18-12-05

ZONDAG 18 DECEMBER 2005: Kortrijks oudste wolkenkrabbers

 

Vorige week pakten de architecten Didier Degezelle (de man die naar eigen zeggen al uw dromen waarmaakt) en Veerle Waegemans uit met hun 'spontane' plannen voor een multifunctioneel torengebouw aan het station in Kortrijk. Een plan naar mijn hart; zie de reacties op mijn stukje 'Europees geld voor Kortrijkse kiss and ride-zone'. Ooit hoop ik een persmap over die plannen in handen te krijgen, maar Degezelle zijn mailadres is kaduuk.

Die discussie over een nieuwe toren voor Kortrijk is een uitgelezen aanleiding om eens de aandacht te trekken op weer een paar onvermoede hoeken ('hoekjes' is hier ongepast): de twee eerste wolkenkrabbers van Kortrijk.


In Kortrijk zijn het nog de kerktorens die de horizon beheersen. Een grootsteedse skyline vind je er niet. De buildings zijn er schaars. De leegstaande Domus Dei-toren van het Sint-Amandscollege buiten beschouwing gelaten hebben de hoogste burgerlijke torens maximaal 10 verdiepingen. De beperkte bouwhoogte in de binnenstad is onder meer het resultaat van een bewust beleid.

Tot in de jaren 80 werd de toegestane bouwhoogte in het centrum van Kortrijk beperkt door de vrije ruimte aan de voorgevel. Met een plein of een park aan de voeten mocht men hoger gaan dan in een smalle straat. De gevolgen van die aanpak zie je op de oevers van de Leie en in boulevards zoals de Groeningelaan. De stad werd er niet mooier van.

Daarom is men overgeschakeld op een andere handelswijze. Er is een gabarietenplan ontwikkeld. Eerst was het de bedoeling het in de gemeenteraad te laten goedkeuren, maar men heeft gelukkig afgezien van een dergelijke betonnering. Het gabarietenplan houdt voor de bouwhoogte van nieuwe gebouwen meer rekening met de bestaande bouwhoogten. Dat voorkomt chaotische toestanden zoals in de Minister Tacklaan, waar hoog en laag op een storende manier elkaar staan te concurreren.

Een nadeel van het gabarietenplan is dat het uitschieters, ook waar ze verantwoord zouden zijn, tegengaat. Drie à vier bouwlagen kan een uitstekend gemiddelde zijn voor een agglomeratie als Kortrijk, maar als maximum is het, naar mijn onbescheiden mening, al te provincialistisch. Als Kortrijk in de langgerekte, ononderbroken, verstedelijkte agglomeratie tussen Menen en Wargem wil opvallen als centrum, kan dat alleen met enkele accenten in de hoogte.

De eerste buildings dateren van eind de jaren 30. In de (oudere) volksmond worden die twee gebouwen nog altijd 'wolkenkrabbers' genoemd. Ik heb het over de White Residence aan het President Rooseveltplein en over de Groeningeresidentie aan het Plein. Beide flatgebouwen zien er nog altijd imposant uit, en stralen een klasse uit die niet meer is geëvenaard door de latere appartementsblokken.

White Residence

Het mooiste van de twee is volgens mij de White Residence. Met zijn 9 bouwlagen (gelijkvloers, 8 verdiepingen waarvan de hoogste een penthouse is) beheerst de machtige building het President Rooseveltplein. Hij werd gebouwd in 1939 naar een ontwerp en onder leiding van ingenieur-architect Polydor Ongenae. Het kapitaal kwam van textielbaron De Witte van Lauwe. Vandaar de naam: White Residence. Wit is eveneens de opvallende kleur van het ganse gebouw. De stijl is zakelijk ('nieuwe zakelijkheid') met een zweem van art deco. Volgens sommigen is dit gebouw nog altijd het hoogste van de stad. Maar dat geloof ik niet; ik denk dat de flatgebouwen in de Driehofstedenwijk (10 bouwlagen, Volksvertegenwoordiger Dejaegerelaan) een zucht hoger zijn.

De White Residence werd gebouwd op de plaats waar eerder de Congregatiekapel van de Jezuïeten (1859) stond. Toen de residentie werd gebouwd heette het plein Wapenplein (Place d'Armes) en nog eerder was het de 'Exercitieplaetse'. Het plein ontstond na sloping van de stadsvestingen in 1782. De braakliggende grond werd gebruikt door opeenvolgende legers als oefenterrein. Daardoor werd het niet verkaveld en is de door laarzen aangestampte grond een open plek in de stad gebleven. Het verklaart ook de zuivere rechthoekige vorm van het plein. Op het plein vonden verscheidene executies plaats. Zo fusilleerden de Franse revolutionaire troepen er in 1793 een opstandeling van de Boerenkrijg. Het plein werd in 1945 genoemd naar de Amerikaanse president Roosevelt uit dankbaarheid voor de bevrijding na de tweede wereldoorlog.

In de tweede wereldoorlog boden de kelders van het gebouw een schuilplaats aan 250 personen. Op het einde van de oorlog kwam een bom terecht achter de building en de aarde spatte tot op de zesde verdieping.

De voordeur en de inkomhal van de White Residence zijn in art deco-stijl en zijn duidelijk 'van voor de oorlog'. Op de twee oude deurbellen buiten staat niet alleen een conciërge vermeld maar ook een 'regisseur'. Ik vraag mij af wat voor taak die man had. De naam van het gebouw staat in vergulde letters op de brede luifel, die een flink stuk van het trottoir droog houdt.

Groeningeresidentie

De Groeningeresidentie aan het Plein telt 8 bouwlagen met inbegrip van een gelijkvloerse verdieping, die een halve hoogte boven het maaiveld uitsteekt, en een dakverdieping. De bouwstijl is moderner dan die van de White Residence. Het glas van de brede ramen pakt meer plaats in en vormt per verdieping een doorzichtige laag. De afwisselende lagen van glas en baksteentjes geven de gevel een zebra-achtig uitzicht. Wellicht waren de baksteentjes lichter van kleur (geel?) dan thans; het onophoudelijke verkeer van de stadsring waaraan de building staat, laat onvermijdelijk zijn roetsporen na.

De inkomhal van de Groeningeresidentie is minder modernistisch dan het gebouw zelf. In art decostijl is er rijkelijk gebruikgemaakt van zwarte marmer die contrasteert met de bleke achtergrond.

De Groeningeresidentie staat aan het plein met de naam ... Plein. Dat is een typische Kortrijks-puristische vertaling van 'Esplanade' zoals de Franse machthebbers indertijd het plein noemden. Esplanade staat overigens in de dikke Van Dale en klinkt minder belachelijk. De oorsprong van het Plein is een schietveld. De Franse legers van Louis XIV bouwden ongeveer op de plaats waar nu de Gentsesteenweg begint een machtige citadel. Dat bolwerk moest de stad onder geschut houden. Daarom werd in 1667 het ganse stadskwartier tussen de citadel (het 'Fort') en de stad gesloopt. Maar na het vertrek van de Fransen, die onder persoonlijk toezicht van minister Vauban de citadel weer afbraken (1749), werd het schietveld beplant met bomen en werd het een van de ontspanningsplaatsen voor de Kortrijkzanen.

Het Plein heeft voor de socialisten een emotionele meerwaarde. Het was het decor van een vroege uiting van klassestrijd in Kortrijk. In 1741 kwamen de opstandige wevers van de stad daar bijeen. In café Le Port, naast de school 'het Fort, organiseerden de socialitische pioniers in 1877 hun eerste meetings.


Meer foto's op: http://kortrijkonvermoedehoekjes.skynetblogs.be

 

Commentaren

goede site beste, de 'ontdekking' van uw blog was een echte aangename verassing! Ik kom dan ook graag terug om uw rubriek 'onvermoede hoekjes' te lezen! Uw site laat op een vrij subjectieve manier (in tegenstelling tot andere blogs over Kortrijk -we noemen geen namen-) zien dat er ook mensen zijn die met een positieve ingesteldheid over Kortrijk kunnen schrijven, daarom vind ik uw initiatief om die onvermoede hoekjes te leren kennen zo geslaagd!
Mvg,
webredactie Kortrijk.be.tf

Gepost door: Kortrijk.be.tf | 18-12-05

hoogbouw in Kortrijk Kortrijk heeft inderdaad dringend nood aan een ietwat boeiende skyline, daar die nu zo goed als onbestaande blijkt te zijn (een gevolg van het feit dat Kortrijk steeds een katholiek bastion is geweest, cfr. de wet De Taeye die hier duidelijk de bovenhand heeft gehaald in tegenstelling tot 'socialistische steden' als Gent en Leuven waar de wet Brunfaut vaak leidde tot hoogbouw). Vandaar dat dit voorstel voor een volwaardige multifunctionele toren in het centrum van de stad niets te vroeg komt. Dit is immers noodzakelijk opdat Kortrijk zich wat meer zou kunnen profileren als de centrumstad van Zuid-West-Vlaanderen.
Laat ons hopen dat er niet, zoals zo vaak blijkt te gebeuren hier, opnieuw tegenkanting zal komen die uiteindelijk zal leiden tot het wegsteken van dit ambitieuze project in de vergeetput...
groet

Gepost door: h | 18-12-05

De commentaren zijn gesloten.