19-11-08

Oude brandweerkazerne van Kortrijk van verdere aftakeling gered

Foto Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoedoude brandweerkazerne Kortrijk

Het stadsbestuur van Kortrijk heeft beslist de voormalige brandweerkazerne in de Rijkswachtstraat van verdere aftakeling te redden. Er komt een restauratiestudie die 36.300 euro zal kosten. Aangezien het gaat om een beschermd gebouw draagt het Vlaamse Gewest daarvan 60%. De Stad en de Provincie bekostigen elk 20% (7.260 euro) van het ereloon. Er worden drie architectenbureaus aangeschreven voor een offerte. Nu nog een passende bestemming vinden voor het 'beeldbepalende complex' ...

Pakketboot

De oude pompierskazerne in de Rijkswachtstraat is om verschillende redenen een merkwaardig gebouw. Het complex is een van de realisaties van de eerste ACW-burgemeester van Kortrijk, Arthur Mayeur (een beetje achtergrond hier). De kleine man met de grote politieke loopbaan in Kortrijk legde de eerste steen in 1940, waarna de kazerne werd afgewerkt in 1941 onder de nazi-bezetting. Arthur Mayeur bleef onder die bezetting een paar jaar op post, tot hij door de Duitsers werd afgezet om plaats te maken voor een oorlogsburgemeester die dichter bij hun ideologie stond. Op de gedenkplaat aan een van de uitsprongen van de grillige gevel staat ook schepen van Openbare Werken Gaston Bossuyt vermeld, eveneens een ACW-er. 

Het complex is een van de zeldzame -zeldzaam geworden! - voorbeelden van modernistische bouwstijl in Kortrijk. De architecten waren drie bekende vertegenwoordigers van de interbellum-architectuur in West-Vlaanderen: W. Dutoit, P.A. Pauwels en Werner Van Spranghe. Van architect Dutoit is in Kortrijk bijvoorbeeld ook het huis met de pittoreske trapgevel, Fabriekskaai 5, waar nu een charmante bed- en breakfast is gevestigd. P.A. Pauwels is niemand minder dan de bouwmeester die de heropbouw van het verwoeste historische stadscentrum van Ieper (Lakenhalle, Stadhuis, Nieuwerck enzovoort) voor zijn rekening heeft genomen na de Eerste Wereldoorlog. En Overleienaar Werner Van Spranghe is een van de Kortrijkse iconen van de modernere variant van artdeco. Door de voorliefde voor platte daken, speels aaneengebouwde blokvormige volumes met brede vensters, buisprofielen en gestroomlijnde vormen wordt die trant soms ook de 'pakketbootstijl' genoemd.

De kazerne is in 2003 bij ministerieel besluit beschermd als monument.

De aannemer van het brandweerarsenaal was Amedée Cottyn. De bouwbaas uit de Moorseelsestraat maakte lange tijd furore als entrepreneur van overheidsgebouwen. Zo realiseerde hij in zijn eigen straat de Fatima-kerk op de Haantjeshoek (1952). Hij herbouwde ook het Kortrijkse justitiepaleis (1952-1958), maar werd in datzelfde gerechtsgebouw kort daarop geboeid binnengevoerd na een uit de hand gelopen bankroet. Zijn faillissement verhinderde dat hij in 1959 het gemeentehuis van Zedelgem kon voltooien. De leiding van de bouwwerken was toevertrouwd aan de legendarische stadsingenieur Jozef Demeyer.

Interlock

Opvallend aan het arsenaal is de stoere, bakstenen toren. Geen brandweerkazerne zonder toren vroeger. In die toren hing men de brandslangen te drogen; tegenwoordig droogt men ze met perslucht. Aan die toren is over zijn hele hoogte een glazen afronde trappenkoker geplakt, die bovenaan uitmondt in een dakveranda, met een 360 graden uitzicht over de hele stad. Als uitkijkpost kon dat tellen. Zodra verdachte rookpluimen of uitslaande vlammen werden opgemerkt, kon men van daaruit de pompierssirenes op gang brengen, waardoor de brandweerlui wisten dat ze zich naar de kazerne moesten spoeden.

Het is in die kazerne dat het stadsbestuur in het begin van de oorlog, de bevoegdheden opnemend van de afgedankte gemeenteraad, een permanente brandweerwacht oprichtte, met vrijwilligers. Pas in 1963 benoemde de stad een beroepsbrandweer, met vestiging in datzelfde arsenaal. 'Arsenaal' en kazerne klinken militair en aanvankelijk was dat te recht: tot 1956 was de Kortrijkse brandweer een gewapend korps.

In het gebouw moest in de jaren 50 een hele generatie schoolkinderen jaarlijks op medisch onderzoek. Ik zie ons nog staan aanschuiven in ons 'interlocken' ondergoed, tot de stadsdokter en zijn strenge verpleegsters ons wilden monsteren. Het spannendste was de machine met X-stralen, om te zien of we geen plekken hadden op onze longen.

Uit die tijd zijn daar nog altijd ter beschikking: ... de openbare douches van stad Kortrijk. Ik vraag mij af hoeveel en door wie daar nog wordt van gebruik gemaakt. De 'stortbaden' zijn toegankelijk, na aanmelding bij de conciërge, op donderdagavond, zaterdag- en zondagmorgen.

Bergsport

In 1982 werd het gemengde brandweerkorps van Kortrijk gesplitst. De beroepsafdeling verhuisde naar een nieuwbouw - toch ook nog met toren - in de Doorniksestenweg (aan de brug van de E17). De vrijwilligersafdeling van Kortrijk-stad (zie website) is in de Rijkswachtstraat gebleven. In het complex, uitgerust met grote stalplaatsen die uitgeven in de Sint-Antoniusstraat, werd ook een soort stedelijke garage ingericht voor het rollend materieel van de stadsdiensten. De toren is ter beschikking gesteld van de West-Vlaamse Bergsportvereniging, die de constructie gebruikt als klimtoren (zie website).

Al met al wordt dat stuk stadspatrimonium toch ondergewaardeerd en worden de gebruiksmogelijkheden niet ten volle benut. Meer nog, het stadsbestuur is van plan al haar uitvoerende diensten en werkplaatsen te centraliseren in de gewezen textielfabriek Callens in de Moorseelsestraat. Hoe dan ook moet naar een nieuwe bestemming worden gezocht voor een groot deel van het complex. De optie jeugdcentrum met middelgrote fuifzaal is eventjes overwogen maar maakt waarschijnlijk geen kans. Verkoop behoort ook tot de mogelijkheden. In elk geval is een passende herbestemming noodzakelijk voor een duurzame toekomst voor het beschermde monumentale gebouw.

Rodenbach

Intussen is de brandweerkazerne stilaan aan het aftakelen. De stadsdienst Facility (onder politieke leiding van schepen Hilde Demedts, CD&V) maakte een inventaris van de problemen. Het meest acuut is de herstelling van de originele stalen ramen. Precies die raampartijen geven het gebouw zijn opvallende modernistische architectuur. Zowel het hele glazen traphuis van de toren als de horizontale ramen in de facade van de platte gedeelten van het gebouw zijn erg verweerd door roestvorming. Het is zo erg dat het glas los aan het komen is. Voorts behoeft ook de platte bedaking grondiog nazicht en is de vervanging van het schrijnwerk in de toren nodig. Ten slotte vreest men betonrot in de betonnen balken die zichtbaar in de gevel zitten (de imitatie-arduinlintelen).

Een grondige restauratie zal zowat 300.000 euro zonder BTW kosten, aldus de stadsdienst Facility. Het stadsbestuur heeft beslist daarvoor een studieopdracht uit te schrijven. Het studiebureau moet niet alleen nagaan wat de huidige staat van het gebouw aan herstelling vergt, maar moet ook op zoek gaan naar de historische bronnen om de voorgestelde ingrepen historisch en bouwkundig te verantwoorden.

De kosten van die studieopdracht worden geraamd op 36.300 euro (21% BTW incluis). Omdat het gaat om een beschermd gebouw, komt de restauratie in aanmerking voor gulle Vlaamse en provinciale subsidies. Het Vlaamse Gewest zou 60% van de kosten dragen, de provincie West-Vlaanderen en stad Kortrijk elk 20%. Voor de stad komt dat op 7.260 euro voor de studieopdracht.

Om het geschikte studiebureau te vinden kiest de stad voor de procedure van 'onderhandeling zonder voorafgaande bekendmaking'. Er worden bij 3 architectenbureaus een gestoffeerde offerte gevraagd: architect Christian De Laey, Graaf de Smet de Nayerlaan 51, Kortrijk, het architectenkantoor Lambert-Vancoppenolle, Watertorenstraat 20, Roeselare, en architect Xavier Beyens, Roggelaan 64, Kortrijk. Die bureaus worden niet zomaar gekozen. Met de architecten De Laey (o.m. het Streekbezoekerscentrum en het Museum 1302 in de Groeningsabdij) en Beyens (o.m. de verbouwing van Hoeve Te Coucx tot bezoekerscentrum van het stadsgroen Marionetten, zie hier) heeft de stad goede ervaringen in restauratiedossiers. B. Lambert en G. Vancoppenolle tekenden voor de restauratie van de gehele Rodenbach-site in Roeselare (zie hier). 

brandweerkazerne1

21:10 Gepost in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.