30-07-06

ZONDAG 30 JULI 2006: het Picardische stukje van Kortrijk

Wist je dat een gehucht in de Kortrijkse deelgemeente Rollegem tot zowat honderd jaar geleden behoorde tot het uitgestrekte Picardische taalgebied? Het Frans dat er werd  gesproken - verleden tijd -, hoor je ook in Doornik en Moeskroen. Het gehucht draagt de intrigerende naam "het Foreest", gestandardiseerd in de straatnaam Forest. Dat wordt het onvermoede hoekje van vandaag. Ook het uitzicht is, met een beetje goede wil, Picardisch te noemen: uitgestrekte graanakkers en zelfs ... de rozen uit het liedje. Maar over de taalgrens ligt een industrieterrein en een hoogspanningsstation van Moeskroen.

Een grensgeval

Van het Rollegemse gehucht "Het Foreest" wordt de kern gevormd door de elleboogvormige Foreststraat, de Vlaamse kant van de Piro Lannoostraat, de aangrenzende woningen van de Moeskroensestraat, de verschillende stapsteenwegjes, en een stuk Tombroekmolenstraat. De 'woonkorrel', zoals men heden ten dage een dergelijke afgelegen nederzetting noemt, wordt aangevuld met de woningen van het uiterste stuk van de Lampestraat en behorende tot Aalbeke.

Het minidorpje is een echt grensgeval. Het ligt niet alleen op de grens met die andere Kortrijkse deelgemeente Aalbeke; het ligt ook op de gemeentegrens van groot-Kortrijk en zelfs op de taal-, gewest- en dus ook provinciegrens.

Aan Kortrijkse kant is het de eerste woonkern na kilometers landbouwgebied vanuit Rollegem of Aalbeke. Aan Moeskroense kant is het contrast schokkend: aan de overkant van de Tombroekmolenstraat, die op de taalgrens ligt, heeft de gewezen Waals-West-Vlaamse en nu Henegouwse stad een industriegebied voor milieubelastende bedrijven uitgebouwd. Met de wind die overwegend uit het zuid-westen komt, zijn de stank en de milieuproblemen voor de Vlaamse buren, ... vooreerst dus voor het Foreest!

La forêt

De naam van dit uiterste hoekje Kortrijk is: het Foreest. "Forest" is een Kortrijks stadhuiswoord, een verkeerde vertaling om het 'juister' te laten klinken. In Rollegem zeggen de mensen iets dat klinkt al: het Vereest, door een niet-ingelichte gemakkelijk te verstaan als 'het vooreerste' of het eerste wat men tegenkomt als men van Moeskroen komt.

Een bewoner van het Foreest noemt zijn domein: "' 't freest" (de onzijdige derde persoon van het werkwoord van het dialect van aardbei?). Foreest heeft wel degelijk iets met "forêt", het Frans voor bos of woud, te maken. Op het heuveltje tussen Rollegem en Moeskroen stond ooit wellicht, zoals op veel heuvels in het Leie-Scheldegebied een bos of een wildernis. De naam is voor het eerst genoteerd in 1559.

De Frans klinkende naam is minder een aanduiding van de oorspronkelijke ligging van de taalgrens dan je zou kunnen denken. In de 'goede oude tijd' was foreest een courant West-Vlaams woord voor bos. Op verschillende plaatsen (Houthulst, Lichtervelde, Zonnebeke, Wielsbeke, en heel wat plaatsen rond Brugge) tot in het Zeeuws-Vlaamse en dus Nederlandse Middelburg vind je dat woord: 'den Foreestbusch' ook wel eens 'Fereestbusch' (Fereest, precies zoals de Rollegemnaren het uitspreken) is daar een aloud toponiem.

Picardië

Maar wat heeft een van de verste Kortrijkse nederzettingen met Picardië te maken? Wel, tot de eerste wereldoorlog was de voertaal op het Foreest het Franse dialect dat ook in Moeskroen werd en wordt gesproken; dat is de Picardische variant van het Frans. Nadien hoorde en hoor je er vooral de Rollegemse variant van het West-Vlaams - eigenlijk bijna Oost-Vlaams.

In de afgeschafte talentellingen (over de manipulaties die daarmee gepaard gingen kan ongetwijfeld Luc Debels, Spiritist en een van de meest gedocumenteerde allesweters van Kortrijk, ons veel meer vertellen) werd ook Aalbeke vaak als Franstalig bestempeld, maar dat was ten onrechte. Maar op het Foreest sprak men wel degelijk een soort Frans.

Calvinistenhoek

Dat Frans kan een religieuze oorsprong hebben gehad. Toen de Franse zonnekoning Louis Quatorze in 1685 het Edict van Nantes introk, waarmee zijn voorganger Henri IV een soort godsdienstvrijheid had ingevoerd, vluchtten de Calvinisten (Hugenoten in Frankrijk) in allerijl de grenzen van het hardvochtige koninkrijk over.

Een gemeenschap Hugenoten kwam zich vestigen in Rollegem, toen een grensplaats tussen de Oostenrijkse Nederlanden en het Franse Koninkrijk. Nog altijd draagt een hoeve in de Tombroekmolenstraat tussen het gehucht Tombroek en het Foreest de naam 'Calvinistenhoek'.

Die protestanten, door de katholieke Rollegemnaren Geuzen genaamd, ga je daar niet meer vinden. Het oorspronkelijk protestantisme verdween op Tombroek en het Foreest in twee bewegingen. Op verzoek van de pastoors van Moeskroen en Luigne, belust op een uitbreiding van het aantal zielen van hun parochie, vaardigde de Oostenrijkse keizerin-moeder Maria-Theresia een bevel uit waarin de Geuzen van Rollegem de keuze kregen elke zondag naar de hoogmis in de Sint-Antoniuskerk in Rollegem te gaan, of met hebben en houden te verhuizen naar de Oost-Vlaamse protestantse enclave Sinte-Maria-Hoorebeke (de bosgeuzen).

Een groot deel van de protestantse bevolking trok toen al weg. In 1880 hergroepeerden de overblijvende Calvinistische families zich in het nabijgelegen dorp Luigne (Lowingen).

Wat een landschap!

Het Foreest is een bezoek waard. Laat je niet afschrikken door het vervaarlijk ronkende hoogspanningsstation van Elia op Moeskroens grondgebied (Piro Lannoostraat-Rue du Piro Lannoy, Boulevard du Textile) of door de silo's van het aangrenzende Waalse industriegebied. Aan Vlaamse kant heb je schitterende vergezichten die soms doen denken aan het wijdse landbouwgebied van Picardië. Het dorpje zelf heeft verschillende steegjes en voetpaden die je kronkelend tussen hagen en tuinen naar het uitnodigende landschap brengen.

Hoewel het hele gehucht geen vijftien woningen telt, zijn er toch twee pleisterplaatsen. Ook dat is in de lijn van de eeuwenoude geschiedenis van het plaatsje. Het lag op de oude weg tussen Rollegem en Moeskroen, een van de vele wegen naar de hoofdplaats van het bisdom Doornik waartoe ook het Kortrijkse behoorde. Een van de nabijgelegen hoeven was bekend als herberg: la Ferme de Brou in de Schreiboomstraat. Thans vind je er taverne De Pompe in de Lampestraat en Restaurant Piro Lannoo (Franse keuken en franstalige bediening) in de Piro Lannoostraat.

Voor meer foto's zie: http://kortrijkonvermoedehoekjes.skynetblogs.be

Commentaren

vastlegging van de taalgrens Ik heb inderdaad de vastlegging van de taalgrens (1 september 1963) van dichtbij meegemaakt. Ik was toen actief in de Vlaamse Volksbeweging als secretaris van de afdeling Kortrijk, lid van het bestuur van het arrondissement Kortrijk en lid van de algemene raad in Brussel. (De Vlaamse Volksbeweging, onder voorzitterschap van Maurits Coppieters en Paul Daels, was toen wel progessiever van strekking dan die vereniging intussen geworden is). Ik zou daar inderdaad veel kunnen over vertellen maar zal mij hier beperken tot de Forest-wijk van Rollegem-Aalbeke.

En hierbij kan ik kort zijn want die Forest-wijk is op geen enkel ogenblik ter sprake gekomen. Bij het vastleggen van de taalgrens heeft het parlement zich hoofdzakelijk gebaseerd op de studie van het centrum-Harmel (1948-1958) dat alle gemeenten en alle gehuchten aan beide zijden van de taalgrens (tamelijk objectief) onderzocht heeft . Zo werd bijvoorbeeld vastgesteld dat op de wijk Risquons-Tout (Rekkem) hoofdzakelijk Frans gesproken werd en daarom werd dat gehucht in 1963 overgeheveld naar Moeskroen.

Zoals gezegd is daarbij geen sprake van de wijk Forest. Daaruit moet afgeleid dat die wijk toen volledig vervlaamst was en is daarom bij Rollegem en Aalbeke gebleven (en sinds de fusie van 1977 bij Kortrijk).

Gepost door: Luc Debels | 31-07-06

Piro Lannoostraat En ik vind dat je eigenlijk geen reclame zou moeten maken voor "Walekoppen " (hoe sympathiek ze ook mogen zijn) die in een Vlaamse gemeente een zaak openhouden en weigeren om Nederlands (of zelfs nog Vloms) te spreken. Ooit al eens aan de andere kant van de taalgrens het omgekeerde meegemaakt? De eerste die mij een plaats in het Waalse Gewest kan aanwijzen waar een vlaamstalige een zaak open houdt en weigert een woord Frans te spreken, krijgt van mij een bak Duvel!!! Bestempel mij nu niet direct als supernationalist of Vlaamsbelanger! Nee, dit is gewoon een reactie van 9 jaar vlak bij de taalgrens (Avelgem) te wonen. "Walekoppen" die hierheen komen stappen een winkel of café (of zelfs het gemeentehuis en OCMW!) binnen en doen hun bestelling of conversatie gewoon in het Frans. Ik daag u uit eens het omgekeerde te doen in pakweg Escanaffles, Sklafie in 't Vlaams. Vier mogelijkheden: men antwoordt op arrogante wijze:1) "Vous dites?", 2) "Comprend pas!!!", 3) "hého, ici c'est la Wallonie hein, monsieur!", of 4) men negeert u gewoon! Spijtig maar dit is gewoon een vaststelling, wellicht zijn zij zelf de schuld van het groeiend separatisme in Vlaanderen.

Gepost door: Adelbert | 31-07-06

WEDSTRIJD Hoofdprijs: een bak Duvel.
Troostprijs: met mij een avondje stappen over de taalgrens.
Zoek de vraag in de vorige tekst (Piro Lannoostraat) en stuur het antwoord naar: adelberto@telenet.be ! Ik ga dan zelf op onderzoek en beslis over de uitslag, bij 2 winnaars wordt de prijs gedeeld.
PS: Walekop is een samentrekking van Waal en keikop.

Gepost door: Adelbert | 31-07-06

Chinees Ik was er mij niet van bewust reclame te maken. Ik wou gewoon de lijn doortrekken van de herberggeschiedenis van 't Foreest, ooit een Franstalige gehucht (volgens pastoor Slosse in 1904). En weet ik veel of ze daar, op de grens van Moeskroen, weigeren Nederlands te verstaan; er hing alleen een Frans bericht van vakantiesluiting.

Overigens moet je mij het taalchauvinisme van de francofonen niet leren kennen. Ik werk van in 1975 in Brussel. Het is wel wat afgezwakt in die 30 jaar.

En misschien heb je het ook nog meegemaakt in Kortrijk. Toen het eerste Chinese restaurant neerstreek, in de Kortesteenstraat (eind de jaren 60), schakelden alle Kortrijkzanen er spontaan over op het Frans. Die Chinezen hebben in allerijl nog Frans moeten leren naast hun Chinees en het Vlaams dat ze in Antwerpen hadden aangeleerd...

Gepost door: Marc | 31-07-06

Piro Lannoostraat 2 De wedstrijd blijft toch van kracht!!!

Gepost door: Adelbert | 01-08-06

Die troostprijs lijkt me wel heel avontuurlijk!

Gepost door: Polo | 01-08-06

Piro Wie is die pipo met de naam Piro? De uitvinder van de pirolyse? Waarom schrijft men in Moeskroen Piro lannoy en in Aalbeke Piro Lannoo (en in Stasegem Pierre Lano)? Vragen!

Gepost door: Pierke | 01-08-06

PIRO Beste Pierke,

In de atlas van de buurtwegen van 1846 staat buurtweg 17 aangeduid met de naam "Piro Lannoi's weg" en die lag op het zuidelijk gedeelte van wat nu de Lampestaat is. De oorsprong van die (blijkbaar reeds oudere) volksbenaming is niet bekend en betreft vermoedelijk de naam van een vroegere landbouwer en/of grondeigenaar daar in de buurt.

Het straatje (toen feitelijk ook een wegeltje) op de gemeentegrens van de Luingnestraat tot aan de Lampestraat droeg in de 18e eeuw de naam "Brouckstraetken" en in de 19e eeuw "Tombrouckstraat". Klaarblijkelijk om verwarring met de bestaande Tombroekstraat in Rollegem en met de Chaussée de Tombrouck in Luingne te voorkomen heeft men, toen het wegeltje het uitzicht van een straat kreeg, het naar Piro Lannoi genoemd (buurtweg 17 bestond toen ook niet meer). Zoals toen frequent gebeurde met namen uit de volksmond was er wel enige verwarring bij de officiële spelling: in Rollegem werd het "Piro Lannoostraat" en in Moeskroen "Rue du Piro Lannoy".

Die naam heeft uiteraard niets te maken met het Kortrijks VLD-gemeenteraadslid (en voormalige Harelbeekse CVP-burgemeester) Pierre Lano. Dat is een recente familienaam want vroeger heette hij "Pierre Lanneau" maar heeft een kleine dertig jaar geleden zijn familienaam laten veranderen.

Gepost door: Luc Debels | 02-08-06

taalgrenswedstrijd Tot nu toe nog steeds geen inzendingen voor de wedstrijd: "vind een Vlaamse keikop in Wallonië!"(zie 30/07/2006, Picardisch stukje Kortrijk!). Ik wacht nog steeds vol ongeduld maar misschien heeft het met de congé te maken. Enfin, de wedstrijd en de prijzen blijven nog steeds van kracht. Moge de beste winnen!!!

Gepost door: Adelbert | 13-08-06

taalgrenswedstrijd Alreeds 5 oktober en nog steeds geen enkele inzending voor de wedstrijd(30/06/2006)! Ik denk dat ik dien bak Duvel zelf uitdrink en daarna eens flink ga stappen over de taalgrens, nog eens kijken of ze nog steeds even arrogant zijn tegenover nederlandstaligen, maar ik wacht nog tot na 08/10!!!

Gepost door: Adelbert | 05-10-06

bak Leffe Ik zou graag die bak Duvel winnen, maar tot nu toe heb ik er geeneen gevonden. Ik vind dat ook niet erg, want 't is niet omdat bepaalde Walen dat doen in Vlaanderen dat wij dat ook moeten doen in Wallonië. Gelukkig is dat niet de aard van ons beestje. En eigenlijk drink ik liever Leffe (oei, dat komt nu ook uit Jupille zeker, of toch nog uit Leuven?).

Gepost door: Bart | 05-10-06

Leffe Moest je er nog een vinden wil ik dien Duvel gerust vervangen door een Leffe. De wedstrijd loopt nog tot eind oktober, dan drink ik hem zelf uit!

Gepost door: Adelbert | 05-10-06

De commentaren zijn gesloten.