09-09-07

Open Monumentendag 2007: Kortrijk X, onterfd erfgoed?

X1

Open Monumentendag 2007 had in Kortrijk een redelijk, misschien iets te voorspelbaar, aanbod. Intussen lijkt een campagne gestart om de teloorgang van een uniek stuk erfgoed mogelijk te maken: het modernistische postcomplex van Kortrijk X nabij het station. Nog een geluk dat de Post zich ter elfder ure heeft bedacht en het pand dan toch niet van de hand doet. Het stadsbestuur had al slopingsplannen! Ik wil een eerste pleidooi houden voor dat vermaledijd stuk bouwkundig erfgoed.

Wat is mooi en wat is lelijk? Ieder heeft zijn eigen smaak. Ik kan erin komen dat woordvoerder Ludo Bagein van de brouwerij Bockor, die op een andere hoek van de straat de horecazaak De Max! heeft ingericht, het gewezen postcomplex Kortrijk X in de Doornikselaan bestempelt als "dat lelijke gebouw" (Het Laatste Nieuws van 25 augustus 2007, p. 40). Zijn voorstel om er een parking van te maken, zou alvast die hoek van de stad niet echt verfraaien. Ik stel alleen vast dat de esthetische normen van de mensen sterk variëren in de tijd. Een nieuwe auto is een pronkstuk; na 15 jaar is het een rijdend wrak dat niemand nog wil, en na 25 jaar is het een oldtimer waar veel geld voor wordt geboden.

In de bouwkunst is het ook een beetje zo. Als er een nieuwe bouwstijl opgang maakt, willen investeerders die zoveel mogelijk toegepast zien in hun projecten. Na pakweg 50 (40, 30, 20: het gaat altijd maar rapper) jaar is iedereen die stijl beu en worden de gebouwen die daarin zijn opgetrokken, beschouwd als aftands en aartslelijk. Nog eens 50 jaar nadien spreekt men van een belangrijke historische bouwstijl en gaat men driftig op zoek naar de schaarse panden die intussen niet zijn 'opgeruimd', om ze te beschermen. 

Zo was het in de Vlaamse steden tussen 1880 en 1914 grote mode om te bouwen zoals in vroegere eeuwen: de neo-stijlen, waarvan vooral van de Vlaamse neo-renaissance nog voorbeelden te zien zijn in Kortrijk (denk aan de Gendarmeriekazerne in de Zwevegemsestraat). Na de Eerste Wereldoorlog viel die stijlkeuze in ongenade, en pas sinds enkele tientallen jaren acht men dergelijke gebouwen het beschermen waard. Gebouwen in art déco (denk aan villa's ingericht door De Coene) komen pas nu weer in de smaak. Ik herinner mij een discussie (in de jaren 80) in een of andere gemeenteraadscommissie waarin ik opkwam voor bescherming van een art-deco-gevel in gele steen in de Minister Liebaertlaan. Een vergrijsde architect die het stadsbestuur moest adviseren, vond er niets aan: "waardeloos ouderwetse gevels waarvan er nog genoeg waren in onze stad". De bouwkundigen zingen thans een heel ander liedje.

Typisch is het wedervaren van de panden op de hoek van de Grote Markt en de Doorniksestraat, rechtover de Stalinistische taart van het vroegere hoofdpostgebouw. In een tijd dat de negentiende-eeuwse herenhuizen als voorbijgestreefd bourgeois werden bestempeld, werden de zeer oude patriciërswoningen die er stonden probleemloos gesloopt om plaats te maken voor de Grand Bazar. Nadat eerst iedereen ogen te kort had om het indrukwekkende gebouw te bewonderen, dat niet had misstaan op de Expo'58, werd het enkele decennia later veroordeeld als storend in het historisch kader van de Grote Markt. En nu beklagen zich meer en meer architectuurliefhebbers dat het opmerkelijke gebouw is moeten verdwijnen voor een zeedijkflatgebouw.

 

X12


Ik voorspel hetzelfde scenario voor het gewezen postgebouw in de Doornikselaan, dat paalt aan het domein van het station en de spoorweg. Het ziet ernaar uit dat het pand veroordeeld is, temeer omdat het Kortrijkse stadsbestuur het ook weg wil.

Sinds februari zijn de postactiviteiten er stilgevallen. Kortrijkzanen kenden het gebouw als de plaats waar zij tot zeer laat 's avonds hun brieven nog tijdig konden op de bus doen, zelfs zonder uit hun wagen te stappen (de drive-in-postbussen zijn verhuisd naar de overkant van de spoorweg, aan het frietkot in de Wandelweg). De NMBS had interesse voor het gebouw, om er een nieuw seinhuis op te richten. De stad steunde dat voornemen in het vooruitzicht aan de andere kant van het station enkele oude gebouwen van de NMBS te kunnen opkopen, voor de verdere uitbouw van het Conservatoriumplein. Maar ter elfder ure veranderde de Post van gedacht en weigerde de verkoop aan de Spoorwegen. De Spoorwegen hebben nu een procedure ingezet om het gebouw te onteigenen van de Post.

x13


Het gewezen bedrijfsgebouw van de Post in de Doornikselaan is een treffend - en in Kortrijk zeldzaam - voorbeeld van functionalistische architectuur. Het gebouw is ontworpen vanuit de bedrijfsbehoeften van de opdrachtgever, in de goedkoopste materialen (beton, glas en staal) en in de eenvoudigst mogelijke vorm: een simpele balk, met twee ingangen geconstrueerd met betonnen platen. Aan een kant van de balk is een trappenhall bevestigd in even rudimentaire vorm. Voor enige versiering is er op het eerste gezicht niet gezorgd. Maar wie wat beter toekijkt, ziet dat er wel degelijk grondig is nagedacht over de invulling van die balk. De ononderbroken rij ramen op de eerste verdieping en de ramen op de begane grond geven het gebouw een heel lichtvoetige aanblik. Het schrijnwerk van de ramen is bovendien symetrisch in koppeltjes uitgevoerd, wat de gevel een zeker ritme geeft. Aan de achterkant, kant spoorweg, is er een gaanderij overdekt met een betonnen luifel waarop cirkelvormige koepels een aangename sfeer brengen.

Bescherming aanvragen?

Ik vind het een interessant gebouw, dat bewaard moet blijven. De NMBS wil het slopen, met de steun van het stadsbestuur. Burgemeester De Clerck neemt zich voor om bij Post-topman Johnny Thijs aan te dringen op verkoop aan de Spoorwegen. De Post wil het pand behouden als ... stapelruimte. Ook dat belooft niet veel goeds: het gebouw verdient beter dan enkele jaren volgepropt te worden met bedrijfsgoederen, tot het zo afgetakeld is dat niemand zich nog tegen sloop verzet. De NMBS heeft intussen de procedure ingezet om het gebouw te onteigenen. De enige mogelijke redding lijkt nog dat iemand de bescherming van het pand aanvraagt. Welke erfgoedminnaar neemt het initiatief?

Overigens is het uitgaanscentrum van Bockor in dezelfde Doornikselaan evengoed in een modernistische stijl opgetrokken als het gewezen gebouw van de Post. Wie het ene lelijk vindt, kan het andere geen schoonheidsprijs geven. Ziet Bockor zijn eigen De Max! wel graag? 

x14

Op een nog niet aangepaste pagina van de website van het Stadsontwikkelingsbedrijf Kortrijk (SOK) wordt het gebouw, in tegenstelling met de huidige mening van het stadsbestuur, omschreven als een gebouw met "interessante mogelijkheden: "De terreinoppervlakte van dit gebouw met beperkte loketfunctie bedraagt 1.340 m². Mogelijks kan hier gedacht worden aan een herbestemming tot kantoorruimte of eventueel studentenhuisvesting vlakbij het centrum, openbaar vervoer en uitgaansbuurt".

14:10 Gepost in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.