19-01-08

Eerherstel voor de Belforten van de Arbeid van Kortrijk?

ba1
Een parel onder de Kortrijkse Belforten van de Arbeid: de schoorsteen van de gewezen  textielfabriek De Poortere in de Wagenmakersstraat 

Naar Noord-Frans voorbeeld wil ook de Vlaamse Vereniging voor Industriële Archeologie (VVIA) dit jaar op 1 mei initiatieven nemen om de aandacht te trekken op de resterende fabrieksschouwen. Nog niet zo lang geleden markeerden die reusachtige schoorstenen als het ware vanzelfsprekend de horizon. Nu ze veelal niet meer worden gebruikt, staan ze te verkommeren en verdwijnen ze een voor een uit ons landschap. Nochtans zijn het bakstenen hoogstandjes, die voor de komende generaties de gedachtenis in stand zouden kunnen houden aan de noeste arbeid die in de fabrieken aan de voeten van deze reuzen werd geleverd. Belforten van de Arbeid, noemt men ze in het Franse Noorden. In Kortrijk staan er nog verschillende.

Historicus Adriaan Linters, VVIA-voorzitter ziet het met lede ogen aan: "Fabrieksschouwen worden een zeldzaamheid. Moderne fabrieken hebben ze niet meer nodig. De oude schouwen verdwijnen samen met de legendarische bedrijven die ze ooit bekroonden. Ook is het onderhoud duur en niemand die er het nut van inziet". Het Noord-Franse Roubaix bood ooit een indrukwekkend schoorstenen-horizon van 400  schouwen. Nu resteren er nog amper dertig.

ba2
De schouw van de gewezen textielfabriek van de familie Vlerick, Walle

In Kortrijk is de appreciatie voor die tot bijna in de wolken reikende getuigen van een groots industrieel verleden niet veel groter. Toch staan er nog meer van die schoorstenen dan men denkt. Misschien hebben ze hun voortbestaan eraan te danken dat het zo duur is om ze te slopen. Maar intussen staan ze er toch nog!

De eerste mei

In andere landen worden er allerlei initiatieven genomen om die industriële symbolen te redden. In Catalonië zijn campagnes opgezet voor hun behoud en restauratie. Het industriestadje Terassa bij Barcelona lokt er zelfs toeristen mee aan. In Nederland is al tien jaar een Stichting Fabrieksschoorstenen (STIF) actief. Zie website.

Ook in onze buurregio over de grens roert het. De aanzet kwam in 2004, het jaar van Rijsel Culturele Hoofdstad, met een culturele manifestatie rond de schouwen van Roubaix: 'Les totems de Roubaix'. Het werd een eerbetoon aan de textielarbeiders van de stad. Door de grote weerklank besloot de vereniging Le non-lieu (website) voortaan jaarlijks op 1 mei acties op te zetten om de aandacht te trekken op die bakstenen reuzen. Het project kreeg de naam 'Les Beffrois du Travail', de belforten van de arbeid. Vorig jaar waren schouwen in Fourmies (nabij Chimay, de schouw van de voormalige spinnerij Prouvost-Masurel), Mortagne du Nord (nabij Valenciennes, de schouw van een oude steenbakkerij) en Bailleul (bij ieper, de schouw van de textielfabriek Hié) aan de beurt. 

ba3
De - afgetopte - schouw van de gewezen pannenfabriek, nu handelscentrum, Pottelberg

Bij de Vlaamse industriële archeologen werkt het enthousiasme van hun Noord-Franse collega's aanstekelijk. De VVIA besloot ook in ons land op 1 mei 2008 activiteiten te organiseren aan de voet van enkele uitgekozen fabrieksschouwen. Enkele belangstellenden, waaronder een paar schoorsteeneigenaars, staken al de koppen bijeen in Wevelgem. Meer vrijwilligers zijn van harte welkom. Meer informatie vind je op de website van de vereniging: www.vvia.be.

ba4
De voormalige Pannenfabrieken van Marke, nu het machinebedrijf Vandewiele

Inventaris

In opdracht van de Région Nord-Pas de Calais worden intussen in Noord-Frankrijk alle resterende fabrieksschouwen geïnventariseerd met de bedoeling een conservatiebeleid ervoor te ontwikkelen. In ons land is er van overheidswege nog niet zoveel bekommernis voor dit industrieel erfgoed. Daarom is de VVIA op eigen houtje een inventariscampagne begonnen. Je kunt eraan meedoen. Op de VVIA-site vind je een inventarisformulier dat je kunt invullen als je een schouw weet staan die tot nu aan de aandacht van de vereniging is ontsnapt.

En dat zijn er nog heel wat. Als je de VVIA-inventaris aanklikt, dan tref je daar amper drie Kortrijkse schouwen aan: deze van de pannenfabriek Kapel ter Bede, die van Steverlyncks spinnerij in de Groeningekaai en die van de Algemene Fluweelweverij in de Stasegemsesteenweg. Zelf ging ik op ontdekkingstocht en al fietsend kwam ik er verschillende tegen, waarvan ik de kiekjes hierbij publiceer.

Waar staan er in Kortrijk?
 

ba5
De schoorsteen van de gesloopte textielfabriek Vlaamse Textielweverij, VTW, later Prado, thans 'landmark' op het binnenplein van het sociale woonproject Prado, Zwevegemsestraat. Let ook op de prachtige stoomketels
 
De meest monumentale schouw in Kortrijk is ongetwijfeld deze van de voormalige N.V. Céramique et briquetteries mécaniques du Littoral, de pannenfabriek van Dumolin, Kapel ter Bede. De erg vervallen droogloodsen met poortgebouw en de schoorsteen zelf zijn beschermd als monument bij ministerieel besluit van 08 januari 2005. De rest van de schitterende fabriek - ontworpen in 1923 door de architecten W. Vercoutere en E. Traneeuw, met een prachtig stookgebouw en machinekamer - is jammer genoeg nog altijd vogelvrij en zal vroeg of laat gesloopt worden om plaats te maken voor nieuwe bedrijven. Meer over de pannenfabriek bij Onvermoede Hoekjes.
koramic
Droogloodsen en schouw van de pannenfabriek 'du Littoral', beschermd maar volop aan het verloederen hoewel in die loodsen nog de hele ingenieuze droogmechaniek aanwezig is
 
in3
Het 'interieur' van de droogloodsen: een wirwar van houten droogrekken, maar bemerk de wiekenmechaniek waarmee de restwarmte van de pannenbakkerij door de te drogen gelegde ongebakken pannen werd gejaagd. Een schat aan industrieel erfgoed die dreigt te verdwijnen...

 
De mooiste schouw vind ik persoonlijk die van de voormalige textielfabriek De Poortere in de Wagenmakersstraat. De fabriek uit 1903 (!) wordt thans gebruikt door de verfgroothandel Duthoo-Casteur. De architect was Van Hoecke-Peeters van Gent. Vooral in combinatie met de machinekamer rond een verstilde binnenkoer in het midden van de stad biedt de schouw een bijna magische aanblik. De rode bakstenen in combinatie met de witte stenen maker er een heel apart ensemble van.
 
ba6
De mooie machinekamer onder de schoorsteen van de fabriek De Poortere in de Wagenmakersstraat
 
De oudste schouw meen ik gevonden te hebben in de voormalige textielfabriek Callens NV, voorheen Weyers, in de Moorseelsestraat, nu in eigendom van Stad Kortrijk. Die met klimop begroeide schouw staat in de schaduw van een recenter exemplaar.
 
ba7

De oudste schouw van Callens Textielfabriek, lan,gzamerhand overwoekerd door klimop


ba8

De twee schoorstenen van Callens Textielfabriek, onlangs aangekocht door Stad Kortrijk. Blijven ze behouden?

 

ba9
De schoorsteen van de Blanchisserie de Courtrai, thans Masureel maar nog altijd een textielveredelingsbedrijf, in de Meensesteenweg

 

Manchester
De achtergevel van Steverlyncks fabriek in de Stasegemsestraat, zoals ze jaren leegstond na het faillissement van Beklon Fibers. Het complex is nu gedeeltelijk gesloopt en voor de rest hard verbouwd tot somptueuze lofts. Boven het bedrijfsgebouw zie je het topje van de fabrieksschouw. Precies dat topje, 15 meter, is afgebroken omdat het kromgebogen was. Het overschot van de schoorsteen is behouden

Er zijn nog meer van die schoorstenen in Kortrijk waar de textielindustrie en de kleinijverheid duizenden mannen en vrouwen aan het werk stelden van in de negentiende eeuw. Als iedereen die zo een schouw weet staan, dat meldt aan de VVIA, dan zal de inventaris vlug gemaakt zijn. Mensen met andere ideeën om de aandacht erop te trekken, stellen zich in verbinding met VVIA, vvia@vvia.be.

Commentaren

parels van windmolens over 50 j Ik wist niet dat er nog zoveel antieke fabrieksschoorstenen te Kortrijk rechtop stonden !
Ik moet er heen.
En over vijftig jaar bewonderen onze nazaten die reuze molens dewelke we nu overal naarstig neerpoten ! Om wind te vangen !

Gepost door: walt.maes@skynet.be | 23-01-08

De commentaren zijn gesloten.