30-01-08

Politie Kortrijk gaat naar opgetilde stalen driehoek van vier lagen

politiehoofdkwartier XDGA1

Foto's van Xaveer De Geyter Architectenburaeu bvba

Zopas is bekendgemaakt dat uit de shortlist van vijf inzendingen voor de Europese architectuurwedstrijd voor een nieuw politiehoofdkwartier in Kortrijk de jury het ontwerp van Xaveer De Geyter Architectenbureau bvba in vereniging met de ingenieurs Boydens en Ney heeft bekroond. Het wordt een project van 22,8 miljoen euro (BTW incluis), gerealiseerd door een samenwerkingsverband van stad Kortrijk, het Stadsontwikkelingsbedrijf Kortrijk (SOK), de Regie der Gebouwen, de Politiezone VLAS en de Federale Politie. Het is de bedoeling dat nog in 2008 de bouwvergunning wordt bekomen, in 2009 de aanbesteding wordt gehouden en de bouw van stapel loopt, en dat in 2011 de manschappen van zowel Politiezone VLAS als de Federale Politie hun intrek kunnen nemen in het in alle opzichten hoogstaande complex. VLAS-korpschef Stefaan Eeckhout is in zijn nopjes.

Het bekroonde ontwerp

De bekendmaking vond plaats op 30 januari 2008 in het stadhuis van Kortrijk. De uitspraak van de avond kwam van de bekroonde architect zelf. Xaveer De Geyter verklaarde bij het begin van zijn presentatie droogweg: "Het is niet zo moeilijk een politiegebouw te ontwerpen. Dat ga ik u bewijzen". Meende hij het of wou hij stoer doen? In elk geval zal zijn gebouw de ogenschijnlijk simpele vorm hebben van een driehoek, zoals het voor de hand lag op het aangewezen terrein aan de buitenkant van de westelijke binnenring. Je zou het complex een vol gebouw doorzeefd met vierkantige gaten (14 gaten en 5 inkervingen aan de Leiekant) kunnen noemen, maar je kunt het ook bekijken als een leeg gebouw opgevuld met een netwerk van nuttige ruimten in kruisverband. En het staat op poten.

Politiegebouw2

Het wordt in elk geval een letterlijk schitterende aandachtstrekker. Want de lange, heel lange gevels worden uitgevoerd in spiegelend inox, roestvrij staal. Het complex komt voor een deel in de winterbedding van de Leie. De rest van de driehoek komt op het drie meter hogere terrein dat zich uitstrekt van de kluifrotonde 'Den Appel' tot het gewezen entrepot van de NMBS. Zo kan ook de onderste laag van de driehoek half open worden gemaakt, met toegang en uitzicht over de woonparkzone die nog ontwikkeld moet worden op die Leieoever.

Politiegebouw 7

In die half-ondergrondse kelder komen de eigen parking van de politie, de stelplaats voor het interventiematerieel en de cellen voor arrestanten. Een weg zal als aftakking van de nabijgelegen 'ventweg', die de westelijke binnenring bedient, de driehoek doorkruisen. Zo komt er een interne verbinding met de verdieping erboven, en kunnen de politiewagens op elk moment aan verschillende kanten uitrukken.

Ook de hogere gelijkvloerse verdieping zal op palen staan ('verticale stijgpunten' in architectenjargon), die uitgevoerd worden in zwart beton en verspreid zijn over het plan. Die verdieping sluit aan op de nieuwe parking 'Kortrijk Weide', 250 stalplaatsen groot, die ook kan gebruikt worden voor allerlei evenementen zoals circussen en muziekfestivals. Die gelijkvloerse verdieping bevat een toegangs- en ontvangstlokaal, in nachtblauwe - politiekleur! - glazen uitvoering, en is voor de rest een groot waaigat waar de auto's van politieklanten en -personeel kunnen geparkeerd worden. Het wordt wel een klaar waaigat door niet minder dan 14 grote uitsparingen in de hogere verdiepingen. Het risico van een verwaarloosde aanblik, die parkings meestal bieden, wordt tegengegaan door het plafond uit te voeren in spiegelend inox-staal.

Politiegebouw 6

De verdiepingen +1 en +2 bieden werkruimte voor alle politiefuncties van zowel het korps van de lokale Politiezone VLAS als de Federale Politie. De kantoren en andere lokalen komen ter beschikking in een rasterstructuur ('grid' zeggen architect en burgemeester) rond de fameuze 14 vierkantige gaten. Met die structuur kan men alle kanten uit - een flexibiliteit die voor het veelzijdige en onvoorspelbare politiewerk mooi meegenomen is.

Die veertien vierkantige gaten in de reusachtige stalen driehoek zijn een ingenieuze vondst van Xaveer De Geyter. Het is een van de elementen waarvoor de jury van de architectuurwedstrijd viel: "De royale aanwezigheid van lichthappers in alle vormen (patio's, atrium, terrassen), zowel opgetild als doorgezakt brengen een zee van licht tot in de kern van de verdiepingen". Geen enkel van die gaten ('vides' zeggen architect en burgemeester) zal inderdaad hetzelfde zijn; de mogelijkheden van glas zijn onbeperkt. 

De motivatie van de jury

In zijn motivatie verklaart de jury onder leiding van Vlaams Bouwmeester Marcel Smets de palm aan Xaveer De Geyter en co te geven, omdat zijn gebouw opvallendheid combineert met "een uitdagend maar beheerst materiaalgebruik". Voorts achten zij de "heldere en logische planopbouw" een grote troef.

Politiegebouw 5

Toch plaatst diezelfde jury ook bij het winnende ontwerp enkele vraagtekens. Zo krult hun neus een beetje bij de vaststelling dat de architect de belangrijkste plek van het complex, de gelijkvloerse verdieping (zelf in twee niveaus) slechts gebruikt voor het parkeren van wagens. Dat betekent, zoals Kortrijkwatcher er mij op wees, dat iedereen die bij de politie moet zijn de trap of de lift moet nemen. Ik probeer mij voor te stellen hoe men zich veilig met verdachten in een lift kan afzonderen. De jury roept de ontwerper dan ook op om de nodige aandacht te besteden aan de toegankelijkheid van het gebouw. Overigens was het een opdracht aan de ontwerpers om de parkeerbehoeften vanhet politiegebouw in het complex zelf op te vangen; andere ontwerpen opteerden voor ondergrondse garages.

Een tweede vraagteken plaatst de jury bij de duurzaamheid en het rationeel omspringen met de energiebehoefte van het complex. "Zijn er niet teveel gevels?" vraagt de jury zich openlijk af. Xaveer De Geyter antwoordt daarop dat het een heel compact gebouw wordt - de 14 vides ten spijt? - en dat daardoor de energieverliezen als gevolg van het grote geveloppervlak gecompenseerd wordt.

De jury is niet ingegaan op het volgende. In de stedenbouwkundige randvoorwaarden voor het politiegebouw staat dat het een groendak moet krijgen om de externe buffering van regenwater te beperken. Het is mij niet bekend of de architect daaraan heeft gedacht.

Ook is gevraagd te voorzien in uitbreidingsmogelijkheden. Daarover heeft de ontwerper bij zijn presentatie evenmin iets laten weten. Maar goed, als de zwartbetonnen palen waarop de twee werkverdiepingen rusten sterk genoeg zijn, kan er eventueel nog een derde volle laag bovenop gebouwd worden. Maar worden die veertien gaten dan niet al te kokerachtig?  

Een oplossing na meer dan twintig jaar

Met dat opvallende project komt uitzicht op een oplossing van een oud probleem: de huisvesting van de Kortrijkse politie (nu geïntegreerd in de Politiezone VLAS, die ook Kuurne en Lendelede omvat). Het commissariaat in de Persynstraat, in Oostblokstijl, voldoet al lang niet meer en is te klein voor het hele korps. Waar is de tijd dat burgemeester Sansen met het idee speelde om voor de politie een nieuwe stek in te richten in het opgedoekte slachthuis aan de Veemarkt. Er zijn toen, twintig jaar geleden, zelfs testen gedaan met politiewagens om te bekijken hoe vlug met van daaruit kon interveniëren. Het plan is niet gerealiseerd; de slachthuispanden zijn verkocht aan promotor Thiers, die er een flatgebouw neergepoot heeft alsof het zicht op zee had.

Als noodoplossing heeft de politie dan maar een tweede gebouw in gebruik genomen, de vroegere kantoren van Gaselwest in de Sint-Amandslaan. Korpschef Stefaan Eeckhout noemt dat nu nefast voor de goede werking van zijn korps: er blijken zich twee clans met verschillende culturen te hebben ontwikkeld in de twee commissariaten. In het nieuwe complex komen ze weer allemaal bijeen.

Het complex zal trouwens gedeeld worden met de Federale Politie in Kortrijk.  Ook de gewezen gendarmerie zit in - hoewel stijlvolle - verouderde gebouwen: de kazerne in neo-renaissance trant op de hoek van de Zwevegemsestraat en de Boudewijn IX-laan. Overeengekomen is dat de Federale Politie ongeveer een derde van de kantoren en de parking zal innemen en 6,5% van de logistieke ruimte in het nieuwe complex. 

Voor korpschef Stefaan Eeckhout van de Politiezone VLAS is het een droom van twintig jaar die uitkomt. En uit de vijf resterende inzendingen van de architectuurwedstrijd is het een ontwerp naar zijn wensen: "Het wordt een krachtig functioneel gebouw dat ook heel open en uitnodigend zal zijn voor de bevolking". We toosten op een voorspoedige realisatie.

De ontwerpen die het niet hebben gehaald

Het ontwerp van Xaveer De Geyter Architectenbureau bvba (Brussel), versterkt met de ingenieurs Ney & Partners en het studiebureau R. Boydens haalde het van vier concurrenten. De grootste teleurstelling heeft wellicht de combinatie Carlos Ferrater & Stephane Beel Architecten/SWK/Arcadis-Gedas/Daidalos-Peutz (Gent) opgelopen. Sterarchitect Stephane Beel heeft in Kortrijk immers machtige vrienden, heeft er al meer gewerkt (het nieuwe gerechtsgebouw en de Tack-toren bijvoorbeeld) en is de auteur van een stedenbouwkundig masterplan (2003) voor de zowat 7 ha gronden die opeens vlak bij het centrum vrijkwamen door de aanleg van de westelijke binnenring. Het is in dat gebied en in de onmiddellijke omgeving van zijn gerechtsgebouw dat het politiehoofdkwartier komt, dat Beel niet mag ontwerpen. Zijn concept had veel weg van het nieuwe Antwerpse gerechtshof met inbegrip van de glazen frietzakken op het dak.

De andere ontwerpers combineerden alle internationaal bekende namen aan plaatselijke expertise. Francisc Mangado associeerde zich met Snoeck & Partners en Cenergie bvba. Willem Jan Neutelings (Neutelings Riedijk Architecten, Amsterdam), die het opvallendste voorstel deed, een gebouw in de vorm van een binnenstebuiten gekeerde accordeon, trad samen op met Bureau Bouwtechniek, Daidalos, Ney & Partners en Ingenium. En ten slotte was er nog de tijdelijke vereniging Caruso St.John Architects LLP/Desmet-Vermeulen Architecten BVBA/Signum/Technum.

Politiegebouw 4

Commentaren

veel glas Op het eerste zicht ziet het er zeer energieverslindend uit. De architekt werkt met "spiegelend roestvrij staal gecombineerd met glas, zwart gekleurd beton en blauw glas. Alles baadt in een zee van licht." De agenten zullen dus zitten zweten in de zomer en nauwelijks hun PC-schermen kunnen lezen. Tenzij er zonnewering en airco wordt voorzien.

Allee, zo zie ik dat toch op het eerste zicht. Stilletjes koester ik de hoop dat het een gezond gebouw wordt, met natuurlijke ventilatie, zonnewering en afkoeling door intensieve ventilatie 's nachts. Juist, er staat al een voorbeeld daarvan in onze streek.

Dat ze nu niet afkomen met dat ze het dan vol zonnepanelen gaan zetten. Dat is ook goed, maar geen argument. Het is nog altijd beter en goedkoper om energieverbuik te voorkomen dan er veel te verbruiken en ze (voor een deel) te halen uit hernieuwbare bron.

Gepost door: Bart | 31-01-08

beste Marc
niet alleen de manschappen
ook wij vrouwen
kijken hoopvol uit naar onzen nieuwen bouw !
hiep, hiep!
grts
hilde

Gepost door: hilde | 31-01-08

Beel MACHTIGE VRIENDEN? Wie zou dat kunnen zijn?

Gepost door: Jean-Michel | 03-02-08

Beel Blijkbaar zou Beel goed overeenkomen met De Clerck, maar ik weet niet of dat nu nog zo is.

Wat er ook van zij, gelukkig is het eens geen "Beeltje". Want voor de gebruikers van die "Beel"-gebouwen is het niet altijd een pretje. Ze zien er van buiten mooi uit, met veel glas, maar binnenin is het zweten geblazen. Of ziek zijn van de airco die op volle toeren draait. Of zoals in de Tacktoren: de bovenverdiepingen 's zomers niet gebruiken.

Gepost door: Bart | 04-02-08

en wia gaat dat allemaal betalen? wie heeft zoveel geld?

Gepost door: johan | 04-02-08

Freya! Freya Van den Bossche heeft als minister van begroting toch al een paar miljoen euro af gepulkt van het oorspronkelijke prestigeproject van De Clerck. Zie mijn volgende stuk.

Gepost door: marc | 04-02-08

De commentaren zijn gesloten.