddercampagne van de politieke katholieken verloor de lijst van Benoit Danneel in 1863 de gemeenteraadsverkiezingen. Dat gebeurde evenwel niet zonder fraude op grote schaal door de katholieken. Zelfs de Bestendige Deputatie van West-Vlaanderen moest erkennen dat er sprake was geweest van omkoperij en bedreiging van kiezers door de overwinnaars.

Maar ook de herverkiezingen van 5 januari 1864 brachten de katholieken de overwinning, zij het nu slechts nipt. De Liberale Associatie won 8 zetels, de Katholieke Conservatieven 9. Burgemeester werd de katholieke voorman Henri Nolf.

Hopelijk vergaat het Wout Maddens beter dan Benoit Danneel!

Sint-Rochus 2

06:00 Gepost in Algemeen | Permalink | Commentaren (3) |  Facebook |

Commentaren

een liberale burgemeester van Kortrijk Kleine correctie:
De liberale politicus, die in Kortrijk burgemeester was van 1855 tot 1864 droeg de naam: "Louis Benoit Danneel". Zijn familienaam werd dus zonder "s" geschreven.

Gepost door: Luc Debels | 07-08-09

radicale liberaal Interessant stuk, waarbij mijn oog uiteraard valt op het begrip "radicale liberaal". Is dat wat ik denk dat het is, Marc?

Gepost door: Bart Hanson | 08-08-09

Zonder S Inderdaad Luc: "Danneel" zonder S. De zetduivel liet het maar 1 keertje juist staan. Intussen gecorrigeerd.

Gepost door: marc | 09-08-09

De commentaren zijn gesloten.