06-07-08

De sloping van de pannenfabriek Du Littoral is begonnen

pannenfabriej2

De sloping van een niet-beschermde vleugel van de monumentale pannenfabriek Du Littoral is begonnen. Een belangrijk stuk industrieel erfgoed verdwijnt geruisloos. Elders op de site van de gewezen fabriek staan de wel beschermde droogloodsen zienderogen te vervallen, met inbegrip van hun uiterst waardevolle houten drooginstallatie (die werkte met recupereerde warmte van de stoommachines). Er is toch een lichtpunt. Het stadsbestuur gaf de eigenaars twee slopingsvergunningen, maar onder strenge voorwaarden. Verschillende niet beschermde delen van de fabriek mogen niet afgebroken worden, waaronder het paviljoen van de machinekamer, de elektriciteitskabine en de golvende gevels van de kleimagazijnen.

Vogelvrij

Toen Vlaams minister Paul Van Grembergen, spirit, in 2004/2005 de droogloodsen van de pannenfabriek aan de vaart in Kortrijk opnam op de lijst van beschermde monumenten, verklaarde hij dat hij in het industrieel patrimonium van heel Vlaanderen geen gevel met dergelijke afmetingen kende: 120 meter lang en 16 meter breed. De 'klassering' van die droogloodsen was een compromis tussen plannen van de eigenaar, Koramic van Christian Dumolin, om heel de pannenfabriek af te breken en de strijd die enkele Kortrijkzanen voerden voor het behoud van dit unieke stuk industriële geschiedenis. Zie mijn optimistisch stukje van een paar jaar geleden.

Na het eerdere verdwijnen van de oorspronkelijke pannenbakkerijen Sterreberg Aalbeke, nv Dakpannen Lauwberg Lauwe en nv Briquetteries Modernes van Zwevegem-Knokke en de harde verbouwing van de pannenbakkerij Pottelberg is de pannenfabriek aan de Vaart nog de enige site die nog alle kenmerken van de ooit zo typische Zuid-West-Vlaamse kleinijverheid bezit. Vandaar dat Adriaan Linters van de Vlaamse Vereniging voor Industriële Archeologie zo ontgoocheld reageerde toen alleen de droogloodsen werden beschermd door het Vlaamse Gewest. "De productieruimten en ovens, de twee prachtige stoommachines, de oude ketelruimte, de sierlijke kleimagazijnen... dat alles is nu vogelvrij!" schreef hij in 2005. Zijn vrees komt nu gedeeltelijk uit.

De fabrieksgebouwen van de voormalige NV Céramique et briquetteries méchaniques du Littoral aan de Vaart Kortrijk-Bossuit dateren van 1924 en van 1928 (de droogloodsen).  De 'stoompannenfabriek' werd opgetrokken volgens plannen van de Izegemse architect W. Vercoutere. De beschermde droogloodsen zijn eigenlijk een Kortrijkse uitvinding. De restwarmte uit de stoommachines werd aangewend in de drogingsproces. Het procédé kende navolging in heel Europa.

pannenfabriek3

Droogloodsen

Die droogloodsen zijn een hol gebouw onder twaalf nokdaken. In die indrukwekkende ruimte van niet minder dan 120 meter stonden (en staan nog altijd!) rijen houten rekken die verbonden waren door een transportsysteem. De honderden venstertjes waren voorzien klapramen om de droging te regelen. Tussen de rekken hingen (en hangen!) hier en daar jutedoeken. In de middengang vind je op geregelde afstanden grote propellers, wellicht om de luchtcirculatie - zeg maar vreselijke tocht voor de arbeiders die de ongebakken pannen daar in de rekken moesten leggen - op gang te houden. Op de begane grond rustten die loodsen op bureaus; die gelijkvloerse verdieping was al afgebroken tot op het betonskelet op het moment van de bescherming.

Aansluitend werden in 2005 ook de grote fabrieksschouw, het poortgebouw en de overdekte brug tussen de eigenlijke productieruimten en de droogloodsen beschermd. Die brug is gebouwd in 1928 naar een ontwerp van niemand minder dan ingenieur-professor G. Magnel van Gent, bestuurder van het laboratorium voor betonbouw van de staatsspoorwegen. 

De toestand van die droogloodsen was al erg vervallen op het moment van het beschermingsbesluit in 2005. Nu is het er nog erbarmelijker. Uit de bakstenen gevel is een heel bos hoogstammen komen te groeien. De pannendaken zijn lekgeslagen en de gevels staan zwart van de vochtigheid door de kapotte goten. Ook de unieke achtergelaten houten installaties binnenin zijn in versneld tempo aan het wegrotten.

droogloodsen

Eventjes rees een sprankel hoop op behoud toen Vlaams minister Dirk Van Mechelen, de opvolger van Van Grembergen in 2006 aankondigde geld vrij te maken voor het wind- en waterdicht maken van de loodsen. Het Vlaamse Gewest zou daarin 60% betalen, de eigenaar 40%; totale kost: 1,25 miljoen euro. Tot nu toe is dat er nog niet van gekomen. Op het laten teloorgaan van beschermde monumenten staan nochtans strenge straffen: gevangenisstraf van acht dagen tot vijf jaar en een geldboete van 26 tot 10.000 euro of met één van die straffen volgens het decreet tot bescherming van Monumenten en Stads- en Dorpsgezichten.

Slopingsvergunningen

Eigenaardig genoeg zijn de niet beschermde restanten van de pannenfabriek tot nu in betere staat gebleven dan die geklasseerde droogloodsen. Maar in die delen van het fabriekscomplex zijn thans de sloophamers aan het werk gezet. Delen van de produktiehallen liggen al in puin. Die sloping is vergund (twee vergunningen) door het stadsbestuur van Kortrijk na een openbaar onderzoek in 2006. Dat onderzoek is blijkbaar niet opgemerkt door de verdedigers van industrieel patrimonium want er werd geen enkel bezwaar ingediend. 

Het is enigszins eigenaardig dat de stad een slopingsvergunning geeft zonder een aansluitende bouwverplichting. Beide vergunningen werden uitgereikt met een vage verwijzing naar een in opmaak zijnde masterplan voor de ontwikkeling van de industrieterreinen op de gronden van de gewezen pannenfabriek Du Littoral.

Toch moet gezegd worden dat het stadsbestuur gepoogd heeft de schade te beperken. De slopingsvergunningen gaan gepaard met uitzonderlijk zware voorwaarden. Zo is uitdrukkelijk gesteld dat een heel aantal onderdelen van de vroegere pannenfabriek in stand moeten worden gehouden: het mooie paviljoen met de stoommachinekamer van 1924, de elektriciteitskabine van 1925, de schoorsteen en brug over voetweg 47bis (die zijn evenwel al beschermd door het Vlaamse Gewest), en de gevels van de kleimagazijnen (naar een ontwerp van W. Vercoutere die ook de oliefabriek van Vandemoortele in Izegem tekende). In feite gaat het hier om een officieuze, stedelijke uitbreiding van de bescherming.

Maar al die - laattijdige - inspanningen van de stad verzinken in het niets als niet spoedig wordt ingegrepen om de beschermde droogloodsen te redden van verdere aftakeling. En ook voor de te elfder ure van de sloop geredde delen van de fabriek, moet nog een zinvolle bestemming worden gevonden of vroeg of laat gaan ze ook voor de bijl.

23:09 Gepost in Algemeen | Permalink | Commentaren (13) |  Facebook |

Commentaren

Eindelijk tegen de vlakte, die ouwe rommel. Tijd om er wolkenkrabbers van formaat op te plaatsen. Een wereldstad heeft wolkenkrabbers nodig, hele hoge en mooie, en hangbruggen, en een metronet, en een internationale luchthaven, en windmolens, en een Olympisch Dorp, en buitensteden, en ghetto's, en jeugdbendes, en brandende auto's, en seniorenbendes, en onzichtbare kunstwerken, en vooral..., een nachtburgemeester!!!

Gepost door: Adelbert | 07-07-08

wat Het is allemaal goed en wel maar!
De vraag is wat moet er daar allemaal in gebeuren voor wat moet het dienen of weer voor een van die luxe dingen zoals die toren in t'stad En de belangerijkste vraag wie moet dat weer allemaal betalen. Ik heb daar geen goesting meer in.
Meschien kan jij Mark daar eens een investering doen.
m.vr.gr

Gepost door: phm | 08-07-08

Zo jammer weer...
Geef mij maar de charme van een oud gebouw.
Ben de fabriek vorig jaar nog gaan fotograferen (binnen en buiten):
http://www.flickr.com/photos/x-itje/sets/72157600075282521/
(Gelukkig gaf de politie mij enkel een waarschuwing voor vallende brokstukken en joegen ze me niet weg)

Gepost door: An | 08-07-08

phm Wie dat gaat betalen? Met subsidies van Europa natuurlijk. En met geld van rijkeluisfamilies: de familie De Clerck-Beaulieu, de familie De Clerck- De Clerck, de familie Beaulieu- Beaulieu, de familie Beaulieu- De Clerck, zie daar, we hebben er al vier. Vooruit, allemaal om ter hoogst!!!

Gepost door: Adelbert | 08-07-08

Dumolin en Westoria De eigenaar, dat is grotendeels de familie Dumolin. Zij heeft het geld van de familie De Clerck alvast niet nodig om dit te renoveren. Roland Dumolin was lange tijd bereid om die renovatie te doen, op voorwaarde dat er een haalbare en duurzame herbestemming voor deze gebouwen kwam. Maar blijkbaar zijn er daaromtrent weinig bruikbare ideëen.

Mijnheer Dumolin heeft natuurlijk gelijk dat we er geen tweede Westoria moeten van maken. Westoria was het prachtig project in de oude bloemmolens van Diksmuide, waarin wijlen Aimé Desimpel had geïnvesteerd en dat na 3 jaar failliet ging. Meer info, zie www.museum-bloemmolens.be

Gepost door: Bart Hanson | 09-07-08

Een stukje nostalgie verdwwijnt Als broekventje van nog geen 15 jaar heb ik mijn eerste stappen gezet op de werkvloer
in de Littoral te Stasegem.

Ik ben er begonnen op 28 februari 1961 en heb het er uit gehouden tot 22 februari 1963.

De droogloodsen waren een gebouw van veel bloed, zweet en tranen. In de winter was het er bitter koud. Ruiten waren taboe in de droogrekken, want de wind moest zorgen voor een vlotte en gelijkmatige droging. De dakpannen werden aangevoerd via een transportband in pakken van 5 stuks.
Ik kan U verzekeren dat 5 vers geperste natte pannen zeer zwaar doorwegen voor een knaap van amper 15 jaar. De pannen werden afgenomen van de band en opgestapeld in de droogrekken.
Wanneer je naar het toilet moest gaan, moest ge wachten tot er u iemand kwam aflossen. Dan moest ge binnen een bepaald aantal minuten terug zijn of kreeg tegen uw kop van de chef.
In de winter was het er stikdonker, buiten hier en daar waar een lichtpeertje aangebracht was. Dikwijls vier, vijf verdiepingen hoog moest ge lopen op twee planken tussen de droogrekken en wanneer er iemand vergeten was om een valluik opnieuw dicht te doen liep je het risico een verdieping lager te arriveren.

Kortom een stukje nostalgie verdwijnt, doch van mij mag dat gerust.

Germain Coelembier

Gepost door: coelembier | 09-07-08

bloed, zweet en tranen Beste Germain,
Misschien moet het precies daarvoor in stand gehouden worden. De komende generaties mogen wel eens weten waar en hoe de werkmensen vroeger (is het nu zoveel beter?) werden uitgebuit. Van binnen zijn die droogloodsen nog altijd griezelig, vol houten installaties, donker als een hellegat, tocht alom. Ik zou dat bewaren. Als het ware een 'memoriaal van de arbeid', een blijvende aanklacht.

Gepost door: marc | 09-07-08

Foruminvest op de Littoral Kunnen we er de commerciële woestelingen van Foruminvest niet op loslaten ?

Gepost door: walter maes | 17-07-08

Pretpark "De Vlamsche Klitte" Misschien eens kijken naar de UK, waar oude industriële sites worden omgetoverd tot historische pretparken voor jong en oud. Hier moet daar toch ook een markt voor zijn, met al onze medioren uit de babyboom, de verzilvering.

Ik zie het voor mij: stoomtreintjes met bakken die omgebouwd zijn voor passagiers en die een parcours afleggen op de site langsheen het volledig productieproces van de baksteen- en dakpannijverheid, van de ontginning (de mysterieuze huisjes van Marc op Evolis zullen nog van pas komen) tot de verpakking en het transport, annex een multimediaal museum, de heropbouw van een klassieke steenoven, zoals die vroeger werd gebruikt bij de bouw van kastelen (vb. 't Hoge), met een ingebouwde interactiviteit (je mag zelf stenen vormen, of in de moules scheppen), Germain Coulembier kan de bezoekers op de site gidsen...
En daarnaast moeten wat bijkomende commerciële activiteiten de zaak rendabel maken. Ik denk aan een verzameling van showrooms van baksteen-, dakpan- en tegelfabrikanten uit Zuid-West-Vlaanderen. Zo kunnen ze hun klanten van over de hele wereld ontvangen in het "mekka van de Vlamsche Klitte", wat een uithangbord!

Ook pottenbakkers en keramiekkunstenaars zouden er hun opendeuratelier kunnen hebben, ...
de keramiekcollectie van de stad zou er onderdak kunnen krijgen, en uiteraard kunnen de nodige horecagelegenheden met zwaore streekbieren er niet ontbreken.

Ik wil gerust met Christian Dumolin, Adriaan Linters, Jean de Bethune en Germain Coulembier op studiereis naar de UK gaan om te leren van dergelijke projecten.

Ondertussen mag Christian Dumolin mij uiteraard de 10 beloofde flessen champagne voor een goed idee bezorgen... .

Gepost door: Bart Hanson | 18-07-08

Foto's afbraak Ben vorige week eens naar de afbraak gaan kijken.
Hier vind je enkele foto's: http://www.flickr.com/photos/x-itje/archives/date-taken/2008/07/09/" target="_blank">http://www.flickr.com/photos/x-itje/archives/date-taken/2008/07/09/">http://www.flickr.com/photos/x-itje/archives/date-taken/2008/07/09/

Gepost door: An | 18-07-08

Bloed An, mijn hart bloedt voor het erfgoed dat verdwijnt, maar het zijn - weer - schitterende foto's. Hoe ben je daar binnen geraakt?

Gepost door: marc | 19-07-08

Goed nieuws Vandaag in de krant gelezen dat Koramic de droogloodsen zal restaureren. Zowaar goed nieuws in dit druilerige weer. En we moeten dit deze keer niet helpen meebetalen. Nog beter!

Gepost door: Bart | 07-10-08

Laat ons er dan een café van maken, of een dancing.

Gepost door: Adelbert | 07-10-08

De commentaren zijn gesloten.