24-12-07

Het park van het kasteel van Walle verkaveld?

kasteel van W1
Dit wordt wellicht de duurste verkaveling ooit, als het lukt. Promotor Samainvest, patrimoniumvennootschap van een De Coene-tak, wil de uitgestrekte landschapstuin van het Kasteel van Walle, Wolvendreef 75, opdelen in bouwkavels. Het moet een woonparkverkaveling worden. Het kasteel uit 1760 is een beschermd monument. Jozef De Coene, stichter van de Kunstwerkstede waar de beroemde Kortrijkse meubels werden gemaakt, resideerde er. De tuin behoort tot de historische parken en tuinen van Kortrijk. Onder de buren in de sjieke Wolvendreef ontstond enige beroering. Maar het Vlaamse Agentschap Onroerend Erfgoed blijkt al zijn goedkeuring te hebben gegeven, onder strenge voorwaarden. Vooraleer de graafmachines er aan de slag gaan, ben ik dat onvermoede hoekje van Kortrijk nog eens gaan bekijken.

Kasteel van Walle

Wie het Kasteel van Walle in het Kortrijkse gehucht Walle gaat zoeken, zal het niet vinden. Het kasteel ligt wat verderop, in de Wolvendreef (nr. 75). Walle, ooit een centrum van Kortrijk-buiten, is momenteel nog slechts de dooier in het 'Ei van Kortrijk', een verkeerswisselaar van de E17 en de Ring R8. Walle was een van de gekende 'heerlijkheden' rondom het oude Kortrijk, maar of de heer van Walle ooit het kasteel in de Wolvendreef bewoonde, is twijfelachtig. Het wordt in erfgoedinventarissen steevast het 'zogenaamde' Kasteel van Walle genoemd. Het oudste deel van wat er nu nog staat, is gebouwd in 1760 door de Rijselse rijkaard Hypolite Petipas, als buitenverblijf en jachtpaviljoen.

Het kasteel werd oorsponkelijk opgetrokken in directoire-stijl (overgang van de zwierige Louis XVI-stijl naar de soberder empirestijl). In de inventaris van het Vlaams Instituut voor Onroerend Erfgoed wordt de aandacht getrokken op de markante verschillen tussen voor- (naar het zuidoosten gerichte hoofdgevel) en achterkant van het oorspronkelijke landhuis. Aan de bepleisterde voorgevel steekt een drie vensters breed gedeelte eruit ('middenrisaliet van drie traveeën') onder een driehoekige hoed ('fronton') met ruitvormig venster. Dat uitspringend gedeelte geeft uit op een bordestrap. En beneden de trap ligt het gazon van de voortuin die half omringd is door een tot vijver verbrede gracht.

De achterkant van het 'kasteel' ziet er veel minder plechtstatig uit. De bovenverdieping overkraagt de halvekelder- en gelijkvloerse verdieping en "rust op korfbogen op pijlers met Corinthische kapitelen die aldus een loggia vormen". In dat overkapte gedeelte is er links en rechts een buitentrap met smeedijzeren leuning naar de eerste verdieping. Die achterkant is trouwens de voorkant geworden. Aan die kant van het gebouw staat ook een meermaals verbouwd koetshuis.

De Coene

Het landhuis is veel verbouwd. Waarschijnlijk tijdens de Eerste Wereldoorlog werden er twee bunkers bijgebouwd.

In 1920 kocht meubelindustrieel Jozef De Coene het landhuis, met de bedoeling er zijn buitenverblijf in te richten, en hij herdoopte het 'Kasteel' tot het meer burgerlijke 'Ma Campagne'. Hij restaureerde het bestaande landhuis, maar bouwde er heel wat tegenaan. Zo kwam er een zijvleugel met onder meer een atelier met groot noordervenster - om als schilder over constant licht te kunnen beschikken - en een rond uitspringend zomersalon. Bovenop de bunkers liet hij terassen aanleggen. Jozef De Coene bleef er wonen tot aan zijn overlijden.

Het landhuis is beschermd als monument bij besluit van de Vlaamse Executieve van 9 maart 1983.

Kasteeldomein

Het 'kasteel' ligt in een domein dat uitvoerig is beschreven in het standaardwerk 'Historische parken en tuinen. Kortrijk' van Paul Debrabandere, 1992 (p. 122-128). Het domein paalt ten zuidoosten aan de Bruyningstraat (op een steenworp van de Ring R8). Daar was oorspronkelijk de hoofdingang van het domein. Overwoekerd door struikgewas is er nog de vroegere toegangspoort. In dat gedeelte van het domein ligt de tot vijver verbrede gracht met twee aanlegsteigers en een stenen brug. Aan de brug wordt de wacht gehouden door een vrouw met hoorn des overvloeds. Op het gazon aan die kant van het 'kasteel' staan verschillende merkwaardige hoogstammen, o.m. een Oosterse plataan.

Aan de zijde van de Wolvendreef was er een boomgaard aan de overkant van de gracht. Aan de noordkant is er een kleine dreef met smeedijzeren vleugelpoort geflankeerd door twee paviljoentjes voor duiven. De huidige ingangspoort geeft uit op een binnenplaats met twee Franse plantsoenen. Vervolgens kom je in een grote tuin met pergola en klein waterbassin met beeld van een meisje. Aan de westkant van het park was er ooit een verlengd gedeelte van een beek, thans toegeslibt. Nog te zien is de brug over die beek, met 19de-eeuwse schildhoudende leeuwen.  

Doornroosje

Het landhuis is ondertussen zwaar vervallen. Het begint er meer en meer uit te zien als het kasteel van Doornroosje, voordat de prins haar kwam verlossen uit haar honderdjarige slaap. Het is maar de vraag of promotor Samainvest die moedige prins zal zijn, die erin slaagt het historische domein tot nieuw leven te wekken.

Samainvest, een patrimoniumvennootschap van de eigenaarsfamilie, wil het domein verkavelen. Volgens het gewestplan Kortrijk ligt het domein in een 'woonpark', dat is een zone waarin de woondichtheid kleiner is dan elders en er verhoudingsgewijs veel meer groen is. De promotor heeft voorzichtigheidshalve zijn verkavelingsplan uitgewerkt in samenspraak met het Vlaams Agentschap Onroerend Erfgoed. Het resultaat is een woonparkverkaveling, waarbij de parkambiance rond het landhuis zoveel mogelijk wordt gevrijwaard. Kavels en ontsluitingswegen worden daarin optimaal geïntegreerd. Niemand minder dan landschapsarchitect Wirtz - ook actief voor Stad Kortrijk in de binnenstad - werd aangezocht voor de opmaak van het inrichtingsplan. 

Volgens dat plan wordt het domein verdeeld in 6 loten. Het 'kasteel' blijft behouden als lot 6 - oef, het wordt niet gesloopt! Lot 5 is het bestaande tuinmanshuisje, dat ook bewaard blijft. Vier kavels van 1500 à 2400 m² worden uit de domein geknipt. Twee van die stukken bouwgrond liggen tegen de Bruyningstraat aan, twee tegen de Wolvendreef.

Op de kavels nieuwe bouwgrond mag er slechts gebouwd worden op ruime afstand van de perceelsgrenzen. Er zijn alleen villa's toegelaten, en er mag niet meer dan 250 m² bebouwd worden, alles inbegrepen. De beplanting moet conform het tuinplan van Wirtz zijn en dat wordt gecontroleerd door een syndicus die zal worden aangesteld.

Vogelreservaat

 Bij het openbaar onderzoek kwamen vijf bezwaren binnen van buren. Dat is veel, gezien de schaarse bewoning in de omgeving. De buren vrezen wateroverlast als de beek verder wordt gedempt en als het glooiende terrein wordt genivelleerd. Zij vrezen ook dat hun uithoek geen stabiele aanvoer van elektriciteit meer zal hebben als die nieuwe villa's erbij komen. Voorts denken zij dat de inrichting van die kavels te veel monumentale bomen zal doen sneuvelen en dat de Wolvendreef zijn dreefachtig karakter zal verliezen. Ook menen zij dat het - verlaten! - domein dienst doet als vogelreservaat en de buren komen op voor de gevederde fauna.

Het stadsbestuur heeft die bezwaren onderzocht en grotendeels ongegrond verklaard. Wel voegt het stadsbestuur aan het dossier de voorwaarden toe dat de bestaande grachten optimaal behouden moeten blijven en dat het bestaande groen zoveel mogelijk moet gerespecteerd worden. Gerooide bomen moeten gecompenseerd worden met nieuwe aanplantingen. De terreinnivelleringen moeten tot het uiterste beperkt blijven en de natuurlijke helling moet behouden worden.

Volgens het stadsbestuur is het dreefkarakter van de Wolvendreef niet in gevaar; de breedte van de ontsluitingsweg wordt beperkt tot 4 meter en aan beide kanten komt een bomenrij. De stad wijst erop dat de promotor kan uitpakken met een akkoord van het Vlaamse Agentschap Onroerend Erfgoed en koestert grote verwachtingen in de aanbreng van landschapsmeester Wirtz. De vogeltjes gaan onder de veranderingen niet veel te lijden hebben omdat de nieuwe bouwkavels aan de rand van het domein liggen, waardoor het park zoveel mogelijk ontzien wordt. 

Compound

Persoonlijk meen ik dat de exclusieve verkaveling, hoe behoedzaam ze ook wordt uitgevoerd, hoe dan ook het historische park geen deugd zal doen. Het 'kasteel' zal veel van zijn allure verliezen als zijn domein wordt teruggebracht tot een, zij het dan riante, villatuin. Maar anderzijds staat dat landhuis daar toch maar te verkommeren. Wellicht is het park, dat veel en duur onderhoud vergt, veeleer een beletsel om kopers te vinden die het willen instandhouden. Door dat domein op te delen in zes stukken krijgen kasteel en parklandschap misschien nieuwe levenskansen. Het stelt mij gerust dat het Vlaams Agenschap voor Onroerend Erfgoed een oogje in het zeil houdt.

Overigens is de Wolvendreef meer dan een bezoekje waard. Te weinig mensen, ook de Kortrijkzanen niet, weten die merkwaardige buurt te vinden voor een wandeling door weelderig groene dreven, kasten van villa's en open grachten, restanten van de bleekweiden van de familie Condé. Dit stukje Kortrijk, verschanst achter een aarden geluidsberm van de Ring en achter de autostradebrede Condédreef, heeft dan ook wel iets van een compound, een omheinde woonwijk in een of ander derdewereldland - alleen de slagbomen en de privé-bewaking ontbreken nog.

Laat dit je niet ontmoedigen voor een ontdekkingstocht. Behalve het 'Kasteel van Walle' kun je er nog drie andere merkwaardige stukken onroerend patrimonium ontdekken. Naast het kasteeldomein staat op nummer 73 een houten bungalow, vervaardigd door de firma De Coene en, naar het schijnt, van binnen gedecoreerd met schilderijen van AlbertSaverys (de expressionistische Leieschilder die ook in het Textielhuis aan de slag is geweest). Over Jozef De Coene en Saverys zie:decoeneartvillage.

Nummer 20 is de historische hoeve "Hof ter Walle". In 1944 is ze grondig verbouwd naar plannen van P. en J. Viérin (Kortrijk) voor textielbaron De Stoop, waardoor het authentieke hoeve-uitzicht verdween. Maar de enorme villa mag er ook zijn.

En nummer 63 is het zogenaamde domein "Isengrim". Van voor 1780 tot na 1807 was dat de blekerij van de familie Condé, waarvan enkele sloten behouden zijn gebleven. Het woonhuis met jaarankers 1799 is vergroot in 1919, maar thans zijn weer grondige verbouwingswerken aan de gang.

Voor meer foto's van het Kasteel van Walle en zijn park, zie Kortrijk onvermoede hoekjes.

w6

Commentaren

een park voor rijkaards De dure 'herverkaveling' is een aanwinst voor Kortrijk die toch de 'grandeur' hoog in het vaandel voert !

Gepost door: walter maes | 26-12-07

Pro Beste Walter,

Heb ik mij verkeerd uitgedrukt? Ik ben pro die poging om kasteel en domein te redden

Gepost door: marc | 26-12-07

eindelijk OK Marc dat is genoteerd. Eindelijk zijn we het over 'iets' eens geraakt...

Gelukkig Nieuwjaar ook voor je poetasterin.

Gepost door: walter maes | 28-12-07

eindelijk Niet te geloven, ik dacht dat het nooit zou gebeuren!

Gepost door: Adelbert | 29-12-07

En wie woont er nu in dat kasteel of staat het volledig leeg? Wat is de toekomstige bestemming van dit mooie gebouw?

Gepost door: Vincent | 02-01-08

toch bedankt voor de uitleg of het antwoord die ik nooit kreeg.

Gepost door: Vincent | 05-02-08

antwoord Beste Vincent,

Mijn excuses. Was jouw vraag uit het oog verloren.

1. Ik weet niet of er nu nog iemand woont.

2. Het kasteel en een groot deel van het park wordt de centrale kavel van de verkaveling. Met wat minder grond is het misschien beter verkoopbaar dan met dat immense park.

Ik hoop alleen dat mijn stukje de aandacht heeft getrokken op een stuk vergeten erfgoed in Kortrijk.

Gepost door: marc | 05-02-08

hé Marc, toch bedankt voor het antwoord. Mijn excuses voor mijn vorige posting ;-)

Gepost door: Vincent | 09-02-08

De commentaren zijn gesloten.