KORTRIJKLINKSBEKEKEN

Elke zondag een bijzonder prentje, een ansicht van Kortrijk.

De Blauwe Hoeve, eigendom van Stad Kortrijk, wordt openbaar verkocht. Je zou er een boek over kunnen schrijven; ik zal mij beperken tot een zondags stukje.

Duizelingwekkende winst

Een van de geheime adresjes van Kortrijk, Bistro Blauwe Hoeve, een gezellige eettent in de Doorniksewijk, is eigendom van de Stad van in 1954. Onder dreiging van onteigening stemden de toenmalige eigenaars van de historische hoeve 'De Blauwe Poort' in met een verkoop aan de stad van boerhof, slotgracht en landerijen (28 ha) tegen de prijs van 50 frank per m².

Wat het stadsbestuur daarvan nu wil verkopen (hoeve en tuin), is exact 3903 m² groot (dus aangekocht tegen 4837,65 euro). De instelprijs is 850.000 euro (of niet minder dan honderdvijfenzeventig keer de aankoopprijs in 1954). De winst is dus duizelingwekkend!

Heerlijkheid

De hoeve was voor de Franse Revolutie een belangrijk domein op het grondgebied van Kortrijk-Buiten (het stedelijk gebied buiten de stadsmuren). Het goed is al te zien op de Ferrariskaarten (de eerste gedetailleerde opkaartzetting van onze gewesten, van 1771 tot 1778, onder leiding van generaal Joseph de Ferraris, veldmaarschalk van het leger van de Oostenrijkse keizer in de Nederlanden). Van wat op die kaart getekend staat, zijn precies de gracht, het poortgebouw en het boerenhuis nog herkenbaar bewaard gebleven. Dat patrimonium laat de stad nu gaan. Het goed is opgenomen op de inventaris van waardevol bouwkundig erfgoed maar het is voor het overige niet beschermd.

De hoeve met het statige poortgebouw waarin ooit een blauwgeschilderde poort stak, stond eertijds bekend als de Heerlijkheid van Steenbrugge. Wat betekent dat een adelijke familie een groot deel van de opbrengst van akkers en weiden afroomde en zich verregaand kon moeien in het harde leven van de mensen die op het goed moesten werken.

Wijkontmoetingsplaats

Maar goed, in 1954 kocht de stad dus boerderij en gronden op. Het was een plan van de latere bevlogen maar autoritaire burgemeester Ivo Jozef Lambrecht, CVP (ACW), toen nog schepen van Ruimtelijke Ordening, en de legendarische stadsarchitect Jozef Demeyere. In één klap wilden zij de stedelijke agglomeratie aanzienlijk uitbreiden. Daartoe werd een bijzonder plan van aanleg (BPA, nu ruimtelijk uitvoeringsplan of RUP) uitgewerkt, dat een tijdlang het omvangrijkste van het land was.

Het jaar nadien verkocht de stad al zes hectare (van de 28) aan de sociale huisvestingsmaatschappij Goedkope Woning. Die maatschappij bouwde er 288 sociale woningen (de wijk Blauwe Poort, die strekt tot aan de Sint-Denijsestraat). Tegelijk maakte de stad een kleine 300 percelen bouwrijp voor verkoop tegen sociale prijzen. Het werd een zeer groene stadswijk, doorkruist met wandeldreven. Op wat later het Halenplein werd, wou men plaats laten voor winkels en een wijkschooltje.

De hoeve wilde men niet slopen; ze bleef gespaard met de bedoeling er een wijkontmoetingsplaats van te maken. Het werd uiteindelijk (in 1957 al) een café en later een eetgelegenheid. De gracht rond de hoeve mondt uit in een langwerpige vijver waarrond een landschapspark is gerealiseerd. Het park, dat ademruimte biedt aan de drukke verkeersader die de Doorniksewijk was en is, is ontworpen door Maurice Neirynck, hoofd van de stedelijke plantsoendienst, de voorloper van Geert Lakiere als het ware.

Communistisch

De aankoop van die 28 ha van De Blauwe Poort was ook een scherp twistpunt in de toenmalige (christendemocratische) meerderheid in Kortrijk. Ex-ACW'er en onafhankelijk lid van de meerderheid, gesteund door de Middenstand van Albert De Clerck (Stefaans vader), burgemeester Jules Coussens, zag er een mogelijkheid in om zijn rivaal Lambrecht te dwarsbomen. Coussens verweet Lambrecht publiekelijk dat aan zijn plan "een communistisch reukje" vastzat. Door die grootschalige stadsuitbreiding op stadskosten zouden de woningen en winkels in de binnenstad veel van hun waarde verliezen.

In het stadsbestuur drong Coussens er nadien op aan om er toch maar geen stadsverkaveling van te maken en al die hectaren over te laten aan het privé-initiatief. Het kwam tot een hoogoplopende ruzie maar Coussens moest de duimen leggen. Met zijn verzet schiep hij de voorwaarden voor zijn verwijdering van de CVP-lijst bij de volgende gemeenteraadsverkiezingen. Meer over de rol van deze cynische politicus en over de dubbelzinnige jeugdjaren van de Kortrijkse christendemocratie vind je in het zeer lezenswaardige boek "Jules Coussens. Geboren dwarsligger" van Pieter Jan Verstraete.

De Grijse

De openbare verkoop is op voorstel van het stadsbestuur al vorig jaar in de lente beslist door de gemeenteraad, met een instelprijs van 850.000 euro. Een eenzijdige aankoopbelofte (tegen de instelprijs) van de huidige uitbater (bvba Fermas, zaakvoerder Jeroen Ferket) deed het stadsbestuur evenwel aarzelen om die venditie te organiseren. De juridische dienst van de stad wees er echter op dat het niet toegestaan was de boel onderhands te verkopen. Intussen zijn ook al andere gegadigden opgedaagd.

Een verwikkeling is dat de huidige uitbater niet de rechtstreekse huurder is van de stad. Hij heeft de hoeve ter beschikking in onderhuur, van de Overleise biersteker NV Ets. Arsène De Grijse. Het handelshuurcontract van De Grijse met de stad loopt nog tot 30 september 2015. Het brengt de stad momenteel een kleine 12.000 euro per jaar op. Ik weet niet hoeveel de hoofdhuurder aan zijn onderhuurder vraagt. De Grijse huurt De Blauwe Hoeve al van in 1979. 

De huidige uitbater moderniseerde het boerenhuis grondig. Daarbij plaatste hij aan de buitenkant een koelinstallatie en aan de voorgevel een vaste veranda. Dat zijn bouwovertredingen, maar er loopt een regularisatieprocedure. het is de bedoeling van het stadsbestuur de zaak zonder bouwovertredingen te verkopen.

Met de stad als trekker en de Spoorwegen en de Kortrijkse centra voor volwassenenonderwijs als partners een schitterend complex bouwen , met een futuristische stadsbibliotheek als kern, een ondergrondse parking voor pendelaars als fundering en een overvloed aan vormingslokalen en -accommodatie onder hetzelfde dak: dat was de droom van de BibLLLiotheek die Stefaan De Clerck gerealiseerd wou zien op het Conservatoriumplein. Meer bepaald tegen eind 2012; het moest als het ware zijn masterpiece worden om de kiezers te overtuigen van zijn uitzonderlijke daadkracht als burgemeester. Nieuwjaar 2012 is gepasseerd en het megaproject staat nog nergens. Van in den beginne was het een typisch geval van 'de kar voor het paard spannen'. Maar nu hebben de centra voor volwassenenonderwijs zelfs definitief afgehaakt. Nochtans stonden de drie kapitale L'en in BibLLLiotheek voor 'levenlang leren'. De centra trekken naar Kortrijk Weide. Wat nu met het schitterende ontwerp van het Amerikaans-Belgische architectenteam RE X en Bas Smets (30,837 miljoen euro zonder btw - maar er wordt gezocht naar een goedkopere versie)?

Straks meer.

Elke zondag een bijzonder prentje, een ansicht van Kortrijk.

Oeps, het staat er nog maar pas en ze nemen het al weer mee, dacht ik bij een passage op het heraangelegde Sint-Rochusplein: het designtoilet van 170.000 euro. Maar ik was verkeerd. Op de camion stond slechts een bouwwerfweeceetje (tweedehands te koop tegen minder dan 270 euro, plaatsing niet inbegrepen).

Het meer dan tien jaar geleden al aangekondigde openbare toilet (zie mijn eerder stukje) hebben ze uiteindelijk niet op het Sint-Rochusplein gebouwd maar op het voorplein van de kwestigieuze kerk, Doorniksewijk, pal op de plaats waar eertijds mannen hun blaas konden legen tegen de muur van het klooster.

Snoeck

Het perceeltje (13,45 m²), met zowaar een eigen huisnummer (Doorniksewijk 87), is eigendom van de kerkfabriek van Sint-Rochus. De stad heeft het in 2010 voor vijftig jaar in erfpacht gekregen, tegen de symbolische pacht van 1 euro per jaar. Onder het sanitaire bouwsel zit nog een oude regenwaterput, die niet wordt gebruikt.

Het project kende een wat warrige voorgeschiedenis. Het maakte al deel uit van de studieopdracht die de gemeenteraad in 2006 gunde aan het Studiebureau NV Snoeck en Partners (zowat de externe huisingenieurs van het stadsbestuur). Toen kregen Snoeck & Co de opdracht (tegen de prijs van 89.200 euro) een studie te maken voor een opfrisbeurt van de lelijke parking achter de Sint-Rochuskerk. Ze moesten ook eens kijken naar mogelijke oplossingen voor de pissijn en de elektriciteitscabine vooraan de kerk. Niettemin vond het stadsbestuur het in 2009 nodig Snoeck & Partners daarvoor een extra opdracht toe te schuiven (9500 euro plus 1500 euro voor de veiligheidscoördinatie), in de vorm van een 'uitbreiding van de basisopdracht'.

Snoeck heeft zich daarbij niet laten opjagen. Pas een jaar en negen maanden later kon een aannemer aan het werk worden gezet voor de bouw het openbare toilet met inbegrip van een elektriciteitscabine. De 'algemene offerteaanvraag' waarmee die aannemer werd gezocht, is eigenlijk mislukt. Normaliter speelt de concurrentie onder verschillende kandidaten en dat garandeert veelal een gunstige prijs. Hier daagde maar één kandidaat op, de firma Verhofsté van Zele. Zijn prijs, 129,145 euro zonder BTW, lag aanzienlijk hoger dan de raming van 110.000 euro die in de gemeenteraad van 14 juni 2010 werd goedgekeurd.

170.000 euro

Ook die 110.000 euro was al een ferm bedrag voor een toilet, maar het stadsbestuur stelde het voor als een prototype dat nadien ook elders in de stad kon worden vermenigvuldigd tegen lagere prijzen. Bovendien waren meerderheid en oppositie het bijna unaniem eens dat de realisatie van dat eerste openbare toilet van de nieuwe generatie al lang genoeg op zich had laten wachten. De beslissing werd goedgekeurd zonder een enkele tegenstem; alleen Vlaams Belang onthield zich. Voor de uiteindelijke prijs, die nog eens 17% boven de raming lag, is evenwel alleen het stadsbestuur verantwoordelijk (beslissing schepencollege van 24 november 2010).

In de pers is sprake van een kostprijs van 170.000 euro. Dat bedrag klopt als men de bouwprijs samentelt met de studiekosten en de BTW. De hoge prijs zou ook een gevolg zijn van het onderbrengen van een elektriciteitscabine onder hetzelfde designdak. Dan is het wel heel jammer dat het stadsbestuur van Gaselwest slechts een eenmalige vergoeding van 5000 euro heeft bedongen voor het innemen van de helft van het gebouwtje.

De hoge kostprijs - voor die 170.000 euro kan men al een sociale woning bekostigen met twee WC's, zei iemand - wordt ook gemotiveerd met het designontwerp van het toilet. Of een glazen doos in zijn eenvoudigste meetkundige vorm een ontwerp is waar schoonheidszoekers van heinde en verre gaan komen naar kijken, is nog maar de vraag. Hoeft een openbaar toilet overigens dienst te doen als monument? En is het geen kwaliteit van goed design dat het met goedkope materialen iets een leuke vorm kan geven?

Malmö

"En te bedenken dat er voor veel minder geld veel betere openbare toiletten te vinden zijn", zegt Klaartje De Landsheere van de organisatie WCOK in Het Nieuwsblad. WCOK vindt het bouwsel ook niet erg mooi noch erg gebruiksvriendelijk (beoordeling). Zelfs de toegankelijkheid voor rolstoelgebruikers wordt gerelativeerd door de WC-specialisten.

Het sanitaire deel van de doos in veiligheidsglas bestaat uit twee onderscheiden delen. Er is het vrij toegankelijke urinoir voor staande plassers, en er is het zittoilet met tal van accomodaties achter een afsluitbare deur. Het urinoir is gratis, het kamertje is daarentegen slechts toegankelijk voor wie 50 cent betaalt. Ervan uitgaand dat weinig vrouwen de pisbak zonder privacy zullen gebruiken, is dat hier toch weer een geval van discriminatie op grond van geslacht. Ik geef het stadsbestuur weinig winkansen als iemand daarvoor naar het Grondwettelijk Hof zou stappen!

De - toegegeven mooie - inoxvorm van het urinoir gelijkt erg op een pissijn die ik tegenkwam aan de waterkant in Malmö, Zweden. Daar wordt ook aan de staande plassers enige privacy geschonken: de bak hangt in een afsluitbaar hokje (Zweeds design!). Toen ik na mijn beurt het hokje verliet, stapte na mij zonder schroom ... een vrouw binnen. Geen Zweed die ervan opkeek.

Elke zondag een bijzonder prentje, een ansicht van Kortrijk.

Dit keer een onheilspellend prentje, herinnerend aan die zomerdag van bijna een kwarteeuw geleden, toen de Kortrijkse deelgemeente Bellegem door een ramp in het vizier van de wereldpers kwam. Bijna vergeten en toch weer actueel. Wat trok de aandacht van de hele wereld op 4 juli 1989 op de Doornikserijksweg?

Ravage

Het verhaal is er een uit de nadagen van de koude oorlog. Aan die oorlogsspanning tussen NAVO en Warschaupact kwam een officieel einde op 26 december 1991 met het opheffen van de Sovjetunie. En koud is het intussen ook al bijna niet meer, zelfs niet in de winter. Het is de Vlaamse schrijver Tom Lanoye die de tragische gebeurtenis als onderwerp heeft gekozen voor zijn nieuwe boek 'Heldere hemel'. Binnen enkele weken wordt het massaal verspreid als het Boekenweekgeschenk van 2012. In heel het Nederlandse taalgebied wordt Bellegem nog een begrip.

Op voormelde zomerdag in 1989, de nationale feestdag van de USA godbetert, crashte om 10.45 uur een Russisch gevechtsvliegtuig van het type MIG-23 op een alleenstaand huis, Doornikserijksweg 273 in Bellegem op de grens met Kooigem. In de woning lag de negentienjarige Wim Delaere, student informatica, te slapen. Hij maakte geen kans. Het jachtvliegtuig voerde munitie mee en die ontplofte. Even werd getwijfeld of Wim wel in huis was, maar wat later werd hij verkoold teruggevonden onder de wrakstukken en het puin van het vernielde huis. Tien jaar later schreef Patrick Ghyselen in Het Nieuwsblad (3 juli 1999) dat "de staart boven het huis van het gezin Delaere uitstak; de vlammen waren metershoog met een enorme rookontwikkeling. Buren-getuigen hoorden enkel maar een gierend geluid vooraleer de MIG insloeg".

De volgende foto's tonen de ravage aangericht door de neergestorte 'vijandelijke' straaljager. De foto's zijn te zien op de zeer interessante blog 'Rijkswacht-Gendarmerie-District Kortrijk', een ware goudmijn van historisch (beeld-)materiaal over het federale politiekorps.   

Afwachtend

De MIG-23 (Mikojan-Goerevitsch-23, door de NAVO 'Flogger' genoemd - het was het eerste Russische toestel met verstelbare vleugels) was opgestegen in Polen met als piloot de Rus Nikolaj Skoeridin. Boven Oost-Duitsland (DDR) was hij in technische moeilijkheden geraakt en hij was uit zijn toestel gesprongen in de veronderstelling dat het daar zou neerstorten. Maar de motor schoot weer in gang en de Flogger bleef in de lucht. Grote paniek toen het toestel het IJzeren Gordijn overvloog en het luchtruim van de NAVO binnendrong.

Vanop een Nederlandse basis werden twee Amerikaanse F15's erop af gestuurd om het te onderscheppen. Toen ze constateerden dat er geen piloot meer aan boord was, wist men niet goed meer wat te doen. Neerschieten was niet direct een optie omdat de brokstukken dan over een grote oppervlakte schade zouden veroorzaken. Uiteindelijk werd beslist de MIG zijn brandstof te laten opvliegen. Als het toestel zou dreigen neer te komen in een dichtbevolkte agglomeratie, zou met het alsnog uit de lucht schieten.

Het stevende effectief af op de metropool Rijsel. Daar werden de nodige maatregelen genomen. Eigenaardig genoeg nam men in België veeleer een afwachtende houding aan. De rijkswacht werd pas een kwartier voor de crash verwittigd door het leger. Had men niet beter eerder de bevolking van de streken die risico liepen gewaarschuwd? Wellicht vond de militaire top dat zij redenen hadden om dat niet te doen.

Internationale druk

Procureur Jean-Marie Coppens, toen als substituut inspringend in de gerechtelijke vakantie, haalde bij zijn oppensioenstelling in 2006 nog herinneringen boven aan die raadselachtige gebeurtenis (Het Nieuwsblad, editie Brugge-Oostkust, 28 oktober 2006). Hij moest onmiddellijk een cirkel van verscheidene kilometers laten ontruimen. De vrees bestond dat er kernwapens aan boord van de MIG waren. De procureur trotseerde manmoedig de wereldmachten door eveneens beslag te leggen op het wrak. Noch den Amerikaan noch de Rus mochten erbij zolang er geen financiële regeling was getroffen voor al wie schade had geleden.

"Het parket stond toen onder enorme internationale druk" vertelt hij; het ware pas eigenaardig geweest als dat niet het geval was geweest. Coppens: "Op een vergadering op Buitenlandse Zaken, met aan de ene kant van de lange tafel de Belgische delegatie waartoe ik behoorde en aan de andere kant de Russische generaals met hun grote kepies, kregen wij de formele belofte van een schadevergoeding".

Niet minder dan dertig miljoen Belgische frank (745.000 euro ongeveer, let wel: 23 jaar geleden) haalde Coppens naar Bellegem. De familie van Wim Delaere kreeg haar deel. Maar ook de lokale winkeliers en andere zelfstandigen, die een tijdlang hun zaak hadden moeten sluiten, werden vergoed. Hoge rekeningen werden ingediend door enkele bordelen langs de Doornikserijksweg, maar daar heeft men toch een stuk moeten van afdoen.

Bernagie

Op de historische plek herinnert niets meer aan de ramp. De geruïneerde woning Doornikserijksweg 273 is tot in haar fundamenten gesloopt en vervangen door een moderne woonst. Thans woont daar de broer van Wim met zijn gezin. Of de omgeving gevolgen ondervindt van mogelijke stoffen die zijn vrijgekomen bij de explosie van de munitie van de MIG, is onwaarschijnlijk. Maar toch: in de gracht naast de oude heirweg naar Doornik vond ik gisteren, in het putje van de winter, een uitbundig bloeiend exemplaar van een bernagieplant (komkommerkruid). Normaal sterft de eenjarige bernagie na de zomer volledig af en beginnen de zaadjes pas te ontkiemen in april-mei.

Boekenweekgeschenk

De Boekenweek, een organisatie van de Nederlandse Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek, loopt van 14 tot 24 maart 2012. In die week krijg je het nieuwe boek 'Heldere Hemel' van Tom Lanoye gratis bij aankoop van een zeker bedrag aan Nederlandstalige lectuur. Bij de voorstelling van het boek zei Lanoye: "Ik kan mij geen blinder noodlot voorstellen: een vliegtuig dat letterlijk als een deus ex machine uit de lucht komt vallen. Rond dat feit heb ik een internationale en familiale geschiedenis geschreven". We zijn benieuwd! Is er wel nog een boekhandel in Bellegem?

Elke zondag een bijzonder prentje, een ansicht van Kortrijk.

Vijf meeuwen op een lamp... 't Klinkt bijna als dat beroemde liedje van Raymond: "Twee meisjes op het strand".

De drieteenmeeuwen (denk ik) draaien hun gevederde gatjes naar een van de Kortrijkse plekken die het meest in transformatie zijn sedert de verbreding van de nieuwe Leie, de westelijke oever van de vaarweg.

De schuine strepen zijn de kabels van de tuibrug die de nieuwe Noordbrug is geworden. De brug is een kunstwerk van het Ingenieursbureau Greisch, die onder meer in Luik en alle verhoudingen in acht genomen in dezelfde stijl een Maasbrug heeft ontworpen (un 'pont haubané').

De baksteenbruine gebouwen en het verbindingsstuk 'Kantoren te huur' maken deel uit van de verbouwde restanten van de vlasfabriek De Kien, Nijverheidskaai/Gasstraat. Het complex zou een memoriaal van het Kortrijkse socialisme kunnen zijn. Het is in de voor zijn tijd reusachtige fabriek van Léonard De Kien dat de Kortrijkse socialisten voor het eerst een massale aanhang verwierven bij het werkvolk.

Pionier Josef Coole schreef in 1909 in het socialistische dagblad Vooruit een ontluisterende reportage over de schrijnende werkomstandigheden van "de vlasslaven van De Kien". Van een arbeider die tegen stukloon werkte, had hij bijvoorbeeld vernomen dat de baas, voorzitter van de Kortrijkse handelskamer, stelselmatig minder afgewerkte stukken uitbetaalde dan er werden geproduceerd. Daarop brak een wekenlange staking uit. Op een foto van arbeiders van beider kunne met spandoek aan de gesloten fabriekpoort staan opvallend veel kinderarbeiders. Precies voor die beschuldiging van loondiefstal werd Jef Coole opgepakt door het gerecht. Bij zijn ondervraging werd hij onder druk gezet om de naam bekend te maken van de arbeider die het hem had verteld. Hij weigerde consequent en werd veroordeeld tot zes maanden gevangenis. Het leverde de syndicalist een levenslange populariteit op, waardoor hij onder meer senator werd en gemeenteraadslid in zijn stad.

Leonard De Kien had de fabriek, een mechanische vlasspinnerij, weverij en confectiebedrijf in 1884 opgekocht van de stichter, de industrieel Boutry-Van Isselsteyn (van Rijsel). De Fransman had daar in 1850 goedkoop de gronden kunnen opkopen van het in de Franse revolutie opgedoekte Recollettenklooster. De fabriek had een bijna verzekerde afzet van linnen kledij aan de legers van verschillende Europese staten en voor haar kwam de Eerste Wereldoorlog als een godsgeschenk. Na de Tweede Wereldoorlog trok het hele Nederlandse koloniale leger in Indonesië op tegen de onafhankelijkheidsstrijders van Soekarno in kleren van de Kortrijkse vlasfabriek. Meer over het vlas in Kortrijk in een vroeger stuk.

Op de achtergrond zien we dan de Domus Dei-toren van het Sint-Amandscollege. Een hele generatie scholieren moest in de jaren zestig leuren met lotjes van de bisschoppelijke organisatie Domus Dei, die de bouw van de internaatstoren mee financierde. Hij staat al jaren nagenoeg leeg. In afspraak met het stadsontwikkelingsbedrijf SOK wordt hij binnen afzienbare tijd gesloopt. In de plaats ervan komt op het uiteinde van de sokkel waarop hij staat, boven het zogenaamde priesterkwartier, een andere toren, een luxueus flatgebouw (stapeling van glazen villa's). De verhoopte niet-onaanzienlijke opbrengst zal worden geïnvesteerd in de scholencampus Sint-Amand waar een groot deel van de Kortrijkse katholieke scholen zal worden samengebracht.

Ze moesten dat eens allemaal weten, de vijf meeuwen met de vijftien tenen...

Bestellingen voor recepties mag een stadsbestuur niet doen zolang het geen begroting heeft die is goedgekeurd door de gemeenteraad. Vandaar dat ik mij afvroeg of de traditionele nieuwjaarsreceptie voor de bevolking wel zou kunnen doorgaan in 2012. Wees gerust, het stadsbestuur heeft er iets op gevonden. De bestellingen zijn gedaan op de laatste zitting van het college van burgemeester en schepenen van vorig jaar, op 21 december 2011. Het geld wordt genomen van de begroting van vorig jaar. De receptie vindt deze keer plaats op het versierde Schouwburgplein, op zaterdag 7 januari 2012 van 17 tot 19 uur. Een ploeg van de Tinnekesfeesten en drie patrouilles van de scouts Groeninge mogen er een centje bijverdienen voor hun werking.

Allee santee

Zoals hier al is uitgelegd, moet een stadsbestuur zich beperken tot de verplichte uitgaven zolang er geen door de gemeenteraad goedgekeurde begroting is. In Kortrijk is de bespreking van de begroting voor 2012 uitgesteld tot halverwege februari. Normaliter wordt de begroting voor het jaar dat komt, goedgekeurd in de gemeenteraad van december. Maar deze keer dacht het stadsbestuur, CD&V en OpenVLD er slim aan te doen een paar maanden te wachten.

Dat betekent dat het stadsbestuur intussen geen 'facultatieve' uitgaven mag doen. Bijvoorbeeld moeten investeringen en aankopen wachten tot maart. Ook subsidies en premies kunnen voorlopig niet worden uitbetaald. Maar het schoolvoorbeeld van niet-verplichte uitgaven zijn wel receptiekosten. Vandaar dat de vrees kon rijzen dat er dit jaar geen nieuwjaarsreceptie aan de bevolking zou kunnen worden aangeboden.

Dat receptieverbod wegens het uitblijven van de stadsbegroting heeft het stadsbestuur slimmetjes weten te omzeilen door de bestellingen nog te doen op de allerlaatste vergadering van het college van burgemeester en schepenen van vorig jaar (21 december 2011). Allee santee dan toch!

Bertrand

De bevolking wordt daarvoor uitgenodigd komende zaterdag 7 januari 2012 van 17 tot 19 uur op het Schouwburgplein in kerstsfeer (en niet op de Grote Markt zoals traditioneel).

Voor het hele gebeuren trekt het stadsbestuur 5.700 euro uit. Duizend euro wordt besteed aan de huur van een muziekinstallatie met toebehoren aan Stephan Bohez. Twee verenigingen kunnen op de receptie een centje bijverdienen voor hun werking. Vzw Tinnekesfeesten krijgt 1000 euro om met twaalf personen de opbouw, bediening en afbraak voor hun rekening te nemen. De scoutsgroep Groeninge zet drie patrouilles in, tegen 200 euro per patrouille. De benodigdheden voor de medewerkers worden besteld bij Harelbekaan Jean-Marie Sabbe, 500 euro.

Glühwein wordt betrokken van Wijnen De Clerck (niet de burgemeester maar zijn broer), 1000 euro, soep bij Familiale Soep, 400 euro, en frieten bij Bissegemnaar Bertrand Coussens, die al veertig jaar met zijn frietkraam deelneemt aan de Paasfoor, 1200 euro.

Elke zondag - ook op nieuwjaar - een bijzonder prentje, een ansicht van Kortrijk.

Van een konijn of van een haas?

Laat ons ervan uitgaan dat het konijnenkeutels zijn. Alles van het konijn brengt geluk en voorspoed - zo weet de volkswijsheid. Hoeveel kwajongens liepen er in mijnen tijd niet met een konijnenpootje op zak?

De gezellige exemplaartjes op de foto liggen voor het rapen op nog geen 500 meter van de Grote Markt van Kortrijk, op een stuk braakland op de Havenkaai. Een ogenblik onoplettendheid van de beschaving en de natuur rukt op tot in het stadscentrum.

Het zijn in elk geval een of meer konijnen die zich zover buiten hun immer groene weiden wagen. Als dat geen goed voorteken is!

Dit gezegd zijnde, wenst Kortrijklinksbekeken zijn lezersschare dat het voorteken mag uitkomen. Het allerbeste voor 2012!

Het Kortrijkse stadsbestuur dacht ineens 750.000 euro plus twaalf jaar lang een vast bedrag binnen te rijven bij de toewijzing van de bushokjes aan een reclamefirma. De twee reuzen die de markt van het straatmeubilair onder elkaar betwisten, JCDecaux en Clear Channel, weigeren evenwel die 750.000 euro op tafel te leggen. De crisis hé! Een onverwachte derde bieder, Mediatrader, is daartoe wel bereid maar kan volgens het stadsbestuur met niet voldoende referenties uitpakken. Nogal wiedes aangezien beide reclamereuzen zowat een duopolie uitoefenen. Geconfronteerd met die tegenvallende biedingen heeft het stadsbestuur dan maar beslist de opdracht voor 'leveren, plaatsen en onderhouden van wachthuisjes voor openbaar vervoer op het grondgebied Kortrijk' niet te gunnen. Men beraadt zich over een nieuwe algemene offerteaanvraag met minder verregaande voorwaarden. Tot zolang kan Clear Channel (vroeger City Advertising) reclame-inkomsten blijven innen op de bestaande bushokjes. Rivaal JCDecaux baat de andere reclameborden, met stadsplan op de achterkant, uit.

JCDecaux

Er is een tijd geweest dat de lokale overheden al blij waren dat ze gratis straatmeubilair kregen van reclamebedrijven in ruil voor de toestemming reclameborden te plaatsen. Ooit moesten steden en gemeenten daar zelf voor in de buidel tasten. In 1964 kreeg de Franse zakenman Jean-Claude Decaux evenwel het geniale idee bushokjes en ander straatbenodigdheden uit te baten als reclamedragers. De concessiegevers konden een vergoeding krijgen. Stad Lyon was de eerste die hij aan de haak kon slaan. Het was het begin van een veroveringstocht, die ook Kortrijk voor de bijl liet gaan.

Lange tijd had JCDecaux het monopolie, tot in de jaren negentig vanuit Amerika een concurrent opdoemde: City Advertising, later omgedoopt tot Clear Channel. Kortrijk was een van de eerste Belgische steden waarin de Amerikaan een voet aan de grond kreeg.

Bushokjes City Advertising (Clear Channel) 1999

In 1999 kreeg Clear Channel (City Advertising) een contract van 12,5 jaar (dus tot 31 december 2011) voor de plaatsing van 150 bushokjes van het type Albatros. 135 daarvan mocht de reclamefirma voorzien van publiciteit. Het was een verlenging van een eerdere overeenkomst. Het leverde de stad een eenmalige som op van 27 miljoen frank (een dikke 622.000 euro) en een jaarlijkse vergoeding. De som werd gebruikt om de meerkosten te financieren van de renovatie van de stadsschouwburg.

De verlening van reclamemonopolies - want dat zijn die contracten in zekere zin - verlopen echter nimmer zonder problemen. Er is dan ook veel geld mee gemoeid. In 1999 stapte een groot deel van de oppositie (SP en VLD - Agalev en VB bleven zitten) op uit de gemeenteraad na fel protest over de manier waarop de verlenging van het bushokjesconctract was gebeurd.

Socialist Philippe De Coene had uitgevist dat de offerte van concurrent JCDecaux zowat 500.000 euro voordeliger was dan die van City Advertising. Bovendien bleek dat het CVP-stadbestuur al van die hokjes had laten plaatsen voordat de gemeenteraad de beslissing had goedgekeurd. Een suggestie van De Coene om als stad zelf een aantal van de reclamepanelen op de bushokjes te gebruiken voor stadsinformatie en voor de promotie van plaatselijke kunstenaars, werd op instemmend geknip onthaald. Maar in de praktijk kwam er niets van in huis. City Advertising bleek daarvoor immers 40 euro per week per paneel te vragen en men had er niet aan gedacht in het bestek te zetten dat zo iets gratis moest.

Planimeters JCDecaux 2004/2006

In 2004 was het weer raak toen de 'planimeters' (reclameborden met stadsplan op de achterkant) moesten worden toegewezen. Onder impuls van burgemeester Stefaan De Clerck, CVP, vroeg de stad aan de gegadigde firma's als compensatie niet alleen geld maar ook een 'ledwall' op de Grote Markt en allerlei straatdecoratie zoals vlaggenmasten, overdekte fietsstallingen en arduinen trottoirbollen. JCDecaux haalde het contract binnen met een eenmalige extra vergoeding van 1,17 miljoen euro. Andere mededingers waren Aschel en Clear Channel.

Maar Clear Channel ging in verzet, wegens een misrekening in het dossier. De Amerikaanse firma kreeg onverwachte steun van Agalev-gemeenteraadslid Piet Messiaen, die klacht indiende bij de gouverneur van West-Vlaanderen. Gouverneur Paul Breyne schorste daarop het contract. Hij was van oordeel dat de wetgeving op de overheidsopdrachten niet was nageleefd. Voortaan mochten dergelijke contracten niet meer geregeld worden met een concessie maar moest er gebruik worden gemaakt van de procedures van openbare aanbesteding. Het stadsbestuur trok daarop de concessie in.

Pas in 2006 hakte het stadsbestuur na een nieuwe marktbevraging de knoop door. JCDecaux mocht dan toch de borden plaatsen (75 in totaal, plus 33 panelen in de ondergrondse parkings en 10 borden van 8 m² op de invalswegen) en was bereid gevonden de ledwall te installeren op de Grote Markt. Aan het contract, dat nog loopt tot 2018, hangt een jaarlijkse vergoeding aan de stad vast van 120.800 euro. Meer over dat contract in een stuk uit 2006.

Bushokjes 2012

Voor het nieuwe contract voor bushokjes leek er - voor een keer - geen vuiltje aan de lucht. Een vergissing van het stadsbestuur werd in extremis nog rechtgezet door een interventie uit de stadsadministratie. Men wou eerst aan de offerte-indieners de keuze laten over de periode waarin hun bod zou gelden (9, 12 of 15 jaar). De dienst Mobiliteit en Infrastructuur wees erop dat men dan de verschillende offertes niet met elkaar zou kunnen vergelijken; processen waren te verwachten. Het stadsbestuur corrigeerde zijn koers en opteerde voor een contractduur van 12 jaar.

Een algemene offerteaanvraag werd uitgeschreven met Europese bekendmaking, na bijna unanieme goedkeuring van deze 'wijze van gunnen' door de gemeenteraad op 12 september 2011 (alleen zonderling Eric Flo stemde tegen). Voor het opstellen van het bestek werd het puikje van de stadsambtenarij ingeschakeld. De basisprincipes waren duidelijk geïnspireerd op de ervaringen van het verleden. Als de bieders compensaties wilden geven, dan was alleen "een vergoeding in speciën" welkom. Van meet af aan wou de stad de toezegging om op bepaalde bushokjes eigen communicatie te voeren. De offertes zouden worden beoordeeld volgens volgende criteria: 50% volgens de financiële vergoeding, 20% volgens het comfort en de functionaliteit, 20% volgens de esthetische kwaliteiten, en 10% volgens de technische kwaliteit en de duurzaamheid.

De 'winnaar' van de offerteaanvraag zou 166 nieuwe publicitaire schuilhuisjes mogen plaatsen op de vastgelegde locaties. 115 worden er gevraagd van het standaardtype, 9 grotere en 42 op een perron. Als prijs voor het mogen voeren van reclame moet de contractant eenmaal 750.000 euro storten en jaarlijks een bedrag naar eigen inzichten.

Mediatrader

Daarop kwamen drie inzendingen binnen. Clear Channel, de huidige hokjesuitbater, meldde onmiddellijk dat de vereiste 750.000 euro bij het begin van het contract, onmogelijk was wegens "de onzekere economische context". De Amerikaan uit Brussel zag het dan ook niet nuttig om nu al een bedrag in te vullen voor de jaarlijkse vergoeding. De groep drong aan op een nieuw bestek, zonder (of lagere) eenmalige vergoeding.

Van 't zelfde bij JCDecaux: "De enige compensatie die we kunnen aanbieden is de jaarlijkse vergoeding van 33.000 euro. De huidige economische omstandigheden laten niet toe de eenmalige vergoeding in speciën ten bedrage van 750.000 euro te betalen".

Eigenaardig genoeg zijn de financiële eisen van de stad geen probleem voor neofiet NV Mediatrader. De publiciteitsplaatser uit Melsele verklaart zich bereid de 750.000 euro te storten bij aanvang van het contract. Meer nog: jaarlijks wil Mediatrader nog eens 37.100 euro betalen (dat is meer dan gigant JCDecaux.

Niet gegund

Mediatrader is een bedrijf dat vooral naam maakt met publicitaire afsluitingen van bouwwerven. In die zin heeft het geen ervaring met straatmeubilair. Het bestek eistte een aantoonbare expertise door minstens drie referenties te kunnen geven uit de voorbije vijf jaar. Mediatrader kan dat niet. Maar het bedrijf kant zich tegen dat selectiecriterium, omdat het de feitelijke verdeling van de markt over de twee grote spelers bevestigt. Mediatrader noemt dat strijdig met het overheidsopdrachtenrecht. Het is een criterium dat concurrentiebeperkend werkt.

Als hier geen processen van komen! Financieel is het overduidelijk Mediatrader die de beste voorwaarden aanbiedt. Maar de offerte beantwoordt niet helemaal aan de vereisten van he't bestek. Om zich uit deze juridische valstrik te redden, heeft het stadsbestuur dan maar beslist de opdracht niet toe te wijzen. De procedure wordt opnieuw gevoerd maar dan met een aangepast bestek. Het is niet duidelijk waaruit de aanpassing zal bestaan: een schrapping of verlaging van de eenmalige vergoeding, of een soepeler vereiste van referenties.