13-11-05

ZONDAG 13 NOVEMBER 2005: DE SMALSTE GEVELS VAN EUROPA

Sint-Annabeluik 9 en 14: de smalste gevels van Europa; geen is breder dan 1,2 meter, juist genoeg voor een smalle voordeur, een huisnummer en een bel. Het beluik ligt in de Kapelstraat.
 
Het Sint-Annabeluik is een van de vele beluiken die de tand des tijds hebben doorstaan in Kortrijk. Ooit zijn er nog veel meer geweest, verspreid over de stad maar vooral aanwezig in de wijk Overleie en rond de Veemarkt. Het gaat om steegjes van kleine arbeiderswoningen, nu veelal naar Gents voorbeeld citeetjes genoemd maar in Kortrijk bekend staande als beluik, hof of 'poortje' (een puristische vernederlandsing van 'partje' waarvan de betekenis onzeker is). Het zijn overblijfsels van de eerste industrialisering in de jaren 1800. 'Nijveraars' en andere vermogenden bouwden huisjes in hun tuinen en op achterliggende gronden om de stroom van arbeiders uit het platteland onderdak te bieden en daar nog een stuiver aan te verdienen ook. De woonomstandigheden waren er allerbedroevendst. Vergelijk met de slums in derdewereldlanden. In 1850 woonden in Overleie alleen bijna 5.000 mensen in de partjes.
 
Om de aanhoudende epidemieën van cholera en typhus tegen te gaan greep het stadsbestuur vanaf halverwege de 19de eeuw in met rioleringswerken en met bouwreglementen. Een eerste Verordening op de bouwwerken werd goedgekeurd in 1849. Bij de bouw van het Sint-Annabeluik is die eerste bouwverordening al toegepast.
 
Het beluik werd gebouwd in 1852. Rond een koer met een gemeenschappelijke waterpomp werden 22 huisjes opgebouwd. Alle huisjes zijn 3 meter breed en 6 meter diep. Op de verdieping is 1 slaapkamer. Onder het dak is er een zoldertje, in sommige huisjes ingericht als tweede slaapkamer. De gekasseide binnenplaats is thans voorzien van enig groen.

Smalste gevels
 
Als je rechthoeken schikt rond een vierkant, krijg je aan de buitenkant van de hoeken lege plaatsen. Aan de zijde van de Kapelstraat kan dat geen kwaad omdat die lege hoeken ingevuld zijn door achterkanten van huizen van de straat. Aan de andere kant heeft men de twee lege buitenhoeken opgevuld door in beide leegten nog een huisje in te bouwen. Als voorgevel hebben die 'opvulhuisjes' slechts de breedte van hun voordeur! Vandaar: de smalste gevels van Europa.
 
Het is merkwaardig dat dergelijke benepen huisvesting is blijven bestaan tot op vandaag. Dr. Pascal De Decker (UIA) wijst er in zijn doctoraatsstudie 'De ondraaglijke lichtheid van het beleid voor de stad in Vlaanderen' (2004) op dat citéhuizen reeds bij hun ontstaan geen volwaardige woningen waren. Na meer dan 150 jaar intens gebruik beantwoorden ze evenwel nog altijd aan een behoefte. De private huurmarkt is immers zo duur dat mensen met een laag inkomen onderdak moeten zoeken in dergelijke kleine meestal niet comfortabele huisjes. Mochten er voldoende sociale woningen zijn, dan stonden die beluiken al lang leeg.
 
Beluikenwandeling
 
Anderzijds hebben die beluiken ook iets schilderachtigs. De grootste zijn dorpjes in de stad. Tenslotte is ook het Kortrijkse begijnhof, erkend als werelderfgoed door de UNESCO, een beluik. De Kortrijkse Gidsenkring heeft dan ook een 'beluikenwandeling' in aanbieding met als ervaren gids de immer actieve Palmer Frickelo. Zie http://www.gidsenkringkortrijkmenen.be.tf.

Stedenbouwkundig zou het een verarming zijn voor de stad als alle beluiken weggesaneerd zouden worden. Misschien kan men er een soort verticale studio's van maken, maar dan na grondige modernisering. Enkele jaren geleden opende het sociaal verhuurkantoor De Poort (gestart met geld van het OCMW van Kortrijk) een modelwoning in het Sint-Annabeluik. De werken werden gerealiseerd door de sociale werkplaats die als tewerkstellingsproject aan De Poort was verbonden.
 
De koer van het Sint-Annabeluik is openbaar domein en dus toegankelijk via het romantisch aandoende gangetje. Besef wel dat er bij een bezoek achter de 20 voorgevels met een venster (dus min die twee met enkel een deur) evenveel bewoners jouw gangen kunnen nagaan.

Commentaren

wat een interessant stukje
over mijn bruisende stad !
groetjes
vhiblauw

Gepost door: vhike | 14-11-05

leuk leuk artikel!!

Gepost door: willy | 31-12-05

De commentaren zijn gesloten.