07-01-09

Return to sender: 3 ton sculpturen van stad Kortrijk aan beeldhouwer Paul Van Rafelghem

Van Rafelghem return

De sculpturen van Paul Van Rafelghem worden verwijderd van het Xpo-domein in Kortrijk. Nochtans waren die monumentale werken vergroeid met het uitzicht van de Kortrijkse Hallen. Het werk 'Gebonden Marmer' (1990) wordt uit de vijver gehaald en verkast naar de tuin van het stedelijk museum. De werken 'De Eenheid', 'De Vruchtbaarheid' en 'De Samenwerking', die aan de toren van het Meeting Center van Kortrijk Xpo waren bevestigd, worden na 43 jaar beschadigd teruggestuurd naar de kunstenaar. Restauratie zou te duur zijn. Zijn er dan daarvoor dan geen afschrijvingen gebeurd met aanleg van reserves in al die winstgevende beurzenjaren van de Kortrijkse Hallen en Xpo?

De Eenheid, De Vruchtbaarheid en De Samenwerking

Het was Van Rafelghems eerste grote opdracht: voor de toren van de nieuwe Kortrijkse Hallen mocht de beeldhouwer in 1966 - het hallencomplex werd op 17 april 1967 plechtig geopend door toenmalig premier Paul Vanden Boeynants (zie mijn eerder stuk) - drie sculpturen leveren. Verwijzend naar de Europese gedachte, die de internationale ambities van de expositiehallen moest bevorderen, gaf Paul Van Rafelghem (°1936) een abstracte uitbeelding van de begrippen: 'De Eenheid', 'De Vruchtbaarheid' en 'De Samenwerking'.

De sculpturen werden indertijd aan de toren van het MeetingCenter bevestigd door de firma Vandekerckhove. Ze bestaan uit roodkoperen platen bevestigd op een metalen onderstel. Met hun monumentale afmetingen van 2 meter hoogte, 2 meter diepte en 4,5 à 5 meter lengte, weegt elk deel zowat een ton.

Op hun ongenaakbare plaats zijn de sculpturen nooit onderhouden geweest, noch door stad Kortrrijk, noch door concessionaris Halllen/Xpo. In 2007 constateerde de preventieadviseur van Xpo Kortrijk dat de koperen platen aan het loskomen waren van hun metalen gebinte. Door elektrolyse waren de hechtingen van de plaat aan het skelet losgeraakt. Bovendien waren de metalen profielen van die skeletten op bepaalde plaatsen doorgeroest en geknakt. Door de werking van de tijd, de weersomstandigheden en de verkeerde metaalcombinaties hadden de constructies alle stabiliteit verloren.

Voor de veiligheid van personeel, standhouders en bezoekers werd door de Xpo-directie beslist de gevaarten zo vlug mogelijk van de toren af te halen. De demontage gebeurde nogal onbesuisd en zonder veel respect voor de kunstwerken. De ophangingsstaven van de skeletten die de sculpturen ondersteunden, werden simpelweg tot tegen het beton van de toren afgezaagd. Daardoor is het opnieuw vasthechten van de constructies op dezelfde plaats aan de toren uitgesloten. De sculpturen werden dan op hun geheel - zonder dat de koperen platen loskwamen van het metalen skelet! - op het gazon neergegooid, met de platen - het eigenlijke kunstwerk - onderaan. Daardoor zijn de platen ingedeukt. De drie objecten zijn maandenlang in open lucht op het gras blijven liggen ter hoogte van paviljoen 3.

Een onderzoek wees uit dat restauratie van de werken een heel dure zaak zou worden. Paul Van Rafelghem diende een offerte in van 77.090 euro. Zelfs het adviescomité Sculpturen in de Stad vond dat niet in verhouding tot het behoud van de sculpturen. Maar ik geloof nooit dat dit advies unaniem werd gegeven. Overigens is de restauratie een zware financiële opgave omdat er nooit eerder aandacht aan werd besteed. De werken behoorden tot het patrimonium van Xpo. Het ware redelijk geweest dat Xpo en voorheen de Kortrijkse Hallen voor het onderhoud en de onvermijdbare restauratie van de werken elk jaar wat geld opzij hadden gelegd.

Een andere reden - de eigenlijke reden? - voor het niet terugplaatsen van de kunstwerken, is de grondige verbouwing van het Xpo-complex in de nabije toekomst. Zo wil men precies in het MeetingCenter een nieuwe evenementenhal inrichten. Voor die verbouwing zouden de koperen Europese begrippen alleen maar in de weg hangen.

De kunstenaar deed nog een poging om een andere plaats van opstelling, binnen in het hallencomplex, te vragen. De restauratie zou dan kunnen beperkt worden tot wat bijplooien van de platen. Maar ook daar had de Xpo-directie geen oren naar; ze wil de interne ruimten maximaal vrijhouden voor activiteiten zoals beurzen en evenementen. Nochtans is haar slogan momenteel: "You have the idea - we have the space".

Na overleg met Stefaan De Clerck, toen nog burgemeester, stuurde het stadsbestuur bij hoogdringendheid een brief naar de kunstenaar met het voorstel om zijn 3 ton sculpturen alstublieft terug te nemen. Fijntjes werd hem erop gewezen dat al dat onbewaakt liggende koper een aantrekkelijke buit vormde voor eventuele dieven en dat het dus dringend was.

Paul Van Rafelghem verklaarde zich akkoord op voorwaarde dat de stad het transport betaalde. Hij contacteerde daarvoor de Zwevegemse gespecialiseerde firma Vandendorpe, die een offerte indiende van 1706,10 euro. De sculpteur vroeg eveneens dat de stad de kosten zou dragen voor het ondersteunen van de werken met metalen sokkels, om verdere beschadiging te voorkomen. Maar daarop wou het stadsbestuur niet ingaan.

hallen9

Pas geruime tijd later realiseerde men zich op het stadhuis dat het terugzenden van de drie monumenten naar de kunstenaar, na 43 jaar, ook juridisch moest geregeld worden. Het duurde tot 9 december eer het stadsbestuur de formele beslissing nam "af te zien van het eigendomsrecht van de drie sculpturen".

De vraag is of het stadsbestuur dat zomaar kon doen zonder goedkeuring van de gemeenteraad. Artikel 43, §2, 12° van het Gemeenetdrecreet stelt immers dat de gemeenteraad niet haar bevoegdheid kan overdragen aan het college van burgemeester en schepenen tot "het stellen van daden van beschikking met betrekking tot roerende en onroerende goederen voor zover de verrichting niet behoort tot de aangelegenheden van dagelijks bestuur en niet nominatief in het vastgestelde budget is opgenomen". Drie ton sculpturen weggeven is een daad van beschikking en niet zomaar een actriviteitje van dagelijks bestuur. En op de begroting 2008 is nergens opgenomen dat men dat ging doen. In elk geval is het beeldenpatrimonium van stad Kortrijk met drie eenheden verminderd!

Gebonden Marmer

Bij een plaatsbezoek aan Xpo stelde Paul Van Rafelghem vast dat ook met zijn ander werk op de Hallensite gezeuld was. In de vijver waarin de toren van het MeetingCenter pootje baadt, 'drijft' sinds 1990 het beroemde werk 'Gebonden Marmer'. De titel zegt letterlijk wat het is: een ferme klomp wit marmer in de vorm van een reuzengrote diepvrieszak, liggend in een rafelige lap zink en toegebonden met armdikke touwen. Hoewel het werk loodzwaar is, geeft het de indruk te drijven op het wateroppervlak. Het werd aangekocht door stad Kortrijk met de steun van de Vlaamse Gemeenschap en diverse sponsors.

Voor de opbouw van verschillende tenten voor beurzen is het werk weggeduwd uit het midden van het bassin naar de rand. Het staat daarbij bloot aan beschadiging. Van Rafelghem was bereid het beeld te reinigen en te herstellen als men het terug op zijn oorspronkelijke plaats zette. Ook daartoe was de uitbater van het beurzencomplex niet bereid.

Om het beeld te redden, zal het Stedelijk Museum, dat eigenaar is van het kunstwerk, het overplaatsen naar de tuin van het Broelmuseum. Men lijkt daarbij akkoord te gaan met de offerte van Van Rafelghem om het te restaureren, 3410,80 euro.

Allemaal goed en wel, maar daarmee is alle werk van Paul Van Rafelghem verdwenen van het Hallendomein. Beide werken accentueerden nochtans de modernistische en optimistische architectuur van de jaren zestig waarin de eerste hallen werden gebouwd.

hallen21

22:25 Gepost in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.