06-12-05

Ondertussen in Nederland...

 In Nederland zijn de gemeenteraden omgevormd tot miniparlementen. De hervorming van het gemeentebestuur is er veel verder doorgedreven dan bij ons. Maar waar is het beter? Ordeel zelf.


Een parlement, of het nu de Kamer van Volksvertegenwoordigers is, de Senaat of het Vlaams Parlement, lijkt zoveel machtiger dan een simpele gemeenteraad. Nochtans heeft de gemeenteraad, althans op papier, meer macht ten opzichte van het college van burgemeester en schepenen dan het parlement ten opzichte van de regering.

In een stad of gemeente is de gemeenteraad het hoogste bestuur. De burgemeester en de schepenen kunnen niet veel beslissen zonder goedkeuring of bekrachtiging van de raad. De gemeenteraad is dan ook rechtstreeks verkozen door de bevolking. Dat is een eenvoudige vorm van democratie.

Het bestuurssysteem in de gemeente gelijkt op het bestuur van een vereniging of een onderneming. De gemeenteraad kun je beschouwen als de algemene vergadering van de vereniging. Het verenigingsbestuur (het college van burgemeester en schepenen in de gemeente) staat onder leiding van de algemene vergadering (de gemeenteraad in de gemeente). In de praktijk is het omgekeerd. Het bestuur van de vereniging (of het college van burgemeester en schepenen van de gemeente) is beter op de hoogte van alles en zet dan ook meestal de algemene vergadering naar zijn hand. Maar officieel en als het erop aankomt ...!

In het bestuur van het land is dat anders. Daar vormen parlement en regering niet één bestuur, maar twee instanties naast mekaar. Aan de top van het land is er scheiding van machten. Door die scheiding kunnen de machten elkaar controleren. Zij staan te ver van de bevolking om te veronderstellen dat de bevolking nog veel rechtsteekse invloed heeft op de machtige dames en heren. De regering bestuurt, maar moet de wetten goedgekeurd door het parlement toepassen. Het parlement kan de regering doen vallen. Maar de regering kan het parlement ontbinden en nieuwe verkiezingen uitschrijven.

Die wederzijdse controle van de machten wordt in de gemeenten bij ons overbodig geacht. Men gaat ervan uit dat de bevolking de gemeenteraadsleden dicht genoeg op het vel zit. De gemeenteraad benoemt wel de schepenen maar kan ze niet afzetten, en de schepenen noch de burgemeester kunnen de gemeenteraad ontbinden.


Dualisering gemeentebestuur

In Nederland is daar grondige verandering in gekomen. De 'wet dualisering gemeentebestuur' (2002) heeft ook op gemeentelijk vlak de scheiding van de machten doorgevoerd. En dat heeft verregaande praktische gevolgen. De gemeenteraad (foto raadszaal Wierden) bestuurt er niet meer. De bestuursbevoegdheden zijn bijna volledig toevertrouwd aan het college van burgemeester en wethouders (schepenen). Het college moet rekening houden met de beleidslijnen die de gemeenteraad goedkeurt, maar binnen die lijnen mag het zijn gang gaan. De gemeenteraad moet zich dus niet meer bezig houden met concrete dossiers maar met het uitstippelen van de algemene beleidslijnen. Dat is een groot verschil met onze situatie. Bij ons moet het schepencollege voor de meeste bestuursdaden de opdracht en/of de goedkeuring krijgen van de gemeenteraad.

De gemeenteraad moet in Nederland meer het college van burgemeester en wethouders controleren achteraf. Vragen en interpellaties vormen er een hoofdmoot van de gemeenteraadsagenda; bij ons is dat slechts een aanhangsel.

Een andere opdracht die de Nederlandse gemeenteraad heeft behouden, is de bevoegdheid om verordeningen goed te keuren, zeg maar gemeentelijke wetten. Maar zoveel verordeningen heeft een gemeente niet nodig. Bij ons heb je het Politiereglement, de belastingsverordeningen en wat verkeers- en andere reglementen, De wetgevende macht in de gemeente stelt niet zoveel voor.

De scheiding der machten is radicaal doorgevoerd in de Nederlandse gemeenten. Enkele treffende vorbeelden. Naaszt de gemeentesecretaris die de burgemeester en de wethouders bijstaat, heeft elke gemeenteraad zijn eigen raadsgriffier. Die griffier zorgt ervoor dat de gemeenteraad alle nodige documentatie en informatie bekomt en dat de gemeenteraad ook rechtstreeks contact houdt met de bevolking. Het andere gemeentepersoneel wordt beschouwd als personeel van het college en niet van de gemeenteraad.

De wethouders worden benoemd door de gemeenteraad maar hoeven niet meer uit de raad te komen. Men kan gewoon op zoek gaan naar professionele bestuurders en specialisten. De gemeenteraad heeft ook de macht om wethouders af te zetten, om gelijk welke reden. Iemand die wordt benoemd tot wethouder, kan geen gemeenteraadslid blijven.

Als de gemeenteraad vergadert in commissies mogen daar geen wethouders meer bij zijn, tenzij ze worden opgeroepen om toelichting te geven; de wethouders mogen zich niet mengen in het debat. Meer zelfs: op de plenaire vergaderingen van de gemeenteraad mogen alleen de wethouders aanwezig zijn die door de raad zijn uitgenodigd.

Overigens hebben de Nederlandse gemeenten minder raadsleden en minder wethouders (schepenen) dan onze gemeenten en steden. De raadsleden krijgen een hogere vergoeding dan onze gemeenteraadsleden, maar men rekent erop dat zij deeltijds gaan werken. Bij de wethouders zijn ook deeltijdse mandaten mogelijk; men kan bijvoorbeeld wethouder zijn voor een derde van een voltijds mandaat.


Korvee

Welk systeem is beter? Het Nederlandse systeem of dat van het Vlaamse gemeentedecreet?

Wel, ik krijg het water in de mond als ik zie hoe de Nederlandse gemeenteraadsleden worden bijgestaan door een hoge ambtenaar die onafhankelijk is van het college van burgemeester en wethouders. Wat een luxe!

Anderzijds heb ik de indruk dat de gemeenteraden er nog minder in de pap te brokken hebben dan bij ons. Het zijn officieel praatbarakken geworden. Niet iedereen is daarbij bekwaam om zich te mengen in grote debatten over de beleidslijnen. Ook raadsleden die meer oog hebben voor concrete dossiers en probleempjes, hebben een nuttige functie, dacht ik. In Nederland komen die niet meer aan de bak.

Bij ons wordt er nog hard geijverd voor elke zetel in de gemeenteraad. Het is weer begonnen in het vooruitzicht van de verkiezingen van volgend jaar. In Nederland wordt het lidmaatschap van de gemeenteraad meer en meer beschouwd als een korvee. In diverse gemeenten vindt men niet genoeg burgers meer die zich kandidaat willen stellen. Is het daar dan zoveel beter dan bij ons?

Zie: http://www.vernieuwingsimpuls.nl

 


De commentaren zijn gesloten.